«قوي, بۇلاي جۇمىسسىز جٷرۋ جاراماس» دەپ بٸراز گازەت-جۋرنالدىڭ رەداكتسيياسى, باسپالار ورنالاسقان اباي داڭعىلى بويىنداعى كٶكسۇرى ٷيگە تارتتىم. ەسٸگٸن اشقان اتاعى تاۋداي گازەت-جۋرنالداردىڭ باسشىلارى: «زامان بۇلاي بولار دەپ كٸم ويلاعان, ٶزٸمٸز قىزمەتكەرلەردٸ قىسقارتىپ, دالباسالاپ وتىرمىز. باياعىداي زامان بولعاندا جازۋدىڭ قىر-سىرىن بٸلەتٸن ٶزٸڭدەي ازاماتتى شاقىرىپ جۇمىسقا الار ەدٸك قوي. رەنٸش بولماسىن», - دەپ شىعارىپ سالدى. ەڭ سوڭعى اشقان ەسٸگٸمدە اسا تانىمال قالامگەر وتىراتىن, ٸشكە ەندٸم.
– جۇمىس ٸزدەپ جٷرمٸن دە...
– يە, اعا.
– زامان قيىن بوپ كەتتٸ عوي. سونشا جىل ايتقان ٶتٸرٸكتٸڭ «جەمٸسٸ» بۇل. «اۋرۋىڭدى جاسىرساڭ, ٶلٸمٸڭ ەشكەرە» دەگەن وسى. بٸتتٸ بەرٸ. ەدەبيەتٸڭدٸ تٸپتەن ايتپاي-اق قوي. ايتپاقشى, سەن وسى تٷسٸپبەكتەن ٷلكەنسٸڭ بە?
– قاي تٷسٸپبەك?
– جولداسبەك شە?
قۇدايداي كٶرٸپ وتىرعان كٸسٸمنٸڭ ٶتٸرٸك جىندى بولىپ وتىرعانى مەنٸڭ دە نەپسٸمدٸ وياتتى. ەلۋدٸڭ جۋان ورتاسىنا كەلگەن, تانىمال كٸسٸنٸ «سەنەن ٷلكەن بە?» دەپ سٷتكە تويعان مىسىقتاي بولىپ, تٷك بٸلمەگەندەي سۇراپ وتىرعانى كٸمدٸ بولسىن اشۋلاندىرارى انىق. سوندا دا ٶزٸمدٸ ۇستاپ, بەتٸنە قاراپ سەل جىميدىم.
– ول كٸسٸلەر بٸزدەن كٶپ كٸشٸ.
– ا-ا-ا... سولاي ما, – دەدٸ كٸسٸم تٸستەنٸڭكٸرەپ.
– ەدەبيەتتٸ دەرٸپتەپ وتىرعان گازەتٸمٸزدٸڭ سيقى اناۋ. باس رەداكتورى قىتايدان كەلگەن بە سونىڭ?
– سٶيتكەن بە? (مەن دە اڭقاۋ بولا قالدىم)
– يە, ٶتە ەسكٸ جازادى عوي, قىتايدان كەلگەن-اۋ سول.
– مٷمكٸن, كەلسە كەلگەن شىعار. جارايدى, اعا. سٸزگە سوعا كەتەيٸن دەپ سول.
– جارايدى, باۋىرىم, حابارلاسىپ تۇر.
كٶپ ارالاستىعىم جوق, بٸراق سىرتتاي سىيلاپ جٷرەتٸن كٸسٸمنٸڭ بۇلايشا «اقتارىلعانى» جىنىمدى تٷرتتٸ. سىرتقا شىققاندا ول اشۋدى سەبەزگٸلەپ جاۋعان جاڭبىر شايىپ, قۇلازىپ سالا بەردٸم. ٸشٸمدەگٸ ٶزٸممەن بٸردەي بولىپ «جەتٸلگەن» پۇتىمنىڭ قولىنان جەتەلەپ, باياۋ ٸلبٸدٸم. قورجىنى توق بولماسا دا, ەيتەۋٸر نەپاقانى ايىرۋعا بولاتىن جەكەلەگەن گازەت-جۋرنال, سايتتاردىڭ ۇسىنىسىن بويىما توعىتپاي, كەلٸسپەگەنٸمە سەل ٶكٸنگەندەي بولدىم...
***
تەلەفون شىر ەتە قالدى. ەكران قوڭىراۋ شالۋشىنىڭ كٸم ەكەنٸن بٸردەن كٶرسەتتٸ.
– باۋىرىم, قالايسىڭ?
– جاقسىمىن, ساپەكە.
– ٶزٸڭٸز قالايسىز?
– شٷكٸرشٸلٸك. قولىڭ بوس بولسا بٸر جەرلەرگە بارىپ قايتساق. ارى كەتسە ٷش كٷندە قايتىپ ورالامىز.
– ەرينە, بولادى. ٶزٸ دە ٷيدە بوس جاتقان اداممىن عوي, قايتا ەل كٶرٸپ, جەر كٶرٸپ كەلسەك, ول دا بٸر عانيبەت بولار ەدٸ.
– كەلٸستٸك وندا. ەرتەڭ تاڭەرتەڭ جولعا شىعامىز, دايىندالا بەر.
جاڭبىر باسىلسا دا, قالا مۇنارتىپ تۇر. قالانىڭ باتىس جاق شىعا بەرٸسٸندە وڭتٷستٸك وبلىستارعا جٷرەتٸن تاكسيلەردٸڭ ماڭىنان ۋەدەمٸز بويىنشا ساپەكەڭمەن جولىقتىم. بٸر-بٸرٸمەن تالاسىپ, الا جٶنەلۋگە دايىن تۇرعان جٷرگٸزۋشٸلەرگە باراتىن جەرٸمٸزدٸ ەزەر ايتىپ ٷلگەردٸك, ماشيناسىنا سٷيرەلەي كەپ وتىرعىزدى. سوڭعى ورىندارعا بٸز كەلٸپ جايعاستىق, كٶلٸك تە زۋلاي جٶنەلدٸ.
– جول بويى بەرەكە اۋىلىنا سوعا كەتەمٸز. بٸر كٸسٸلەر كٷتٸپ وتىر. مەن دە ول كٸسٸلەرمەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە سٶيلەسكەنٸم بولماسا, ٶمٸرٸ كٶرگەن ەمەسپٸن, – دەدٸ ساپەكەڭ.
– ەرينە, ەندٸ سٸزدٸڭ اق دەگەنٸڭٸز العىس, قارا دەگەنٸڭٸز قارعىس بولادى. ٷش كٷنٸمٸزدٸ سٸزدٸڭ ەركٸڭٸزگە بەردٸك, – دەدٸم مەن قالجىڭعا سٷيەپ.
– تانىسا وتىرىڭىزدار, بۇل مەنٸڭ مەيرام دەگەن قۇربىم. ۇلدىڭ اتى – سەرٸك. سٸزدەر بٸزدٸڭ اۋىلعا كەلەدٸ دەگەن سوڭ بالاسىن ەرتٸپ, ارنايى كەلٸپ وتىر.
قۇربىسى دا «ٸشٸمدەگٸنٸ تاپ» دەپ تىمسىرايعانداردىڭ قاتارىنان ەمەس, اشىق-جارقىن. سٶزدٸ بٸردەن ٸلٸپ ەكەتتٸ:
– بٷگٸن سٸزدەر وسىندا كەلەدٸ دەپ گاۋھار ايتقان. بۇرىننان اتتارىڭىزدى ەستٸپ, كٶرۋ نەسٸپ بولسا ەكەن دەپ جٷرگەن جاننىڭ بٸرٸمٸن. اللاعا مىڭ شٷكٸر. جازىپ, سىزىپ جٷرگەن دٷنيەلەرٸڭٸزبەن تانىسپىن, – دەپ تٶگٸلە جٶنەلدٸ. ساپەكەڭ دە اتتىڭ باسىن جٸبەردٸ. اقسارى ەيەل شارۋالارىمەن سىرتقا شىعىپ, تٸرلٸكتەرٸن تىندىرۋدى دا ەسٸنەن شىعارمادى. دەل بٸز وتىرعان مەيرامحانانىڭ جانىندا جيھاز دٷكەنٸ بار, ٸزدەگەندەر تەلەفون شالىپ, جيٸ مازاسىن الدى. كٸسٸنٸ كٶپ جاتىرقاي بەرمەيتٸن مەيرام ەرنەنٸ ايتىپ, بٸزدٸ جالىقتىرمادى.
– ٷيدە ٸنٸم بار, وتىز جىل بويى تٶسەك تارتىپ جاتىر. پەرزەنتحانادا العاش شىر ەتٸپ دٷنيە ەسٸگٸن اشقاندا, سەسترا قىز قولىنان تٷسٸرٸپ الىپتى. سودان بەرٸ مٷگەدەك, سودان بەرٸ ەم-دومعا سٷيەنٸپ, كٷنەلتٸپ كەلەدٸ. بايعۇستىڭ پەشەنەسٸنە تۋماي جاتىپ وسىنداي تاعدىر جازىلىپتى. وسى ۇلىم ٸشكە بٸتكەندە جولداسىممەن دەم-تۇزىم جاراسپاي, اجىراستىم. كەيٸن مىنا ۇل دٷنيەگە كەلدٸ. اۋرۋ ٸنٸسٸنە قاراسىن دەگەن شىعار, ماڭدايعا سونداي تاعدىر جازىلدى. ٸنٸم دٷنيەگە كەلگەننەن بەرٸ جەدەل-جەردەم اۋلامىزعا جيٸ كەلەدٸ. ٸنٸمنٸڭ قويانشىعى جيٸ ۇستايدى, كەيدە جٷرەگٸ توقتايدى. قازٸر ول جەدەل-جەردەمٸڭ دە بٸزدەن جالىققان. بايعۇس بالانىڭ جاعدايى اۋىرلاعاندا تەلەفون شالساق: «ا-ا-ا... سەندەر مە?..», – دەپ ترۋبكانى تاستاي سالادى. ٷيدەگٸلەر دە جالىققان. قويانشىعى ۇستاسا, اۋىرسا اۋزىنا دەرٸ تىعىپ, وڭاي قۇتىلۋدى ويلايدى. بايعۇستىڭ جانارىندا ٶمٸرگە دەگەن ەش سٷيٸسپەنشٸلٸك قالمادى, نۇرسىز. ٶمٸردەن باز كەشۋدٸ عانا ويلايتىن. ادامدى ٶيتٸپ تٸرٸ ٶلٸك قىلۋعا مەنٸڭ دەتٸم شىدامادى. ٸنٸمنٸڭ جانارىنداعى سٶنگەن نۇردى قايتا جاققىم كەلدٸ. ادام شىن نيەت قىلسا, ول دا ورىندالادى. قازٸر ٸنٸم بۇرىنعىسىنان مٷلدە ٶزگەردٸ. ۋكول-دەرٸ بەرە بەرۋدٸ ماقساتتى تٷردە ازايتتىم. ەرينە, ول دا وڭاي بولعان جوق. دەرٸ, ۋكولعا بەيٸمدەلٸپ كەتكەن اعزا وڭاي كٶنبەدٸ. ٸنٸم اقىرىن-اقىرىن ول تەۋەلدٸلٸكتەن دە ارىلىپ كەلەدٸ. بەلە بٸر اينالدىرسا, شىر اينالدىرادى دەگەن, تٶركٸنٸمە قايتىپ كەلگەن جىلى شەشەم جىعىلدى. قول-اياعىنان تۇرا الماي, بٸر جىل تٶسەككە تاڭىلدى. وي, بۇل قىرسىق دەگەندٸ قويساڭشى...
– ايتىپ وتىرمىن عوي, سٸزدەر ٶتە قۇتتى قوناق بولدىڭىزدار. وسى اۋداننىڭ قايناعان بازار جاعىندا شاعىن اسحانا بار ەدٸ, سوندا مانتى تٷيەتٸن بولدىم. جاڭا قوجايىن زۆونداعاندا قۋانا-قۋانا باراتىنىمدى ايتىپ, كەلٸسٸمٸمدٸ بەردٸم. ايىنا قىرىق مىڭ تەڭگە بەرەم دەدٸ. قۇداي بەرەكەسٸن بەرسە, جامان اقشا ەمەس. جۇمىس تاڭنان كەشكە دەيٸن, ەش قيىندىعى جوق!..
ەيەلدٸڭ ەڭگٸمەسٸ جٷرەكتٸ سىزداتا باستادى, ٷنسٸز تىڭداۋعا كٶشتٸك. ٶتە شەشەن سٶيلەيدٸ, «قيىنشىلىق كٶردٸم» دەپ شاعىنبايدى. جٷزٸندەگٸ ٶمٸرگە دەگەن قۇشتارلىقتى كٶرٸپ, ٶزٸڭنٸڭ ٷستٸرت ويلارىڭنان ۇيالاسىڭ. ول كٸسٸ دە بٸزدٸ اۋزىنا قاراتىپ, توقتاماي سٶيلەپ كەتكەنٸنە ۇيالسا كەرەك:
– ويباي, سٸزدەرگە تاماق ٸشكٸزبەي, سٶيلەپ وتىرا بەرٸپپٸن عوي, قانە, تاماقتان الىڭىزدار, – دەپ ٸلتيپات جاسادى. ساپەكەڭ:
– ٸنٸڭنٸڭ قازٸرگٸ جاعدايى قالاي ەندٸ, – دەپ ٷزٸلگەن ەڭگٸمەنٸ قايتا قاۋزادى.
– وي, ٸنٸمنٸڭ قازٸرگٸ جاعدايى كەرەمەت. گاۋھاردان سٸزدەر قۇراستىرعان كٸتاپتاردى الىپ, كٷندە وقىپ بەرەم. مەن جوقتا بالام وقىپ بەرەدٸ. ٶتكەندە سايتتارىڭىزدا جارييالانعان «ميعراجنامانى» كٶشٸرٸپ الىپ, ٸنٸمە تىڭداتا قويايىن دەسەم, كٶشٸرە المادىم. وسى اۋداندا «كومپيۋتەردٸڭ قۇلاعىندا وينايدى» دەگەن جٸگٸتتەردٸ قويماي جٷرٸپ تاۋىپ, ٸنٸمنٸڭ قولتەلەفونىنا سول كەرەمەت دٷنيەنٸ كٶشٸرتٸپ بەردٸم. اللاعا شٷكٸر, ول قازٸر ٶزگەردٸ, وتباسىن قۇرسام دەگەن ارمانى بار. ٸنٸم ٷيلەنٸپ جاتسا, سٸزدەردٸ مٸندەتتٸ تٷردە تويعا شاقىرامىن. كەلەسٸزدەر عوي, ە? بٷگٸن قۇدايدىڭ نۇرى جاۋعان كٷن بولدى, قولتاڭبالارىڭىزبەن كٸتاپتارىڭىزدى الىپ, ٸنٸمدٸ قۋانتاتىن بولدىم. ايتپاقشى, جۇمىس تاپتىم. قۇتتى قوناق ەكەنسٸزدەر. جاڭا وسىلاي كەلەردە تەلەفونىما زۆوندادى...
دەل وسى كەزدە كٸرپٸك قاعىم ۋاقىتتا كٶك دٶنەننەن جٷيرٸك كٶڭٸل بەرٸن بولجاپ ٷلگەردٸ. رەتتٸ كيٸنگەن, سونشا جٸگەرلٸ ەيەلدٸڭ قانداي جۇمىستىڭ بولسىن ٷدەسٸنەن شىعاتىنى سەندٸرەتٸن ەدٸ. اۋدان ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ بٸر سالاسى بولماسا مەكتەپ تٶڭٸرەگٸندە وڭتايلى شارۋا بۇيىرعان شىعار. مٷمكٸن ونان دا تەۋٸر جۇمىس... سولاي ويلاعانىما تەڭٸر كۋە. بٸراق مەيرامنىڭ:
– ايتىپ وتىرمىن عوي, سٸزدەر ٶتە قۇتتى قوناق بولدىڭىزدار. وسى اۋداننىڭ قايناعان بازار جاعىندا شاعىن اسحانا بار ەدٸ, سوندا مانتى تٷيەتٸن بولدىم. جاڭا قوجايىن زۆونداعاندا قۋانا-قۋانا باراتىنىمدى ايتىپ, كەلٸسٸمٸمدٸ بەردٸم. ايىنا قىرىق مىڭ تەڭگە بەرەم دەدٸ. قۇداي بەرەكەسٸن بەرسە, جامان اقشا ەمەس. جۇمىس تاڭنان كەشكە دەيٸن, ەش قيىندىعى جوق!..
مەيرامنىڭ جۇمىس تۋرالى ايتقان سٶزٸنٸڭ وسى تۇستارىن عانا ەستي الدىم. قالعانىن ەستيتٸن شاما دا قالماعان. ٸشٸمدەگٸ ٶزٸممەن بٸردەي, يلٸكپەيتٸن پۇتىم كٷل-تالقان بولىپ شاعىلىپ, تۇڭعىش رەت جالعىز قالدىم. تاماعىما ٶكسٸك تىعىلىپ, جاناردىڭ جاسى سىرتقا ەمەس, ٸشكە قاراي قۇيىلعانداي كٷي كەشتٸم. جىلى ٷيدٸڭ تەرەزەسٸنەن اعاش باسىن وراعان تۇمانعا قاراپ, قۇلازۋ سەزٸمٸن كەشەتٸن كەيٸپ-كەسپٸردٸڭ كٶزٸندەگٸ كٶزٸلدٸرٸك تە بىت-شىت بولىپ, ٶمٸردٸڭ ٶزٸن تاپ قاسىنان كٶردٸم...
گاۋھار مەيرامحانا داياشىلارىمەن ەسەپتەسٸپ, كٶپ جەلٸنە قويماعان اس-اۋقاتتى قالتاعا سالىپ, مەيرامنىڭ قولىنا ۇستاتقاندا, سٷيرەتٸلٸپ ورنىمنان تۇردىم...
ىرىسبەك دەبەي
