2023 jyly áielderge, beibitshilik pen qaýipsizdikke arnalǵan álem boiynsha ǵalamdyq indekste Qazaqstan óz pozitsiiasyn aitarlyqtai joǵaltty. Djordjtaýn institýty eki jylda bir ret jariialaityn bul zertteýde álem elderindegi inkliýzivtilik, ádilettilik jáne qaýipsizdik deńgeii baǵalanady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Atalǵan reiting Qazaqstannyń áielder qaýipsizdigi salasynda eleýli problemalar baryn kórsetedi.
"Halyqtyń quqyq qorǵaý organdaryna jáne sot júiesine degen senim deńgeii" zertteýine sáikes, bizdiń elimizde tek 58,5% áielder kóshede júrgende ózin qaýipsiz sezinetinderin aitqan, bul kórsetkish er adamdarmen salystyrǵanda áldeqaida (70%) tómen.
Qaýipsizdik máselelerine qaramastan, Qazaqstandaǵy áielder birqatar salalarda kóshbasshylyq oryndarǵa ie. Joǵary oqý oryndarynda stýdent qyzdardyń sany er adamdardan basym: 2023/2024 oqý jylynyń basynda názik jandylar sany 314,1 myń bolsa, al bozbalar sany 278,6 myńdy quraidy. Sondai-aq jeke kásipkerlerlik te áielder basymdyqqa ie: 914,3 myń áiel jáne 768,4 myń er azamat.
Alaida, osy jetistikterge qaramastan, áielderdiń jalaqysy erlerge qaraǵanda 25,7%-ǵa tómen. Áielderdiń ortasha jalaqysy 311,2 myń teńgeni qurasa, al erlerdiki - 418,8 myń teńge. Bul áielderdiń, kóbinese bilim berý jáne densaýlyq saqtaý siiaqty mardymsyz jalaqy tólenetin salalarda jumys isteitindigimen bailanysty.
Álemde, áielderdiń qaýipsizdigi boiynsha eń nashar jaǵdai Aýǵanstan men Iemende tirkelgen: olardyń indeksi sáikesinshe 0,286 jáne 0,287 quraidy. Bul kórsetkishter álemdik ortasha deńgeiden (0,68) aitarlyqtai tómen. Bul elderdegi jaǵdailarǵa túrtki mynalar: ana ólimi deńgeiiniń joǵary bolýy, bilim alýǵa qoljetimdiliktiń tómendigi jáne juby tarapynan zorlyq-zombylyqtyń aitarlyqtai artýy.
Al Daniia, Shveitsariia jáne Shvetsiia elderiniń áielderi – álemdegi eń baqytysy. Bul elderdiń reitingidegi indeksi 0,9-dan joǵar, inkliýzivtilik, qaýipsizdik jáne quqyqtyq kemsitýdiń bolmaýy boiynsha joǵary deńgeidi kórýge bolady.
