«Qoi, bulai jumyssyz júrý jaramas» dep biraz gazet-jýrnaldyń redaktsiiasy, baspalar ornalasqan Abai dańǵyly boiyndaǵy kóksury úige tarttym. Esigin ashqan ataǵy taýdai gazet-jýrnaldardyń basshylary: «Zaman bulai bolar dep kim oilaǵan, ózimiz qyzmetkerlerdi qysqartyp, dalbasalap otyrmyz. Baiaǵydai zaman bolǵanda jazýdyń qyr-syryn biletin ózińdei azamatty shaqyryp jumysqa alar edik qoi. Renish bolmasyn», - dep shyǵaryp saldy. Eń sońǵy ashqan esigimde asa tanymal qalamger otyratyn, ishke endim.
– Jumys izdep júrmin de...
– Iá, aǵa.
– Zaman qiyn bop ketti ǵoi. Sonsha jyl aitqan ótiriktiń «jemisi» bul. «Aýrýyńdy jasyrsań, ólimiń áshkere» degen osy. Bitti bári. Ádebietińdi tipten aitpai-aq qoi. Aitpaqshy, sen osy Túsipbekten úlkensiń be?
– Qai Túsipbek?
– Joldasbek she?
Qudaidai kórip otyrǵan kisimniń ótirik jyndy bolyp otyrǵany meniń de nápsimdi oiatty. Elýdiń jýan ortasyna kelgen, tanymal kisini «senen úlken be?» dep sútke toiǵan mysyqtai bolyp, túk bilmegendei surap otyrǵany kimdi bolsyn ashýlandyrary anyq. Sonda da ózimdi ustap, betine qarap sál jymidym.
– Ol kisiler bizden kóp kishi.
– A-a-a... solai ma, – dedi kisim tistenińkirep.
– Ádebietti dáriptep otyrǵan gazetimizdiń siqy anaý. Bas redaktory Qytaidan kelgen be sonyń?
– Sóitken be? (Men de ańqaý bola qaldym)
– Iá, óte eski jazady ǵoi, Qytaidan kelgen-aý sol.
– Múmkin, kelse kelgen shyǵar. Jaraidy, aǵa. Sizge soǵa keteiin dep sol.
– Jaraidy, baýyrym, habarlasyp tur.
Kóp aralastyǵym joq, biraq syrttai syilap júretin kisimniń bulaisha «aqtarylǵany» jynymdy túrtti. Syrtqa shyqqanda ol ashýdy sebezgilep jaýǵan jańbyr shaiyp, qulazyp sala berdim. Ishimdegi ózimmen birdei bolyp «jetilgen» putymnyń qolynan jetelep, baiaý ilbidim. Qorjyny toq bolmasa da, áiteýir nápaqany aiyrýǵa bolatyn jekelegen gazet-jýrnal, saittardyń usynysyn boiyma toǵytpai, kelispegenime sál ókingendei boldym...
***
Telefon shyr ete qaldy. Ekran qońyraý shalýshynyń kim ekenin birden kórsetti.
– Baýyrym, qalaisyń?
– Jaqsymyn, Sapeke.
– Ózińiz qalaisyz?
– Shúkirshilik. Qolyń bos bolsa bir jerlerge baryp qaitsaq. Ary ketse úsh kúnde qaityp oralamyz.
– Árine, bolady. Ózi de úide bos jatqan adammyn ǵoi, qaita el kórip, jer kórip kelsek, ol da bir ǵanibet bolar edi.
– Kelistik onda. Erteń tańerteń jolǵa shyǵamyz, daiyndala ber.
Jańbyr basylsa da, qala munartyp tur. Qalanyń batys jaq shyǵa berisinde ońtústik oblystarǵa júretin taksilerdiń mańynan ýádemiz boiynsha Sapekeńmen jolyqtym. Bir-birimen talasyp, ala jónelýge daiyn turǵan júrgizýshilerge baratyn jerimizdi ázer aityp úlgerdik, mashinasyna súirelei kep otyrǵyzdy. Sońǵy oryndarǵa biz kelip jaiǵastyq, kólik te zýlai jóneldi.
– Jol boiy Bereke aýylyna soǵa ketemiz. Bir kisiler kútip otyr. Men de ol kisilermen áleýmettik jelilerde sóileskenim bolmasa, ómiri kórgen emespin, – dedi Sapekeń.
– Árine, endi Sizdiń aq degenińiz alǵys, qara degenińiz qarǵys bolady. Úsh kúnimizdi sizdiń erkińizge berdik, – dedim men qaljyńǵa súiep.
– Tanysa otyryńyzdar, bul meniń Meiram degen qurbym. Uldyń aty – Serik. Sizder bizdiń aýylǵa keledi degen soń balasyn ertip, arnaiy kelip otyr.
Qurbysy da «ishimdegini tap» dep tymsyraiǵandardyń qatarynan emes, ashyq-jarqyn. Sózdi birden ilip áketti:
– Búgin sizder osynda keledi dep Gaýhar aitqan. Burynnan attaryńyzdy estip, kórý násip bolsa eken dep júrgen jannyń birimin. Allaǵa myń shúkir. Jazyp, syzyp júrgen dúnielerińizben tanyspyn, – dep tógile jóneldi. Sapekeń de attyń basyn jiberdi. Aqsary áiel sharýalarymen syrtqa shyǵyp, tirlikterin tyndyrýdy da esinen shyǵarmady. Dál biz otyrǵan meiramhananyń janynda jihaz dúkeni bar, izdegender telefon shalyp, jii mazasyn aldy. Kisini kóp jatyrqai bermeitin Meiram árneni aityp, bizdi jalyqtyrmady.
– Úide inim bar, otyz jyl boiy tósek tartyp jatyr. Perzenthanada alǵash shyr etip dúnie esigin ashqanda, sestra qyz qolynan túsirip alypty. Sodan beri múgedek, sodan beri em-domǵa súienip, kúneltip keledi. Baiǵustyń peshenesine týmai jatyp osyndai taǵdyr jazylypty. Osy ulym ishke bitkende joldasymmen dám-tuzym jaraspai, ajyrastym. Keiin myna ul dúniege keldi. Aýrý inisine qarasyn degen shyǵar, mańdaiǵa sondai taǵdyr jazyldy. Inim dúniege kelgennen beri jedel-járdem aýlamyzǵa jii keledi. Inimniń qoianshyǵy jii ustaidy, keide júregi toqtaidy. Qazir ol jedel-járdemiń de bizden jalyqqan. Baiǵus balanyń jaǵdaiy aýyrlaǵanda telefon shalsaq: «A-a-a... sender me?..», – dep trýbkany tastai salady. Úidegiler de jalyqqan. Qoianshyǵy ustasa, aýyrsa aýzyna dári tyǵyp, ońai qutylýdy oilaidy. Baiǵustyń janarynda ómirge degen esh súiispenshilik qalmady, nursyz. Ómirden baz keshýdi ǵana oilaityn. Adamdy óitip tiri ólik qylýǵa meniń dátim shydamady. Inimniń janaryndaǵy sóngen nurdy qaita jaqqym keldi. Adam shyn niet qylsa, ol da oryndalady. Qazir inim burynǵysynan múlde ózgerdi. Ýkol-dári bere berýdi maqsatty túrde azaittym. Árine, ol da ońai bolǵan joq. Dári, ýkolǵa beiimdelip ketken aǵza ońai kónbedi. Inim aqyryn-aqyryn ol táýeldilikten de arylyp keledi. Bále bir ainaldyrsa, shyr ainaldyrady degen, tórkinime qaityp kelgen jyly sheshem jyǵyldy. Qol-aiaǵynan tura almai, bir jyl tósekke tańyldy. Oi, bul qyrsyq degendi qoisańshy...
– Aityp otyrmyn ǵoi, sizder óte qutty qonaq boldyńyzdar. Osy aýdannyń qainaǵan bazar jaǵynda shaǵyn ashana bar edi, sonda manty túietin boldym. Jańa qojaiyn zvondaǵanda qýana-qýana baratynymdy aityp, kelisimimdi berdim. Aiyna qyryq myń teńge berem dedi. Qudai berekesin berse, jaman aqsha emes. Jumys tańnan keshke deiin, esh qiyndyǵy joq!..
Áieldiń áńgimesi júrekti syzdata bastady, únsiz tyńdaýǵa kóshtik. Óte sheshen sóileidi, «qiynshylyq kórdim» dep shaǵynbaidy. Júzindegi ómirge degen qushtarlyqty kórip, ózińniń ústirt oilaryńnan uialasyń. Ol kisi de bizdi aýzyna qaratyp, toqtamai sóilep ketkenine uialsa kerek:
– Oibai, sizderge tamaq ishkizbei, sóilep otyra berippin ǵoi, qane, tamaqtan alyńyzdar, – dep iltipat jasady. Sapekeń:
– Inińniń qazirgi jaǵdaiy qalai endi, – dep úzilgen áńgimeni qaita qaýzady.
– Oi, inimniń qazirgi jaǵdaiy keremet. Gaýhardan sizder qurastyrǵan kitaptardy alyp, kúnde oqyp berem. Men joqta balam oqyp beredi. Ótkende saittaryńyzda jariialanǵan «Miǵrajnamany» kóshirip alyp, inime tyńdata qoiaiyn desem, kóshire almadym. Osy aýdanda «kompiýterdiń qulaǵynda oinaidy» degen jigitterdi qoimai júrip taýyp, inimniń qoltelefonyna sol keremet dúnieni kóshirtip berdim. Allaǵa shúkir, ol qazir ózgerdi, otbasyn qursam degen armany bar. Inim úilenip jatsa, sizderdi mindetti túrde toiǵa shaqyramyn. Kelesizder ǵoi, á? Búgin Qudaidyń nury jaýǵan kún boldy, qoltańbalaryńyzben kitaptaryńyzdy alyp, inimdi qýantatyn boldym. Aitpaqshy, jumys taptym. Qutty qonaq ekensizder. Jańa osylai kelerde telefonyma zvondady...
Dál osy kezde kirpik qaǵym ýaqytta kók dónennen júirik kóńil bárin boljap úlgerdi. Retti kiingen, sonsha jigerli áieldiń qandai jumystyń bolsyn údesinen shyǵatyny sendiretin edi. Aýdan ákimshiliginiń bir salasy bolmasa mektep tóńireginde ońtaily sharýa buiyrǵan shyǵar. Múmkin onan da táýir jumys... Solai oilaǵanyma Táńir kýá. Biraq Meiramnyń:
– Aityp otyrmyn ǵoi, sizder óte qutty qonaq boldyńyzdar. Osy aýdannyń qainaǵan bazar jaǵynda shaǵyn ashana bar edi, sonda manty túietin boldym. Jańa qojaiyn zvondaǵanda qýana-qýana baratynymdy aityp, kelisimimdi berdim. Aiyna qyryq myń teńge berem dedi. Qudai berekesin berse, jaman aqsha emes. Jumys tańnan keshke deiin, esh qiyndyǵy joq!..
Meiramnyń jumys týraly aitqan sóziniń osy tustaryn ǵana esti aldym. Qalǵanyn estitin shama da qalmaǵan. Ishimdegi ózimmen birdei, ilikpeitin putym kúl-talqan bolyp shaǵylyp, tuńǵysh ret jalǵyz qaldym. Tamaǵyma óksik tyǵylyp, janardyń jasy syrtqa emes, ishke qarai quiylǵandai kúi keshtim. Jyly úidiń terezesinen aǵash basyn oraǵan tumanǵa qarap, qulazý sezimin keshetin keiip-kespirdiń kózindegi kózildirik te byt-shyt bolyp, ómirdiń ózin tap qasynan kórdim...
Gaýhar meiramhana daiashylarymen eseptesip, kóp jeline qoimaǵan as-aýqatty qaltaǵa salyp, Meiramnyń qolyna ustatqanda, súiretilip ornymnan turdym...
Yrysbek DÁBEI
