Ásirese, reseishil, orysshyl sarapshylar men saiasattanýshylardyń eki sóziniń biri: «Bárin búldirgen jáne bárine kináli – AQSh, Batys». Aiyptaý, anyǵy.
Jaraidy, Amerikamen terezesi teń bolýǵa tyrashtanyp júrgen Reseidiń jóni bir basqa... al bizge ne joryq? AQSh bizge ne jazdy?
Bolmasa biz dál búgingi Reseiden qandai úlgi alamyz, aita ala ma álgi Máskeýdiń soiylyn soǵatyndar?
Anyǵynda, ázir bizder úshin Amerikany dáripteitinderden góri, Kremlge jumys isteitinder, Máskeýdiń sózin sóileitinder qaýiptirek. Sebebi, olardyń oilaǵan, kózdegen maqsaty kúmándi, biz úshin.
«Eýraziialyq odaq: onyń jalaýy men ánurany, ortaq valiýtasy, ortaq Parlamenti bolýy kerek» deidi álgindeiler.
Olar bizdiń aramyzda júr, onyń ústine.
Bizge dál búgingi keiiptegi Resei qaýipti, qalai oilasańyz da.
146 mln halyq Boris Nemtsovtyń (orystyń jan degendegi jalǵyz oppozitsioneri) qazasyna qaiǵyrǵan joq. Orys ulty oppozitsiiany óz qolymen óltirdi.
Olar «orys álemin» biriktirýdi kózdeitin Dýginniń (bir kezgi odaqtas elderdi Reseimen qaita birigýge, osylaisha Eýraziialyq derjava qurýǵa úndep júrgen orys filosofy) ýaǵyzymen ýlanǵan. Tutas ult...
Ókinishtisi, osy «orys álemine» bizde kiremiz, kirgizip qoiǵan. Bizden suramaǵan da.
Orystyń bizden syrt ainalýy bir-aq sát, negizinde. Ol úshin biz ýkraindyqtarǵa ainalýymyz kerek. Tabandy, talapshyl bolsaq. Tilge, dilge kelgende... Sol kezde tanimyz, olardy.
Ázirge, Resei «biz baýyrlas eldermiz» deidi. Bul baýyrlastyq bizge kúshpen tańylǵan joq pa, osy?
Áitpese, ótken tarihty eske alǵanda biz kúrsinbes, kúńirenbes edik qoi.
Ótken tarih bizdiń baýyrlas emesimizdiń kýási.
Tildegi, túrdegi alshaqtyq taǵy bar. Úlken alshaqtyq.
Taza qazaqsha sóileitin, ortasy da, otbasy da qazaqsha túsinisetin qazaqtyń orys dosy az nemese múldem joq. Bolmys bólek, óitkeni.
Ázirge, Resei «biz baýyrlas eldermiz» deidi. Bul baýyrlastyq bizge kúshpen tańylǵan joq pa, osy? Áitpese, ótken tarihty eske alǵanda biz kúrsinbes, kúńirenbes edik qoi. Ótken tarih bizdiń baýyrlas emesimizdiń kýási.
Dál búgingi Resei AQSh-tan asyp túsemin dep oilasa, aljasqany. AQSh-tyń artynan ilesetin elder kóp. Odan úirengender, onyń jolymen júrgisi keletinder...
Búgingi damyǵan, baqýatty elderdiń barlyǵy da Amerikanyń jolymen júrgen.
Birinshi kezekte, Eýropanyń ózi.
Áitpese, Tokvil (ataqty frantsýz oishyly, Frantsiia Syrtqy ister ministri) tentirep «Amerikadaǵy demokratiianyń» kilti men qulpyn izdestirer me edi?
Sol Tokvil bylai deidi:
«Amerikada maqsatyna jetýde adamnyń kúshi men qabiletine erkindik beredi. Al Reseide bári bir adamnyń qolynda shoǵyrlanǵan...
Amerikanyń eldik printsipi – erkindik, Reseidiki – quldyq».
Bul Amerika men Reseige osydan 200 jyl buryn, HIH ǵasyrda berilgen baǵa. Biraq, áli de ózekti siiaqty.
Resei ózgermeidi, ózgermegen de. Olar ótkendi ańsaidy. Ótkenmen ómir súredi. «Ólgen imperiianyń» jurtynda qalǵan jalǵyz ult...
Klinton ne dedi?
Anyǵynda, Aziia qurlyǵyndaǵy Japon pen Koreidiń, Gonkong siiaqty qarjylyq ortalyqtardyń damýyna eń úlken yqpal etken amerikandyqtar.
Barlyq damyǵan, demokratiialy elderdiń júrgen joldary uqsas, baiqasańyz.
«Qai jerde bolsyn naryq pen demokratiia – zańdary matematika men fizika zańdary siiaqty birdei, sebebi». (Ǵalymjan Jaqiianov osylai depti).
Mysaly, qyrǵi-qabaq soǵysta ekige bólingen Korei túbegi. Keńes úkimeti qanatynyń astyna alǵan Soltústik Koreiaǵa qarańyz, qazir? Siz osy elde ómir súrgińiz keler me edi?
Demokratiialyq Amerikanyń jolymen júrgen Ońtústikke qarańyz. Ekeýiniń arasy jer men kóktei. Qazirgi Resei men Amerika da dál osy eki Koreiaǵa uqsaityndai.
Alystaǵy Amerika Kremldiń KSRO-ny qaita tiriltýine qarsy. 2016 jylǵy Prezident sailaýynyń bas úmitkeri Hilari Klinton:
«Keden, Eýraziia odaǵy orystyń imperiialyq initsivativasy ekenin» baiaǵyda-aq aitqan. Kremldiń kóp áreketinen kúdiktenetin biz qalai oilaimyz? Biz de solai oilaimyz ǵoi.
Amerika – Azattyqqa eskertkish ornatqan el (sýrette). Al Resei she? Olar Stalindi dáripteidi, Lenindi ulyqtaidy.
Resei ultshyldyq pen demokratiianyń arajigin ajyrata almaityn jaǵdaiǵa jetkendei.
Ýkraina mysal buǵan.
Kórshimizdiń «kók jáshigi» sóiledi, búi dedi: «Kievtegi «fashister» orystardy óltirip jatyr». «Ýkrainada ultshyldyq asqyndap barady», «Fashistik» partiialar parlamentke ótedi». Sóitse...
Ýkrainadaǵy sailaýda «Ońshyl sektor» da («Pravyi sektor»), «Erkindik» te tym quryǵanda 5 paiyz daýys jinai almady.
Ýkrain ulty ultshyldyqpen ýlansa bul partiialar qazir bilikte otyrar ma edi.
Maidan da, bári de ózgeriske (demokratiiaǵa) umtylystyń kórinisi bolatyn, belgilisi. Resei bul ózgeristi ultshyldyqqa balady.
Erteń biz de ózgeremiz...
Sotsializm ideologiiasymen ábden ýlanǵan orys halqy bul ideologiiadan bizdi de alystatpaidy, sirá.
Resei ózgermeidi, ózgermegen de. Ózgeniń, ózderi aitpaqshy, «orys áleminiń» ózgergenin qalamaidy.
P.S. Maqsat Amerikany maqtaý emes. Maqsat – Reseidiń ne jáne onyń Prezidentiniń kim ekenin kórsetý bolatyn.
Dýman BYQAI
