Tájiribe kórsetkendei, zardap shekkenderdiń barlyǵy birdei quqyq qorǵaý organdaryna júginbeidi. Túrli jastaǵy adamdar alaiaqtardyń qurbany bolýy múmkin. Kóbinde el azamattary internet alaiaqtyqty qalai kúresýdi bilmeidi. Shyndyǵynda qazir astana qalasynda aqparattyq tehnologiialardy paidalanyp, qylmysqa baryp, ońai aqsha tabýǵa qunyqqandarǵa qarsy ymyrasyz kúres júrgizilýde. Mundai qylmysqa baratyn alaiaqtar ózderiniń qurbandaryn jas, kári dep bólmeitini belgili. Kez kelgen adamnyń qaltasyn qaǵýǵa daiar turatyny anyq.
Óz kezeginde Kriminaldyq politsiia basqarmasynyń bastyǵy Dastan Qaliev ta internet alaiaqtyqtar shekten shyǵyp, halyqty qan qaqsatyp otyrǵanyn alǵa tartty.
– Qazir internet alaiaqtar kóbinde qarmaqqa egde jastaǵy adamdardy túsirýge tyrysady. Óitkeni úlken kisiler jastarmen salystyrǵanda jańa tehnologiialarmen tanys emes, tiisti deńgeide saqtanbaitynyy biledi. Sondyqtan internet alaiaqtar birinshi kezekte egde tartqan adamdardyń qaltasyn qaǵýǵa tyrysady, – deidi Dastan Qaliev. Osylaisha Astana qalasy politsiia basqarmasy egde tartqan adamdardy alaiaqtardan qorǵaýǵa baryn salýda.
Sonymen qatar qazir kópshilik ońai jolmen aqsha tabýdy jón kóretin adamdar da qoǵamda kóp kezdesetini anyq. Bul internet alaiaqtar úshin izdegenge suraǵan bolyp turǵany jasyryn emes. Mundai jaǵdaida kiber qaýipsizdik máselesimen kúni-túni ainalysyp jatqan quqyq qorǵaý organdarynyń jumysyn kúrdelendire túsetini jasyryn emes. Sondyqtan bul baǵytta qoǵam bolyp halyqtyń kózin ashý mańyzdy mindet bolyp tur.
Qazir kóptegen adamdar ózderiniń uzaq ýaqyt boiy mańdai terin tógip júrip tapqan jinaqtaryn qandaida bir investitsiialyq kompaniialarǵa salyp, qarjysyn eselep alamyn degen dámemen opyq jep qalatynyn kúndelikti ómirde kórip júrmiz. Osy jaittardan el azamattarynyń qarjylyq saýattylyǵy tym tómen ekenin baiqaýǵa bolady. Búginde shetelde otyryp, elimizdegi halyqtyń qarjysyn súlikshe soryp otyrǵan alaiaqtar bar. Al olardy quqyq qorǵaý organdarynyń taýyp, jazaǵa tartý tipti múmkin emes. Sondyqtan el azamattary jinaqtaryn qandaida bir kúmándi investitsiialyq kompaniialarǵa salyp eselep alǵysy kelgende jaqsylap oilanyýy kerek.
Búginde jergilikti quqyq qorǵaý organdarynan bólek halyqty internet alaiaqtardan saqtandyrý úshin ákimdikterde belsendi jumystar júrgizýde. Bul jaiynda politsiia polkovnigi Dastan Qaliev oiyn bylaisha sabaqtady:
– Elordalyq politsiia departamenti qala ákimdigimen birlesip turaqty negizde internet-alaiaqtyqty azaitýǵa jáne halyqtyń qarjylyq saýattylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan aldyn alý is-sharalaryn júrgizip jatyr.
Onyń ishinde orta jáne joǵary bilim berý mekemeleri mektepteriniń oqýshylarymen, kommertsiialyq jáne kommertsiialyq emes uiymdardyń qyzmetkerlerimen «alaiaqtardyń aila-amaldaryna túspeý jáne óz jinaqtaryn qalai únemdeýge bolady» taqyrybynda dárister ótkizip kelemiz, – dedi bilikti maman. Iá, halyqtyń qarjylyq saýattylyǵyn kóterýde jas-kári dep bólip jarýǵa áste bolmaida. Qoǵamda interent alaiaqtarǵa qarsy immýnitet qalyptastyrý isi mektep qabyrǵasynan bastaý artyqtyq etpeidi.
Búginde Astana qalasynyń belsendileri qala turǵyndary kóptep jinalatyn oryndarda jurtshylyqqa aqparattyq-profilaktikalyq býkletter taratylady, kóshelerde trafaretterdi paidalana otyryp eskertý jasap keledi. Budan basqa qaladaǵy iri saýda oryndary men bazarlarda aýdio jáne video rolikter taratylýda. Osylaisha Astana qalasy ákimdigi qalada internet alaiaqtyqtyń aldyn alý úshin qoldan kelgen is-sharalardy udaiy toqtaýsyz júrgizip keledi.
Jýrnalistermen bolǵan brifingte Dastan Qaliev «Internettegi alaiaqtyq týraly habardar bolý kóptegen qylmystyq shabýyldardyń aldyn alýǵa jáne ózińizdi ǵana emes, jaqyndaryńyzdy da qorǵaýǵa kómektesedi», – dep atap ótti. Aitary joq, qazir internettegi alaiaqtyq árekettre ózge de qylmystardyń órshýine negiz bolyp otyrǵany jasyr emes. Sondyqtan olardyń aitqanyna kónip, arbaýyna túsip qalmaýymyz kerek.
