"اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپتىڭ بٸرقاتار توسىن مەلٸمدەمەلەرٸ حالىقارالىق ساۋدا كەلٸسسٶزدەرٸن جانداندىرۋعا ارنالعان "ۇرتوقپاق" قۇرالى سيپاتىنا كٶبٸرەك يە" دەگەن پٸكٸرلەر قازٸر جيٸ ايتىلىپ جٷر. كانادا مەن مەكسيكاعا سالىنباق سانكتسييالار ۋاقىتشا كەيٸنگە شەگەرٸلدٸ, ال قىتايمەن اراداعى كەلٸسسٶزدەر وسى اپتادا ٶتەدٸ دەپ كٷتٸلٸپ وتىر. بٸراق ەلەمدٸك ەكونوميكادا ايتارلىقتاي دٷدامال جاعداي ساقتالۋدا. اينالىپ كەلگەندە, مۇنىڭ بارلىعى قازاقستان ەكونوميكاسىن قالاي ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن? بۇل ساۋالعا "كوممەنتاريي" تالداۋ توبىنىڭ جەتەكشٸسٸ, ەكونوميست ەلدار شامسۋتدينوۆ جاۋاپ بەرە وتىرىپ, ىقتيمال بٸرنەشە ستسەنارييدٸ العا تارتادى, دەپ جازادى Dalanews.kz.
پەسسيميستٸك: ساۋدا سوعىسىنىڭ ماسشتابتى سيپاتقا ۇلاسۋى, دوللاردىڭ نىعايۋى, ەلەمدٸك ەكونوميكا ٶسٸمٸنٸڭ بايالاۋى, ەسٸرەسە قىتايدىڭ.
"مۇنداي جاعداي, ەلبەتتە قازاقستان تەرٸس ەسەر ەتەدٸ, ٶيتكەنٸ قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ باياۋلاۋى (EIU ەسەبٸ بويىنشا, قحر تاۋارلارىنا 20% باج سالىعى ەنگٸزٸلسە, 2025 جىلى ەلدٸڭ جٸٶ-سٸ 0,6 پ.ت تٶمەندەيدٸ دەپ كٷتٸلەدٸ) سالدارىنان شيكٸزاتقا سۇرانىس (مۇناي, مىس) تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن, ياعني ەلٸمٸزدٸڭ نەگٸزگٸ ەكسپورتتىق ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسى ارزانداۋى ىقتيمال. مۇناي مەن مەتالدىڭ ەلەمدٸك نارىقتاعى قۇنى قۇلدىراسا, ول ەكونوميكامىزعا تٸكەلەي سالماق تٷسٸرەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە, قىتايدان ٶندٸرٸستٸ قازاقستانعا كٶشٸرە قويۋ ەكٸتالاي, سەبەبٸ ەلٸمٸزدٸڭ تەڭٸزگە تٸكەلەي شىعا المايدى, بۇل لوگيستيكانى قيىنداتادى", - دەيدٸ ساراپشى.
بٸرقالىپتى نەمەسە "بازالىق ستسەنارييدە" تاريفتەر بٸرتٸندەپ رەتتەلٸپ, نارىقتار تۇراقتانۋى مٷمكٸن.
"قىتاي "بٸر بەلدەۋ – بٸر جول" باستاماسى اياسىندا قازاقستانعا ينۆەستيتسيياسىن ارتتىرا تٷسەدٸ. مۇندايدا ساۋدا سوعىسى ەرتە كەزەڭدٸ باستان كەشٸرٸپ, قوسىمشا باج مەسەلەسٸ ەلٸ ٶزەكتٸلٸك تانىتادى. اقىرىندا قوس تاراپ بەلگٸلٸ بٸر سالالاردا ٶزارا كەلٸسٸمگە كەلۋٸ مٷمكٸن. مۇنداي جاعدايدا تاۋار اعىندارى باسقا نارىقتارعا قاراي ىعىسىپ, ٷشٸنشٸ ەلدەرگە جاڭا مٷمكٸندٸكتەر تۋعىزۋى عاجاپ ەمەس".
ٷشٸنشٸ, "وپتيميستٸك ستسەنارييدە" اۋقىمدى ساۋدا شەكتەۋلەرٸ بولماي, شيكٸزات باعاسى ورتاشا دەڭگەيدە (مۇنايدىڭ بٸر باررەلٸ – 75 دوللار) قالادى. بۇل قازاقستان ٷشٸن قولايلى.
بالاما ستسەناريي:
"كەيبٸر ەكونوميستەر ترامپتىڭ تاريفتەرگە قول سالۋى دوللاردى ەلسٸرەتۋ مەن اقش قازىناشىلىق وبليگاتسييالارىنىڭ كٸرٸستٸلٸگٸن تٶمەندەتۋگە باعىتتالعان دەپ ەسەپتەيدٸ. جالپى, بۇل ارادا اقش ەكٸمشٸلٸگٸ باسقا ۆاليۋتالارعا شاققاندا دوللاردى اقىرىنداپ دەۆالۆاتسييالاۋدى ماقسات ەتكەن 1985 جىلعى پلازا كەلٸسٸمٸنە ۇقساس ەرەكەت جاساعىسى كەلەتٸن سەكٸلدٸ. ال دوللار ارزانداسا, شيكٸزات اۆتوماتتى تٷردە قىمباتتايدى. بۇل ستسەناريي دە قازاقستان ٷشٸن تارتىمدى بولۋى مٷمكٸن".
قازاقستان ٷشٸن مٷمكٸندٸكتەر كٶزٸ:
وسىنداي دٷدامال جاعدايدا قازاقستاننىڭ سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالل قورلارى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرا باستاۋى ىقتيمال. ٶيتكەنٸ ەلەمدەگٸ سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار ٶندٸرٸسٸنٸڭ 70%-ىن باسقاراتىن قىتاي اقش تاراپىنان تاريفتٸك شەكتەۋلەرگە ۇشىراسا, ول وسى نارىعىن ٶزگەلەر ٷشٸن "جاۋىپ تاستاۋى" مٷمكٸن.
"كەيبٸر ساراپشىلاردىڭ ايۋىنشا, ۋكراينادا وق اتۋدى دوعارۋ بويىنشا كەلٸسٸمدەگٸ شارتتاردىڭ بٸرٸ وسى نارىققا قولجەتٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ كٶرٸنەدٸ. ياعني, سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار نارىعىنا. ترامپتىڭ ٶزٸ سونداي مەلٸمدەمە جاسادى. ۋكراينا تيتان, تەمٸر رۋدالارى, كٶمٸر, ليتييا سىندى شيكٸزات قورىنا يە. الايدا ونىڭ كەيبٸرٸ رەسەي ەسكەرٸ جاۋلاپ العان تەرريتورييالاردا ورنالاسقان. وسى جاعىنان العاندا, قازاقستاننىڭ سيرەك مەتالل قورى تارتىمدى نىساناعا اينالۋى مٷمكٸن", دەپ سٶزٸن تٷيٸندەيدٸ ەكونوميست.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "دونالد ترامپ اقش دوللارىنان باس تارتپاق بريكس-كە دوق كٶرسەتتٸ" دەگەن ماقالا جارييالانعان. ياعني, باج سالىعى "توقپاعىن" ارى-بەرٸ سەرمەگەن اقش-تىڭ جاڭا پرەزيدەنتٸ ونى بريكس-كە دە كەزەپ وتىر.
