"AQSh prezidenti Donald Tramptyń birqatar tosyn málimdemeleri halyqaralyq saýda kelissózderin jandandyrýǵa arnalǵan "urtoqpaq" quraly sipatyna kóbirek ie" degen pikirler qazir jii aitylyp júr. Kanada men Meksikaǵa salynbaq sanktsiialar ýaqytsha keiinge shegerildi, al Qytaimen aradaǵy kelissózder osy aptada ótedi dep kútilip otyr. Biraq álemdik ekonomikada aitarlyqtai dúdamal jaǵdai saqtalýda. Ainalyp kelgende, munyń barlyǵy Qazaqstan ekonomikasyn qalai áser etýi múmkin? Bul saýalǵa "Kommentarii" taldaý tobynyń jetekshisi, ekonomist Eldar Shamsýtdinov jaýap bere otyryp, yqtimal birneshe stsenariidi alǵa tartady, dep jazady Dalanews.kz.
Pessimistik: saýda soǵysynyń masshtabty sipatqa ulasýy, dollardyń nyǵaiýy, álemdik ekonomika ósiminiń baialaýy, ásirese Qytaidyń.
"Mundai jaǵdai, álbette Qazaqstan teris áser etedi, óitkeni Qytai ekonomikasynyń baiaýlaýy (EIU esebi boiynsha, QHR taýarlaryna 20% baj salyǵy engizilse, 2025 jyly eldiń JIÓ-si 0,6 p.t tómendeidi dep kútiledi) saldarynan shikizatqa suranys (munai, mys) tómendeýi múmkin, iaǵni elimizdiń negizgi eksporttyq ónimderiniń baǵasy arzandaýy yqtimal. Munai men metaldyń álemdik naryqtaǵy quny quldyrasa, ol ekonomikamyzǵa tikelei salmaq túsiredi. Onyń ústine, Qytaidan óndiristi Qazaqstanǵa kóshire qoiý ekitalai, sebebi elimizdiń teńizge tikelei shyǵa almaidy, bul logistikany qiyndatady", - deidi sarapshy.
Birqalypty nemese "bazalyq stsenariide" tarifter birtindep rettelip, naryqtar turaqtanýy múmkin.
"Qytai "Bir beldeý – bir jol" bastamasy aiasynda Qazaqstanǵa investitsiiasyn arttyra túsedi. Mundaida saýda soǵysy erte kezeńdi bastan keshirip, qosymsha baj máselesi áli ózektilik tanytady. Aqyrynda qos tarap belgili bir salalarda ózara kelisimge kelýi múmkin. Mundai jaǵdaida taýar aǵyndary basqa naryqtarǵa qarai yǵysyp, úshinshi elderge jańa múmkindikter týǵyzýy ǵajap emes".
Úshinshi, "optimistik stsenariide" aýqymdy saýda shekteýleri bolmai, shikizat baǵasy ortasha deńgeide (munaidyń bir barreli – 75 dollar) qalady. Bul Qazaqstan úshin qolaily.
Balama stsenarii:
"Keibir ekonomister Tramptyń tarifterge qol salýy dollardy álsiretý men AQSh qazynashylyq obligatsiialarynyń kiristiligin tómendetýge baǵyttalǵan dep esepteidi. Jalpy, bul arada AQSh ákimshiligi basqa valiýtalarǵa shaqqanda dollardy aqyryndap devalvatsiialaýdy maqsat etken 1985 jylǵy Plaza kelisimine uqsas áreket jasaǵysy keletin sekildi. Al dollar arzandasa, shikizat avtomatty túrde qymbattaidy. Bul stsenarii de Qazaqstan úshin tartymdy bolýy múmkin".
Qazaqstan úshin múmkindikter kózi:
Osyndai dúdamal jaǵdaida Qazaqstannyń sirek kezdesetin metall qorlary erekshe qyzyǵýshylyq týdyra bastaýy yqtimal. Óitkeni álemdegi sirek kezdesetin metaldar óndirisiniń 70%-yn basqaratyn Qytai AQSh tarapynan tariftik shekteýlerge ushyrasa, ol osy naryǵyn ózgeler úshin "jaýyp tastaýy" múmkin.
"Keibir sarapshylardyń aiýynsha, Ýkrainada oq atýdy doǵarý boiynsha kelisimdegi sharttardyń biri osy naryqqa qoljetimdilikti qamtamasyz etý kórinedi. Iaǵni, sirek kezdesetin metaldar naryǵyna. Tramptyń ózi sondai málimdeme jasady. Ýkraina titan, temir rýdalary, kómir, litiia syndy shikizat qoryna ie. Alaida onyń keibiri Resei áskeri jaýlap alǵan territoriialarda ornalasqan. Osy jaǵynan alǵanda, Qazaqstannyń sirek metall qory tartymdy nysanaǵa ainalýy múmkin", dep sózin túiindeidi ekonomist.
Buǵan deiin saitymyzda "Donald Tramp AQSh dollarynan bas tartpaq BRIKS-ke doq kórsetti" degen maqala jariialanǵan. Iaǵni, baj salyǵy "toqpaǵyn" ary-beri sermegen AQSh-tyń jańa prezidenti ony BRIKS-ke de kezep otyr.
