تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, زارداپ شەككەندەردٸڭ بارلىعى بٸردەي قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جٷگٸنبەيدٸ. تٷرلٸ جاستاعى ادامدار الاياقتاردىڭ قۇربانى بولۋى مٷمكٸن. كٶبٸندە ەل ازاماتتارى ينتەرنەت الاياقتىقتى قالاي كٷرەسۋدٸ بٸلمەيدٸ. شىندىعىندا قازٸر استانا قالاسىندا اقپاراتتىق تەحنولوگييالاردى پايدالانىپ, قىلمىسقا بارىپ, وڭاي اقشا تابۋعا قۇنىققاندارعا قارسى ىمىراسىز كٷرەس جٷرگٸزٸلۋدە. مۇنداي قىلمىسقا باراتىن الاياقتار ٶزدەرٸنٸڭ قۇرباندارىن جاس, كەرٸ دەپ بٶلمەيتٸنٸ بەلگٸلٸ. كەز كەلگەن ادامنىڭ قالتاسىن قاعۋعا دايار تۇراتىنى انىق.
ٶز كەزەگٸندە كريمينالدىق پوليتسييا باسقارماسىنىڭ باستىعى داستان قاليەۆ تا ينتەرنەت الاياقتىقتار شەكتەن شىعىپ, حالىقتى قان قاقساتىپ وتىرعانىن العا تارتتى.
– قازٸر ينتەرنەت الاياقتار كٶبٸندە قارماققا ەگدە جاستاعى ادامداردى تٷسٸرۋگە تىرىسادى. ٶيتكەنٸ ٷلكەن كٸسٸلەر جاستارمەن سالىستىرعاندا جاڭا تەحنولوگييالارمەن تانىس ەمەس, تيٸستٸ دەڭگەيدە ساقتانبايتىنىy بٸلەدٸ. سوندىقتان ينتەرنەت الاياقتار بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەگدە تارتقان ادامداردىڭ قالتاسىن قاعۋعا تىرىسادى, – دەيدٸ داستان قاليەۆ. وسىلايشا استانا قالاسى پوليتسييا باسقارماسى ەگدە تارتقان ادامداردى الاياقتاردان قورعاۋعا بارىن سالۋدا.
سونىمەن قاتار قازٸر كٶپشٸلٸك وڭاي جولمەن اقشا تابۋدى جٶن كٶرەتٸن ادامدار دا قوعامدا كٶپ كەزدەسەتٸنٸ انىق. بۇل ينتەرنەت الاياقتار ٷشٸن ٸزدەگەنگە سۇراعان بولىپ تۇرعانى جاسىرىن ەمەس. مۇنداي جاعدايدا كيبەر قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸمەن كٷنٸ-تٷنٸ اينالىسىپ جاتقان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن كٷردەلەندٸرە تٷسەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان بۇل باعىتتا قوعام بولىپ حالىقتىڭ كٶزٸن اشۋ ماڭىزدى مٸندەت بولىپ تۇر.
قازٸر كٶپتەگەن ادامدار ٶزدەرٸنٸڭ ۇزاق ۋاقىت بويى ماڭداي تەرٸن تٶگٸپ جٷرٸپ تاپقان جيناقتارىن قاندايدا بٸر ينۆەستيتسييالىق كومپانييالارعا سالىپ, قارجىسىن ەسەلەپ الامىن دەگەن دەمەمەن وپىق جەپ قالاتىنىن كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە كٶرٸپ جٷرمٸز. وسى جايتتاردان ەل ازاماتتارىنىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعى تىم تٶمەن ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى. بٷگٸندە شەتەلدە وتىرىپ, ەلٸمٸزدەگٸ حالىقتىڭ قارجىسىن سٷلٸكشە سورىپ وتىرعان الاياقتار بار. ال ولاردى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تاۋىپ, جازاعا تارتۋ تٸپتٸ مٷمكٸن ەمەس. سوندىقتان ەل ازاماتتارى جيناقتارىن قاندايدا بٸر كٷمەندٸ ينۆەستيتسييالىق كومپانييالارعا سالىپ ەسەلەپ العىسى كەلگەندە جاقسىلاپ ويلانىۋى كەرەك.
بٷگٸندە جەرگٸلٸكتٸ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنان بٶلەك حالىقتى ينتەرنەت الاياقتاردان ساقتاندىرۋ ٷشٸن ەكٸمدٸكتەردە بەلسەندٸ جۇمىستار جٷرگٸزۋدە. بۇل جايىندا پوليتسييا پولكوۆنيگٸ داستان قاليەۆ ويىن بىلايشا ساباقتادى:
– ەلوردالىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸ قالا ەكٸمدٸگٸمەن بٸرلەسٸپ تۇراقتى نەگٸزدە ينتەرنەت-الاياقتىقتى ازايتۋعا جەنە حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان الدىن الۋ ٸس-شارالارىن جٷرگٸزٸپ جاتىر.
ونىڭ ٸشٸندە ورتا جەنە جوعارى بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ مەكتەپتەرٸنٸڭ وقۋشىلارىمەن, كوممەرتسييالىق جەنە كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرٸمەن «الاياقتاردىڭ ايلا-امالدارىنا تٷسپەۋ جەنە ٶز جيناقتارىن قالاي ٷنەمدەۋگە بولادى» تاقىرىبىندا دەرٸستەر ٶتكٸزٸپ كەلەمٸز, – دەدٸ بٸلٸكتٸ مامان. يە, حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن كٶتەرۋدە جاس-كەرٸ دەپ بٶلٸپ جارۋعا ەستە بولمايدا. قوعامدا ينتەرەنت الاياقتارعا قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ ٸسٸ مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاۋ ارتىقتىق ەتپەيدٸ.
بٷگٸندە استانا قالاسىنىڭ بەلسەندٸلەرٸ قالا تۇرعىندارى كٶپتەپ جينالاتىن ورىنداردا جۇرتشىلىققا اقپاراتتىق-پروفيلاكتيكالىق بۋكلەتتەر تاراتىلادى, كٶشەلەردە ترافارەتتەردٸ پايدالانا وتىرىپ ەسكەرتۋ جاساپ كەلەدٸ. بۇدان باسقا قالاداعى ٸرٸ ساۋدا ورىندارى مەن بازارلاردا اۋديو جەنە ۆيدەو روليكتەر تاراتىلۋدا. وسىلايشا استانا قالاسى ەكٸمدٸگٸ قالادا ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ الدىن الۋ ٷشٸن قولدان كەلگەن ٸس-شارالاردى ۇدايى توقتاۋسىز جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ.
جۋرناليستەرمەن بولعان بريفينگتە داستان قاليەۆ «ينتەرنەتتەگٸ الاياقتىق تۋرالى حاباردار بولۋ كٶپتەگەن قىلمىستىق شابۋىلداردىڭ الدىن الۋعا جەنە ٶزٸڭٸزدٸ عانا ەمەس, جاقىندارىڭىزدى دا قورعاۋعا كٶمەكتەسەدٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ. ايتارى جوق, قازٸر ينتەرنەتتەگٸ الاياقتىق ەرەكەتترە ٶزگە دە قىلمىستاردىڭ ٶرشۋٸنە نەگٸز بولىپ وتىرعانى جاسىر ەمەس. سوندىقتان ولاردىڭ ايتقانىنا كٶنٸپ, ارباۋىنا تٷسٸپ قالماۋىمىز كەرەك.
