2024 jylǵy 25 qyrkúiekte Aqtaý qalasynda "Qazaqstandyq qoǵamdyq damý institýty" KeAQ Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne aqparat ministrliginiń qoldaýymen "SARAP" eksperttik klýbynyń "Energetikalyq saiasat jáne azamattyq jaýapkershiliktiń qoǵamdyq sanadaǵy kórinisi" taqyrybyndaǵy óńirlik otyrysyn ótkizdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Shara barysynda Memleket Basshysynyń 2024 jylǵy 2 qyrkúiekte jariialaǵan "Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomikalyq ósim, qoǵamdyq optimizm" atty Qazaqstan halqyna Joldaýynyń negizgi baǵyttary qarastyryldy.
Sondai-aq, kún tártibine sáikes atom elektr stantsiiasynyń qurylysy boiynsha aldaǵy referendým, energetikalyq saiasat jáne Mańǵystaý oblysyndaǵy energetika salasynyń aǵymdaǵy jaǵdaiy talqylandy.
Kezdesýge Mańǵystaý oblysy jáne qalalyq máslihattardyń depýtattary, qoǵamdyq keńester, partiia ókilderi, ǵalymdar, atom energetikasy salasyndaǵy mamandar, azamattyq belsendiler qatysty.
Energetikalyq qaýipsizdik máselesi taqyrybynda Qazaqstandyq qoǵamdyq damý institýty Basqarma Tóraǵasynyń orynbasary Oljas Beisenbaev kelesi aspektilerdi atap ótti.
"Prezident biylǵy Joldaýda Úkimetke Jańaózen, Qashaǵan jáne Qarashyǵanaqtaǵy gaz óńdeý kásiporyndarynyń qurylysyn tezdetýdi tapsyrdy. Sondai-aq, 2025 jyldy «Jumysshy mamandyqtar» jyly dep jariialady. Bul, árine, adal eńbek, mańdai terimen qyzmet etip júrgen azamattardyń mártebesin kóterýge jasalǵan qadam. Qazaqstanda AES salý jalǵyz ózi ekonomikalyq jáne áleýmettik máselelerdiń jalǵyz sheshimi retinde qabyldanbaýy kerek. Alaida ol ǵylym, tehnologiia, infraqurylym salalaryn damytýdyń qýatty katalizatory bola alady".
Qazaqstandyq qoǵamdyq damý institýtynyń sarapshysy Baýyrjan Serikbaev referendýmnyń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
"Jalpy referendým ótkizý Memleket basshysy bastaǵan "Halyq únine qulaq asatyn memleket" kontseptsiiasynyń praktikalyq turǵyda oryndalýynyń bir kórinisi desek bolady. Aýyl ákimderin sailaý, kelesi jyldan bastap aýdan jáne oblystyq mańyzy bar qala ákimderin sailaý protsesiniń iske qosylatyny, eldi tolǵandyrǵan mańyzdy suraqtarǵa qatysty referendým ótkizý elimizde jańa saiasi mádeniettiń qalyptasýyna yqpal etetin oń ózgerister. Aldaǵy referendým órkenietti demokratiialyq protsesterdiń ornyǵýyna, azamattyq jaýapkershiliktiń artýyna septigin tigizedi dep esepteimin".
Mańǵystaý atom energetikalyq kombinaty» JShS BN-350 reaktorlyq qondyrǵysynyń direktory Marat Moldaǵulov óz baiandamasynda Qazaqstanda atom energetikasyn damytýdyń mańyzdylyǵy týraly sóz qozǵady.
"Atom energetikasy energiiamen jabdyqtaýdy damytýǵa jáne ekonomikanyń turaqty ósýine yqpal etetin negizgi faktorlardyń biri bolyp qala beredi. Ol senimdi, ekologiialyq taza jáne joǵary tiimdi elektr energiiasyn óndirýdi qamtamasyz etkendikten qazir álemde taptyrmas energiia kózi bolyp otyr. Oǵan qosa, Qazaqstanda AES salý kompaniialardy damytý, biliktiligin arttyrý jáne jumys oryndaryn qurý esebinen jergilikti ónerkásipke paida ákeledi. Jergilikti kompaniialar jumystyń edáýir bóligin oryndaidy, bul olardyń áleýetin arttyrýǵa jáne óndiristiń ósýine yqpal etedi. Joǵary tehnologiialyq jobalarǵa qatysý jergilikti mamandarǵa tájiribe jinaqtaýǵa jáne kásibi ósýge múmkindik beredi".
Sh.Esenov atyndaǵy Kaspii tehnologiialar jáne injiniring ýniversitetiniń gýmanitarlyq ǵylymi-zertteý institýtynyń direktory Kiikbai Jaýlin bolashaq energiia tapshylyǵy problemasyn sheshý úshin atom elektr stantsiiasyn salýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Otyrys qorytyndysy boiynsha basqa da sarapshylar naqty máselelerge toqtalyp, birqatar usynys jasady. «Mańǵystaý jergilikti bastama ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń direktory Jaqsygúl Mahanbetova Joldaýda qoiylǵan mindetterdi iske asyrýdaǵy azamattyq qoǵamnyń rólin atap ótti, al «Amanat» Mańǵystaý oblystyq filialy atqarýshy hatshysynyń orynbasary Anar Shamshadinova saiasi sheshim qabyldaýdaǵy jastar belsendiligi týraly oi aitty. Pikirtalas qorytyndysy boiynsha qatysýshylar birqatar usynysty ortaǵa saldy.
"SARAP" hekspertter klýbynyń otyrysynda Qazaqstandyq qoǵamdyq damý institýtynyń taqyrypqa bailanysty ótkizgen telefon arqyly saýalnamasynyń nátijesi jariialandy.
Referendým aiasyndaǵy elektoraldy qatysý boiynsha saýalnamaǵa qatysqandardyń 64%-y qandai da bir dárejede referendýmǵa barýǵa daiyn ekendigin bildirgen. Onyń ishinde, saýalnama ótkizip jatqan kezeńde respondentterdiń 45,4%-y AES salý jónindegi referendýmǵa naqty qatysatynyn aitqan. Al, respondentterdiń 18,6%-y referendýmǵa qatysýǵa tyrysatynyn habarlaǵan.
Saýalnamaǵa qatysqandardyń 16,6%-y referendýmǵa qatyspaimyn degen kózqaras bildirgen.
Respondentterdiń 10,5%-y qatysý týraly áli sheshim qabyldamaǵan.
Qatysqandardyń bir bóligi (8%) aqparat almaǵan jáne referendým týraly «birinshi ret estigenin» málimdegen.
Aldaǵy referendýmǵa qatysý týraly suraqqa jaýap qaitarýǵa qinalǵandardyń úlesi tek 0,9% quraidy.
Referendýmǵa barýǵa daiyn azamattardyń ishindegi 67,4%-y AES qurylysyn qoldap, 22,8%-y qarsy daýys berýdi josparlap otyrǵanyn habarlaǵan. Al, respondentterdiń 9,8%-y osyǵan qatysty óz ustanymyn anyqtamaǵanyn aitqan.
Jalpy, Qazaqstandyq qoǵamdyq damý institýtynyń telefon arqyly júrgizgen saýalnamasy jáne birqatar institýttar júrgizgen áleýmettanýlyq zertteýlerdiń nátijeleri referendýmǵa kelýge daiyn azamattar sanynyń óskenin jáne Qazaqstanda AES salý ideiasyn qoldaityndardyń kóbeiip kele jatqanyn bildiredi. Osylaisha, referendýmda azamattardyń kópshiligi AES salý sheshimin qoldaidy dep boljaýǵa bolady.
