Búgin Senattyń jalpy otyrysynda Biýdjet kodeksiniń jańa jobasy talqylanyp, aqyrynda ony senatorlar Májiliske keri qaitardy. Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev osy otyrysta biýdjet shyǵyndaryn ońtailandyrý máselesine basa nazar aýdaryp, Úkimetke memlekettik qarajatty tiimdi paidalaný jóninde birneshe keńes berdi. Sóitip muhittyń arǵy jaǵyndaǵy Ilon Masktyń istep jatqan tirlikterin de mysalǵa keltirdi, dep jazady Dalanews.kz.
Senatta Áshimbaev Biýdjet kodeksiniń jobasyn talqylaý kezinde búginderi AQSh-ta jańa prezident ákimshiligi bizdiń elimiz úshin de ózekti másele - biýdjetti únemdeý saiasatyn qolǵa alyp, úkimettiń shyǵyndaryn qaita qarap jatqanyn eske saldy.
"Olar jańa ministrlik qurdy, onyń quramynda, ózderińiz biletindei, Ilon Mask ta bar. Úkimet tiimdiligi jónindegi ministrlik. Ol memlekettik organdardyń biýdjetin qysqartyp, shyǵyndardyń tiimdiligi-tiimsizdigin anyqtap, kerek emesiniń kózin joiýmen ainalysady. Túbinde qandai únem jasalady, ony alda kóretin bolamyz. Árine, bizdiń ózgeniń tájiribesin bas aslyp, kóshirmeleýdiń qajeti joq. Alaida aityp, osy arada "ilep jatqan terimizdiń pushpaǵy" osy shyǵyndar tiimdiligi ekenin túsinip alýymyz kerek", - dedi ol.
Al mundai jaǵdaida, Senat spikeriniń aitýynsha, eki jol bar: úkimet usynyp otyrǵandai, salyq reformasyn júzege asyrý arqyly tabysty arttyrý jáne biýdjet balansyn qoldaý úshin shyǵyndardy qysqartý.
Senat depýtaty Bekbol Orynbasarov atap ótkendei, kodeks jobasyna birneshe negizgi baǵyt boiynsha mynandai tolyqtyrýlar engizilgen:
- Mysaly, prezidenttiń Ulttyq qordy tiimdi paidalaný jónindegi tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda, sondai-aq Ulttyq qordyń valiýtalyq aktivin 100 mlrd dollarǵa deiin ulǵaitýdy (155-bap) qamtamasyz etý úshin maqsatty transfertterdi orynsyz jumsaý jaǵdaiy anyqtalsa, ony Ulttyq qorǵa keri mindetti túrde qaitarý normasy;
- Sondai-aq, Ulttyq qordan bólingen qarajattyń igerilýin baqylaýdy kúsheitý boiynsha kodekstiń 63-babyna bólingen qarajattyń zańdy, maqsatty jáne tiimdi jumsalýyna júrgizilgen monitoring nátijelerin Ulttyq qordy basqarý jónindegi keńestiń qaraýyna usynatyn norma. Iaǵni, bul arada monitoring nátijelerin arnaiy keńes qarap, olar qajet bolsa qosymsha sharalar qabyldamaq. Osylaisha, qor qarajatynyń bei-bereket igerilýine jol bermeý kózdelip, memleket múddesine qaishy keletin árbir fakti muqiiat zertteletin bolady. Senatorlar munyń biýdjet turaqtylyǵy men uzaqmerzimdi damý úshin asa mańyzdy qadam bolatyndyǵyna senimdi ekenin jetkizdi.
- 105-bap mindettemeler men tólemder boiynsha qarjylandyrý josparlaryn ázirleý tártibin, sondai-aq biýdjetke túsetin túsimderdiń jiyntyq josparlaryn jáne mindettemeler men tólemder boiynsha qarjylandyrýdyń jiyntyq josparlaryn jasaý tártibin aiqyndaý jónindegi normamen tolyqtyryldy;
- 110-bapta kvazimemlekettik sektor sýbektileriniń tólemderdi, onyń ishinde qurylysqa, memlekettik satyp alýǵa, pilottyq jobalardy iske asyrýǵa bailanysty tólemderdi júrgizý kezinde aǵymdaǵy baqylaý aiqyndalǵan;
- Kodekstiń 143-babynda eksportty qoldaý boiynsha memlekettik kepildikti alý úshin biýdjet saiasaty jónindegi ortalyq ýákiletti organnyń oń qorytyndysynyń bolýy boiynsha talap kózdelgen. Osyǵan bailanysty onyń quzyretine atalǵan memlekettik kepildikterdi berý úshin qorytyndyny ázirleýge nemese túzetýge qoiylatyn talaptardy belgileý jónindegi normany engizý qajet;
- búgingi tańda Ulttyq qordan tartylatyn kepildik berilgen transferttiń jyldyq somasy ai saiyn teń úlestermen tartylady jáne qarjy jyly ishinde onyń qajetti somalarǵa suranysy ártúrli bolýy múmkin bolǵandyqtan, memlekettik qazynashylyqtyń naqty qajettilikterine qarai kepildik berilgen transferttiń ai saiynǵy kóleminiń ártúrli somalaryn belgileý múmkindigi bolatyn norma usynylady;
- kepilgerlik sharty jáne onyń qoldanylý merzimin reglamentteý sheńberinde respýblikalyq biýdjetten bólingen qarajattyń qaitarylýyn qamtamasyz etý maqsatynda 145-bapta olardy qaitarý jónindegi normany, sondai-aq memleket kepilgerliginiń qoldanylýyn toqtatý negizin kózdeitin normany kózdeý usynylady;
- Biýdjet kodeksi memlekettik islam baǵaly qaǵazyn shyǵarýdy kózdeitindikten, onyń shyǵarylýy men ainalymynyń tártibi men sharttaryn kózdeý usynylady.
Zań jobasy aiasynda depýtattar Ulttyq qordan bólinetin qarajattyń kestesin ózgertý máselesin de kóterdi.
Qoldanystaǵy tártip boiynsha barlyq transfert ai saiyn teńdei úlespen beriletindikten, naqty qajettilikke sáikes ikemdi júie joq. Osy másele basa nazar aýdartqan senatorlar bul rette Qarjy ministrligine qarajatty bólýdi ai saiynǵy suranysqa bailanysty retteý usynysyn engizdi. Iaǵni, belgili bir kezeńde jobalarǵa kóbirek nemese az qarajat qajet bolýy múmkin, sondyqtan memlekettik organdarǵa qarjyny der kezinde ári suranys kólemine sai baǵyttaýdy josparlaý usynylady. Bul tásil biýdjet aqshasyn únemdep, qarjyny maqsatty ári shynaiy paidalaný úshin mańyzdy qadam bolmaq. Senat músheleri bul ózgeristiń ákimshilik kedergilerdi azaityp, igerilmegen qarajattyń bostan bosqa jatýyna jol bermeýge septigin tigizedi dep sanaidy.
Buǵan deiin saitymyzda "Endi Ulttyq qordan da, syrttan da kóp aqsha almaimyz - sarapshy" degen maqala jariialanǵan bolatyn. Bul maqalada Dúniejúzilik bank jariialaǵan "Kazakhstan Economic Update" atty kezekti esebine ekonomist Ǵalymjan Aitqazin taldaý júrgizedi. Sondai-aq "Infliatsiia boljamdy kórsetkishten asyp túsip, sarapshylar shý etti" degen maqalany oqi otyryńyzdar. Onda 2025 jyly qańtardaǵy derek boiynsha, Qazaqstandaǵy infliatsiia 8,9% quraǵany aitylady.Bul tsifr boljamdy kórsetkishterden de joǵary bolyp, sarapshylar der ýaqytynda shara qabyldamaǵan Ulttyq bankti aiyptady. Al Ulttyq bank elimizde toqtaýsyz ósip jatqan tutynýshylyq nesie buǵan sebep ekenin aitady.
