Memleket basshysy taıaýda "Túrkistan" gazetine bergen suhbatynda bilim berý men densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy memlekettik jekemenshik áriptestik júıesin reformalaý týraly atap ótti. Bul týraly Premer-mınıstrdiń orynbasary - Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva pikir bildirdi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Aıtýynsha, bul rette eń aldymen, jekemenshik mektepterdi, balabaqshalardy, damý ortalyqtaryn jáne medısınalyq emhanalardy "jan basyna sáıkes qarjylandyrý" máselesine erekshe nazar aýdarylyp otyr.
"Osyǵan baılanysty Úkimet jekemenshik uıymdarǵa beriletin memlekettik tapsyrys tetikterine jan-jaqty taldaý júrgizip, birqatar kókeıkesti máselelerdi anyqtady. Atap aıtqanda, júıelerdi aýqymdy sıfrlandyrý barysynda salada buryn baıqalmaǵan zańbuzýshylyqtar men olqylyqtardy anyq kórsetti. Bul óz kezeginde atalǵan salalardaǵy bıznestiń áleýmettik jaýapkershilik qaǵıdattaryna saı kelmeıdi. Keıingi 8 jylda jekemenshik mektepterdiń sany jeti ese artty. Búginde olar jeti júz seksen beske jetti. Soǵan sáıkes búdjetke túsetin salmaq ta kúrt kóbeıdi. Shyǵyndar 2020 jyly on úsh mıllıard bolsa, 2025 jyly eki júz qyryq eki mıllıardqa deıin ósti", - dep atap ótti vıse-premer.
Sonymen qatar, Aıda Balaeva 2020 jyl men 2025 jyldar aralyǵyndaǵy ınvestısıalyq shyǵyn júz on bir mıllıard teńgeni quraǵanyn alǵa tartty. Bul qarajatqa shamamen otyz bes jańa mektep salýǵa bolady.
"Soǵan qaramastan basty maqsat – oryn tapshylyǵy máselesin áli de joıa almadyq. 2025 jyly bul jetispeýshilik eki júz elý bir myń orynǵa jetti. Bul – oblystaǵy tutas bir qalanyń halqymen birdeı kórsetkish. Jekemenshik mektepterdiń kóbeıýi bilim sapasynyń tómendeýine alyp keldi. Kóptegen bilim oshaqtary naqty óńirlik qajettilikti eskermeı, retsiz ashyldy. Máselen, olardyń seksen paıyzǵa jýyǵy jalǵa alynǵan ǵımarattarda jumys isteıdi. Al dırektorlardyń biliktiligi máselesi de syn kótermeıdi. Mektep ǵımarattary bıznes menshiginde qalyp otyr. Jıyrma jyldan keıin olardyń túpki maqsaty ózgerip ketýi múmkin. Bul júıege degen senimdi azaıtyp, búdjet qarjatynyń tıimdiligine kúmán týdyrady", - deıdi Aıda Ǵalymqyzy.
Vedomstvo basshysy sondyqtan qazir jaǵdaıdy túbegeıli ózgertý boıynsha júıeli jumys bastalǵanyna toqtaldy.
"Jańa qarjylandyrý tetigi pılottyq rejımde iske qosyldy. Mektepter tolyq sıfrlandyrylyp, búdjetke sáıkes retteldi. Biraq bul – bıylǵy oqý jylynyń sońyna deıingi ýaqytsha shara. Negizgi mindet – júıeni tolyq qaıta qaraý. Eń aldymen, memlekettik tapsyrys naqty óńirlik qajettilikke saı bolýǵa tıis. Jańa mektepterge memlekettik tapsyrys berýge moratorıı engizý usynylyp otyr. Memlekettik qoldaý sharasy retinde tek ınvestısıalyq shyǵyndardy óteý tetigin qaldyrý kózdelýde. Sondaı-aq bilim berý salasyndaǵy búdjet shyǵyndaryn ońtaılandyrý maqsatynda, iri megapolısterdi qospaǵanda, stýdenttik jataqhanalardy qarjylandyrý ýaqytsha toqtatý máselesi qarastyrylýda. Bul rette barlyq quqyqtyq jáne áleýmettik táýekelder eskeriledi. Baǵdarlamany kezeń-kezeńmen toqtatý nemese sharttaryn qaıta qaraý nusqalary qaralýda. Dál osyndaı máseleler medısına salasynda da baıqalady. Úkimet azamattardyń ótinishterin eskere otyryp, Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory arqyly qarjylandyrylatyn jekemenshik medısınalyq uıymdardyń qyzmetine taldaý júrgizýde, - dedi vıse-premer.
Aıta keterligi, elimizde jıyrma mıllıonnan astam adam alty júz toqsan segiz bastapqy medısınalyq kómek uıymyna tirkelgen. Sonyń úsh júz otyz altysy, ıaǵnı shamamen qyryq segiz paıyzy – jekemenshik. Olarǵa tirkelgen halyq sany bes mıllıon alty júz myń adam. Bul – el halqynyń shamamen jıyrma segiz paıyzy.
"2020 jyldan bastap alǵashqy medısınalyq-sanıtarıalyq kómek kórsetetin jekemenshik emhanalardyń sany eki júz on besten úsh júz otyz alty uıymǵa deıin ósti, al tirkelgen halyq úsh mıllıonnan bes mıllıon alty júz myńǵa deıin artty. Búginde alǵashqy medısınalyq kómek uıymdary respýblıkalyq búdjet esebinen, tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi aıasynda, jan basyna sáıkes qarjylandyrylady. Al 2027 jyldyń birinshi qańtarynan bastap bul qyzmetter mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory qarajaty esebinen júzege asady. Alaıda jeke emhanalardyń sany kóbeıip, olarǵa tirkelgen halyq eki esege jýyq artqanymen, bul medısınalyq kómektiń qoljetimdiligi men sapasyn jaqsarta qoıǵan joq. Búginde qosarlanǵan qarjylandyrý faktileri bar. Keı qyzmetter mindetti jáne erikti saqtandyrý arqyly qatar tólenýde. Keıde kórsetilmegen qyzmet úshin aqy alynǵan jaǵdaılar kezdesedi", - deıdi Aıda Ǵalymqyzy.
Málimdeýinshe, tipti lısenzıasyz, tıisti jabdyqsyz jumys istegen uıymdar da bar.
"Bul máselelerdi tek júıeli ózgerister men tolyq sıfrlandyrý arqyly sheshýge bolady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi halyqtyń naqty qajettilikterine, demografıalyq jáne kóshi-qon derekterine súıene otyryp, medısınalyq kómekti josparlaýǵa kóshýde. Belsendi emes pasıentterdi qarjylandyrý júıesinen shyǵarý josparlanýda. Tirkelý talaptary kúsheıtilip, shaǵyn emhanalar biriktiriledi. Al qarjylandyrý kólemi eń tıimdi memlekettik jáne senimdi jeke emhanalarǵa baǵyttalady. Qosarlanǵan tólem men jalǵan esepti boldyrmaý úshin biryńǵaı sıfrlyq baqylaý engiziledi. Barlyq júıeler biriktiriledi. Pasıent kórsetilgen qyzmetti mobıldi qosymsha arqyly ózi rastaıdy. Bul azamattardyń quqyǵyn qorǵaıdy. Sonymen birge sapany baqylaý kúsheıe túsedi. Táýekelge baǵdarlanǵan qadaǵalaý júıesi engizilip, lısenzıalaý talaptary qatańdaıdy", - dedi mınıstr.
Sondaı-aq, sapany baǵalaıtyn biryńǵaı memlekettik júıe jasalyp, Ulttyq sapa ınstıtýtyn ashý josparlanýda.
"Sonymen qatar, jeke medısınalyq uıymdardyń qyzmeti keshendi túrde tekseriledi. Usynylyp otyrǵan barlyq sharalar jan basyna sáıkes qarjylandyrý júıesin jetildirýge baǵyttalyp otyr. Bizdiń maqsatymyz – qarjylandyrý júıesin ádil, ashyq jáne tıimdi etý. Eń bastysy – búdjetten bólinetin qarajat halyqtyń ıgiligine, bilim men densaýlyq sapasyn jaqsartýǵa jumys isteýge tıis", - dedi Aıda Balaeva.
