بٷگٸن سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىندا بيۋدجەت كودەكسٸنٸڭ جاڭا جوباسى تالقىلانىپ, اقىرىندا ونى سەناتورلار مەجٸلٸسكە كەرٸ قايتاردى. سەنات تٶراعاسى مەۋلەن ەشٸمباەۆ وسى وتىرىستا بيۋدجەت شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋ مەسەلەسٸنە باسا نازار اۋدارىپ, ٷكٸمەتكە مەملەكەتتٸك قاراجاتتى تيٸمدٸ پايدالانۋ جٶنٸندە بٸرنەشە كەڭەس بەردٸ. سٶيتٸپ مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى يلون ماسكتىڭ ٸستەپ جاتقان تٸرلٸكتەرٸن دە مىسالعا كەلتٸردٸ, دەپ جازادى Dalanews.kz.
سەناتتا ەشٸمباەۆ بيۋدجەت كودەكسٸنٸڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزٸندە بٷگٸندەرٸ اقش-تا جاڭا پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ بٸزدٸڭ ەلٸمٸز ٷشٸن دە ٶزەكتٸ مەسەلە - بيۋدجەتتٸ ٷنەمدەۋ ساياساتىن قولعا الىپ, ٷكٸمەتتٸڭ شىعىندارىن قايتا قاراپ جاتقانىن ەسكە سالدى.
"ولار جاڭا مينيسترلٸك قۇردى, ونىڭ قۇرامىندا, ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, يلون ماسك تا بار. ٷكٸمەت تيٸمدٸلٸگٸ جٶنٸندەگٸ مينيسترلٸك. ول مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ بيۋدجەتٸن قىسقارتىپ, شىعىنداردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ-تيٸمسٸزدٸگٸن انىقتاپ, كەرەك ەمەسٸنٸڭ كٶزٸن جويۋمەن اينالىسادى. تٷبٸندە قانداي ٷنەم جاسالادى, ونى الدا كٶرەتٸن بولامىز. ەرينە, بٸزدٸڭ ٶزگەنٸڭ تەجٸريبەسٸن باس اسلىپ, كٶشٸرمەلەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. الايدا ايتىپ, وسى ارادا "يلەپ جاتقان تەرٸمٸزدٸڭ پۇشپاعى" وسى شىعىندار تيٸمدٸلٸگٸ ەكەنٸن تٷسٸنٸپ الۋىمىز كەرەك", - دەدٸ ول.
ال مۇنداي جاعدايدا, سەنات سپيكەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, ەكٸ جول بار: ٷكٸمەت ۇسىنىپ وتىرعانداي, سالىق رەفورماسىن جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى تابىستى ارتتىرۋ جەنە بيۋدجەت بالانسىن قولداۋ ٷشٸن شىعىنداردى قىسقارتۋ.
سەنات دەپۋتاتى بەكبول ورىنباساروۆ اتاپ ٶتكەندەي, كودەكس جوباسىنا بٸرنەشە نەگٸزگٸ باعىت بويىنشا مىنانداي تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلگەن:
- مىسالى, پرەزيدەنتتٸڭ ۇلتتىق قوردى تيٸمدٸ پايدالانۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا, سونداي-اق ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆٸن 100 ملرد دوللارعا دەيٸن ۇلعايتۋدى (155-باپ) قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ماقساتتى ترانسفەرتتەردٸ ورىنسىز جۇمساۋ جاعدايى انىقتالسا, ونى ۇلتتىق قورعا كەرٸ مٸندەتتٸ تٷردە قايتارۋ نورماسى;
- سونداي-اق, ۇلتتىق قوردان بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ يگەرٸلۋٸن باقىلاۋدى كٷشەيتۋ بويىنشا كودەكستٸڭ 63-بابىنا بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ زاڭدى, ماقساتتى جەنە تيٸمدٸ جۇمسالۋىنا جٷرگٸزٸلگەن مونيتورينگ نەتيجەلەرٸن ۇلتتىق قوردى باسقارۋ جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ قاراۋىنا ۇسىناتىن نورما. ياعني, بۇل ارادا مونيتورينگ نەتيجەلەرٸن ارنايى كەڭەس قاراپ, ولار قاجەت بولسا قوسىمشا شارالار قابىلداماق. وسىلايشا, قور قاراجاتىنىڭ بەي-بەرەكەت يگەرٸلۋٸنە جول بەرمەۋ كٶزدەلٸپ, مەملەكەت مٷددەسٸنە قايشى كەلەتٸن ەربٸر فاكتٸ مۇقييات زەرتتەلەتٸن بولادى. سەناتورلار مۇنىڭ بيۋدجەت تۇراقتىلىعى مەن ۇزاقمەرزٸمدٸ دامۋ ٷشٸن اسا ماڭىزدى قادام بولاتىندىعىنا سەنٸمدٸ ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
- 105-باپ مٸندەتتەمەلەر مەن تٶلەمدەر بويىنشا قارجىلاندىرۋ جوسپارلارىن ەزٸرلەۋ تەرتٸبٸن, سونداي-اق بيۋدجەتكە تٷسەتٸن تٷسٸمدەردٸڭ جيىنتىق جوسپارلارىن جەنە مٸندەتتەمەلەر مەن تٶلەمدەر بويىنشا قارجىلاندىرۋدىڭ جيىنتىق جوسپارلارىن جاساۋ تەرتٸبٸن ايقىنداۋ جٶنٸندەگٸ نورمامەن تولىقتىرىلدى;
- 110-باپتا كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ تٶلەمدەردٸ, ونىڭ ٸشٸندە قۇرىلىسقا, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋعا, پيلوتتىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا بايلانىستى تٶلەمدەردٸ جٷرگٸزۋ كەزٸندە اعىمداعى باقىلاۋ ايقىندالعان;
- كودەكستٸڭ 143-بابىندا ەكسپورتتى قولداۋ بويىنشا مەملەكەتتٸك كەپٸلدٸكتٸ الۋ ٷشٸن بيۋدجەت ساياساتى جٶنٸندەگٸ ورتالىق ۋەكٸلەتتٸ ورگاننىڭ وڭ قورىتىندىسىنىڭ بولۋى بويىنشا تالاپ كٶزدەلگەن. وسىعان بايلانىستى ونىڭ قۇزىرەتٸنە اتالعان مەملەكەتتٸك كەپٸلدٸكتەردٸ بەرۋ ٷشٸن قورىتىندىنى ەزٸرلەۋگە نەمەسە تٷزەتۋگە قويىلاتىن تالاپتاردى بەلگٸلەۋ جٶنٸندەگٸ نورمانى ەنگٸزۋ قاجەت;
- بٷگٸنگٸ تاڭدا ۇلتتىق قوردان تارتىلاتىن كەپٸلدٸك بەرٸلگەن ترانسفەرتتٸڭ جىلدىق سوماسى اي سايىن تەڭ ٷلەستەرمەن تارتىلادى جەنە قارجى جىلى ٸشٸندە ونىڭ قاجەتتٸ سومالارعا سۇرانىسى ەرتٷرلٸ بولۋى مٷمكٸن بولعاندىقتان, مەملەكەتتٸك قازىناشىلىقتىڭ ناقتى قاجەتتٸلٸكتەرٸنە قاراي كەپٸلدٸك بەرٸلگەن ترانسفەرتتٸڭ اي سايىنعى كٶلەمٸنٸڭ ەرتٷرلٸ سومالارىن بەلگٸلەۋ مٷمكٸندٸگٸ بولاتىن نورما ۇسىنىلادى;
- كەپٸلگەرلٸك شارتى جەنە ونىڭ قولدانىلۋ مەرزٸمٸن رەگلامەنتتەۋ شەڭبەرٸندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ قايتارىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 145-باپتا ولاردى قايتارۋ جٶنٸندەگٸ نورمانى, سونداي-اق مەملەكەت كەپٸلگەرلٸگٸنٸڭ قولدانىلۋىن توقتاتۋ نەگٸزٸن كٶزدەيتٸن نورمانى كٶزدەۋ ۇسىنىلادى;
- بيۋدجەت كودەكسٸ مەملەكەتتٸك يسلام باعالى قاعازىن شىعارۋدى كٶزدەيتٸندٸكتەن, ونىڭ شىعارىلۋى مەن اينالىمىنىڭ تەرتٸبٸ مەن شارتتارىن كٶزدەۋ ۇسىنىلادى.
زاڭ جوباسى اياسىندا دەپۋتاتتار ۇلتتىق قوردان بٶلٸنەتٸن قاراجاتتىڭ كەستەسٸن ٶزگەرتۋ مەسەلەسٸن دە كٶتەردٸ.
قولدانىستاعى تەرتٸپ بويىنشا بارلىق ترانسفەرت اي سايىن تەڭدەي ٷلەسپەن بەرٸلەتٸندٸكتەن, ناقتى قاجەتتٸلٸككە سەيكەس يكەمدٸ جٷيە جوق. وسى مەسەلە باسا نازار اۋدارتقان سەناتورلار بۇل رەتتە قارجى مينيسترلٸگٸنە قاراجاتتى بٶلۋدٸ اي سايىنعى سۇرانىسقا بايلانىستى رەتتەۋ ۇسىنىسىن ەنگٸزدٸ. ياعني, بەلگٸلٸ بٸر كەزەڭدە جوبالارعا كٶبٸرەك نەمەسە از قاراجات قاجەت بولۋى مٷمكٸن, سوندىقتان مەملەكەتتٸك ورگاندارعا قارجىنى دەر كەزٸندە ەرٸ سۇرانىس كٶلەمٸنە ساي باعىتتاۋدى جوسپارلاۋ ۇسىنىلادى. بۇل تەسٸل بيۋدجەت اقشاسىن ٷنەمدەپ, قارجىنى ماقساتتى ەرٸ شىنايى پايدالانۋ ٷشٸن ماڭىزدى قادام بولماق. سەنات مٷشەلەرٸ بۇل ٶزگەرٸستٸڭ ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەردٸ ازايتىپ, يگەرٸلمەگەن قاراجاتتىڭ بوستان بوسقا جاتۋىنا جول بەرمەۋگە سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ دەپ سانايدى.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "ەندٸ ۇلتتىق قوردان دا, سىرتتان دا كٶپ اقشا المايمىز - ساراپشى" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن. بۇل ماقالادا دٷنيەجٷزٸلٸك بانك جارييالاعان "Kazakhstan Economic Update" اتتى كەزەكتٸ ەسەبٸنە ەكونوميست عالىمجان ايتقازين تالداۋ جٷرگٸزەدٸ. سونداي-اق "ينفلياتسييا بولجامدى كٶرسەتكٸشتەن اسىپ تٷسٸپ, ساراپشىلار شۋ ەتتٸ" دەگەن ماقالانى وقي وتىرىڭىزدار. وندا 2025 جىلى قاڭتارداعى دەرەك بويىنشا, قازاقستانداعى ينفلياتسييا 8,9% قۇراعانى ايتىلادى.بۇل تسيفر بولجامدى كٶرسەتكٸشتەردەن دە جوعارى بولىپ, ساراپشىلار دەر ۋاقىتىندا شارا قابىلداماعان ۇلتتىق بانكتٸ ايىپتادى. ال ۇلتتىق بانك ەلٸمٸزدە توقتاۋسىز ٶسٸپ جاتقان تۇتىنۋشىلىق نەسيە بۇعان سەبەپ ەكەنٸن ايتادى.
