Memleket basshysy taiaýda "Túrkistan" gazetine bergen suhbatynda bilim berý men densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy memlekettik jekemenshik áriptestik júiesin reformalaý týraly atap ótti. Bul týraly Premer-ministrdiń orynbasary - Mádeniet jáne aqparat ministri Aida Balaeva pikir bildirdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Aitýynsha, bul rette eń aldymen, jekemenshik mektepterdi, balabaqshalardy, damý ortalyqtaryn jáne meditsinalyq emhanalardy "jan basyna sáikes qarjylandyrý" máselesine erekshe nazar aýdarylyp otyr.
"Osyǵan bailanysty Úkimet jekemenshik uiymdarǵa beriletin memlekettik tapsyrys tetikterine jan-jaqty taldaý júrgizip, birqatar kókeikesti máselelerdi anyqtady. Atap aitqanda, júielerdi aýqymdy tsifrlandyrý barysynda salada buryn baiqalmaǵan zańbuzýshylyqtar men olqylyqtardy anyq kórsetti. Bul óz kezeginde atalǵan salalardaǵy biznestiń áleýmettik jaýapkershilik qaǵidattaryna sai kelmeidi. Keiingi 8 jylda jekemenshik mektepterdiń sany jeti ese artty. Búginde olar jeti júz seksen beske jetti. Soǵan sáikes biýdjetke túsetin salmaq ta kúrt kóbeidi. Shyǵyndar 2020 jyly on úsh milliard bolsa, 2025 jyly eki júz qyryq eki milliardqa deiin ósti", - dep atap ótti vitse-premer.
Sonymen qatar, Aida Balaeva 2020 jyl men 2025 jyldar aralyǵyndaǵy investitsiialyq shyǵyn júz on bir milliard teńgeni quraǵanyn alǵa tartty. Bul qarajatqa shamamen otyz bes jańa mektep salýǵa bolady.
"Soǵan qaramastan basty maqsat – oryn tapshylyǵy máselesin áli de joia almadyq. 2025 jyly bul jetispeýshilik eki júz elý bir myń orynǵa jetti. Bul – oblystaǵy tutas bir qalanyń halqymen birdei kórsetkish. Jekemenshik mektepterdiń kóbeiýi bilim sapasynyń tómendeýine alyp keldi. Kóptegen bilim oshaqtary naqty óńirlik qajettilikti eskermei, retsiz ashyldy. Máselen, olardyń seksen paiyzǵa jýyǵy jalǵa alynǵan ǵimarattarda jumys isteidi. Al direktorlardyń biliktiligi máselesi de syn kótermeidi. Mektep ǵimarattary biznes menshiginde qalyp otyr. Jiyrma jyldan keiin olardyń túpki maqsaty ózgerip ketýi múmkin. Bul júiege degen senimdi azaityp, biýdjet qarjatynyń tiimdiligine kúmán týdyrady", - deidi Aida Ǵalymqyzy.
Vedomstvo basshysy sondyqtan qazir jaǵdaidy túbegeili ózgertý boiynsha júieli jumys bastalǵanyna toqtaldy.
"Jańa qarjylandyrý tetigi pilottyq rejimde iske qosyldy. Mektepter tolyq tsifrlandyrylyp, biýdjetke sáikes retteldi. Biraq bul – biylǵy oqý jylynyń sońyna deiingi ýaqytsha shara. Negizgi mindet – júieni tolyq qaita qaraý. Eń aldymen, memlekettik tapsyrys naqty óńirlik qajettilikke sai bolýǵa tiis. Jańa mektepterge memlekettik tapsyrys berýge moratorii engizý usynylyp otyr. Memlekettik qoldaý sharasy retinde tek investitsiialyq shyǵyndardy óteý tetigin qaldyrý kózdelýde. Sondai-aq bilim berý salasyndaǵy biýdjet shyǵyndaryn ońtailandyrý maqsatynda, iri megapolisterdi qospaǵanda, stýdenttik jataqhanalardy qarjylandyrý ýaqytsha toqtatý máselesi qarastyrylýda. Bul rette barlyq quqyqtyq jáne áleýmettik táýekelder eskeriledi. Baǵdarlamany kezeń-kezeńmen toqtatý nemese sharttaryn qaita qaraý nusqalary qaralýda. Dál osyndai máseleler meditsina salasynda da baiqalady. Úkimet azamattardyń ótinishterin eskere otyryp, Áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory arqyly qarjylandyrylatyn jekemenshik meditsinalyq uiymdardyń qyzmetine taldaý júrgizýde, - dedi vitse-premer.
Aita keterligi, elimizde jiyrma millionnan astam adam alty júz toqsan segiz bastapqy meditsinalyq kómek uiymyna tirkelgen. Sonyń úsh júz otyz altysy, iaǵni shamamen qyryq segiz paiyzy – jekemenshik. Olarǵa tirkelgen halyq sany bes million alty júz myń adam. Bul – el halqynyń shamamen jiyrma segiz paiyzy.
"2020 jyldan bastap alǵashqy meditsinalyq-sanitariialyq kómek kórsetetin jekemenshik emhanalardyń sany eki júz on besten úsh júz otyz alty uiymǵa deiin ósti, al tirkelgen halyq úsh millionnan bes million alty júz myńǵa deiin artty. Búginde alǵashqy meditsinalyq kómek uiymdary respýblikalyq biýdjet esebinen, tegin meditsinalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi aiasynda, jan basyna sáikes qarjylandyrylady. Al 2027 jyldyń birinshi qańtarynan bastap bul qyzmetter mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory qarajaty esebinen júzege asady. Alaida jeke emhanalardyń sany kóbeiip, olarǵa tirkelgen halyq eki esege jýyq artqanymen, bul meditsinalyq kómektiń qoljetimdiligi men sapasyn jaqsarta qoiǵan joq. Búginde qosarlanǵan qarjylandyrý faktileri bar. Kei qyzmetter mindetti jáne erikti saqtandyrý arqyly qatar tólenýde. Keide kórsetilmegen qyzmet úshin aqy alynǵan jaǵdailar kezdesedi", - deidi Aida Ǵalymqyzy.
Málimdeýinshe, tipti litsenziiasyz, tiisti jabdyqsyz jumys istegen uiymdar da bar.
"Bul máselelerdi tek júieli ózgerister men tolyq tsifrlandyrý arqyly sheshýge bolady. Densaýlyq saqtaý ministrligi halyqtyń naqty qajettilikterine, demografiialyq jáne kóshi-qon derekterine súiene otyryp, meditsinalyq kómekti josparlaýǵa kóshýde. Belsendi emes patsientterdi qarjylandyrý júiesinen shyǵarý josparlanýda. Tirkelý talaptary kúsheitilip, shaǵyn emhanalar biriktiriledi. Al qarjylandyrý kólemi eń tiimdi memlekettik jáne senimdi jeke emhanalarǵa baǵyttalady. Qosarlanǵan tólem men jalǵan esepti boldyrmaý úshin biryńǵai tsifrlyq baqylaý engiziledi. Barlyq júieler biriktiriledi. Patsient kórsetilgen qyzmetti mobildi qosymsha arqyly ózi rastaidy. Bul azamattardyń quqyǵyn qorǵaidy. Sonymen birge sapany baqylaý kúsheie túsedi. Táýekelge baǵdarlanǵan qadaǵalaý júiesi engizilip, litsenziialaý talaptary qatańdaidy", - dedi ministr.
Sondai-aq, sapany baǵalaityn biryńǵai memlekettik júie jasalyp, Ulttyq sapa institýtyn ashý josparlanýda.
"Sonymen qatar, jeke meditsinalyq uiymdardyń qyzmeti keshendi túrde tekseriledi. Usynylyp otyrǵan barlyq sharalar jan basyna sáikes qarjylandyrý júiesin jetildirýge baǵyttalyp otyr. Bizdiń maqsatymyz – qarjylandyrý júiesin ádil, ashyq jáne tiimdi etý. Eń bastysy – biýdjetten bólinetin qarajat halyqtyń igiligine, bilim men densaýlyq sapasyn jaqsartýǵa jumys isteýge tiis", - dedi Aida Balaeva.
