Freedom Inside '26

Aiagúl Mantai. Ýaqyttan artta qalyp qoiǵan shyǵarmyz...

Aiagúl Mantai. Ýaqyttan artta qalyp qoiǵan shyǵarmyz...
Milorad Pavich «Peizaj, narisovannyi chaem» atty kitabynda oqyrmanǵa mynandai qarapaiym suraq qoiady: «Eger adam ainadan bólmede ilýli turǵan saǵatqa qarasa, qandai ýaqytty kóredi?».
...Men Pavichtiń kitabyndaǵy osy sóilemdi oqyǵanda bólmedegi saǵat 16:25-ti kórsetip turǵan. Ainaǵa qarama-qarsy ilinip turǵan saǵatqa ainadan qarap edim 19:35-ti kórsetti. Ainanyń ber jaǵyndaǵy jáne «ar jaǵyndaǵy» ýaqyttyń aiyrmashylyǵy: 3 saǵat 10 minýt. Dáliregi, ainanyń arǵy jaǵyndaǵy ýaqyt 3 saǵat 10 minýtqa alǵa ozyp ketken. Bálkim, biz, shynynda da, óz ýaqytymyzdan artta qalyp qoiǵan shyǵarmyz....
... Buryn men «ýaqyt degenimiz – meniń janarymdaǵy álem» dep oilaitynmyn. Men ylǵi da ýaqytty saǵynyp júrem. Máskeýde turyp jatqaly ýaqytqa degen saǵynyshym kúsheigen ústine kúsheie tústi.
Pavich: «Kakoi cherez svoe steklo ty vidish menia i vijý li ia imenno tebia» dep suraidy taǵy da.
P.S. Biz bárimiz bir-birimizge óz «ainamyz» arqyly qaraimyz. Tipti ózimizdi de óz ishimizdegi ainamyz arqyly kórgimiz keledi. Bilikke de uzaq jyl aina arqyly qarap keldik. Ainany shetke ysyryp, bilikke týra qarap edik, bári shatasyp ketipti, baiaǵyda... Árine, qoqystan ýtopiia izdep júrgenimizdi buǵan deiin de bildik. Tolerantty jaqsy kóretin bolmysymyz bar, saiasi júie degendei ainadan qaraǵandy durys kórdik...
Qazaq qoǵamy – haos. Bizdiń qoǵamnyń o basta syrtqa shyqqan jarasy ishke túsip ketti. Biraq ol – bizdiń ǵana qoǵamymyz. Onyń diagnozyn ózimiz ǵana bilemiz. «Qoǵamdy analardan tazalaý kerek, mynalardyń kózin qurtý kerek» dei bermei, syrqat qoǵamdy qalai emdeimiz?» degen suraqqa da jaýap izdep qoiǵan durys-aý. «Olardyń» kózin qurtqanymen olardyń ornyn basatyndar ósip shyqpasyna kim kepil?
Rýhani quldyraýǵa ushyraǵan qoǵamymyzdy aýrýynan qaitsek aiyqtyra alamyz? Árqaisymyz ózimizden bastaiyqshy. Eń qarapaiym nárseden bastaiyqshy. Mysaly, feisbýkta jasymyz bar, jasamysymyz bar ártúrli testen ótip, nátijesin jyltyńdatyp sala bermeiikshi. Iá, bárimiz de sharshap júrmiz, testen ótip, ótirik te bolsa, aldanǵymyz keledi. Túsinem. Biraq bir jariialaýǵa bolady, eki jariialaýǵa bolady, úsh jariialaýǵa bolady, onynshy ret... bul – eldiń kóz aldynda júrgen adamdardyń ózin rýhani damytý men quldyraýdyń arasyndaǵy araqashyqtyqty ustana almaitynyn kórsetpei me?
Tobyrlyq mádeniet bizdiń qoǵamnyń tobyǵynan tepkendi qoiyp, basynan teýip jatyr, aiamai teýip jatyr. Ózin-ózi qutqara almai júrgen tulǵalar tobyrlyq mádeniettiń tuzaǵynan qoǵamyn qalai qutqara alsyn?
Áleýmettik jelide bir-birimizdiń jeke basymyzǵa tisip, balaǵattaǵandy qoiaiyqshy. Dinniń ainalasynda júrgen keibir qazaqtardan da osyndai «minez» baiqap qalam. Túsingen adamǵa din degenimiz – MÁDENIET. Aqyl aityp ketsem, keshirim ótinem.
Qudaimen bailanystyratyn «deldal» izdegendi eshqashan túsine almaimyn. Qudaiǵa aparatyn «kópirdi» ózimizden basqa eshkim sala almaidy. Ol «kópirdi» durys salmasaq, sýǵa ketemiz, onda bizdi eshkim qutqara almaidy. Qudai – árqaisymyzdyń júregimizde! Elimizde tynyshtyq bolsyn!!!