2024 جىلعى 25 قىركٷيەكتە اقتاۋ قالاسىندا "قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى" كەاق قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن "SARAP" ەكسپەرتتٸك كلۋبىنىڭ "ەنەرگەتيكالىق ساياسات جەنە ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ قوعامدىق ساناداعى كٶرٸنٸسٸ" تاقىرىبىنداعى ٶڭٸرلٸك وتىرىسىن ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
شارا بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2024 جىلعى 2 قىركٷيەكتە جارييالاعان "ەدٸلەتتٸ قازاقستان: زاڭ مەن تەرتٸپ, ەكونوميكالىق ٶسٸم, قوعامدىق وپتيميزم" اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى قاراستىرىلدى.
سونداي-اق, كٷن تەرتٸبٸنە سەيكەس اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا الداعى رەفەرەندۋم, ەنەرگەتيكالىق ساياسات جەنە ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ اعىمداعى جاعدايى تالقىلاندى.
كەزدەسۋگە ماڭعىستاۋ وبلىسى جەنە قالالىق مەسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارى, قوعامدىق كەڭەستەر, پارتييا ٶكٸلدەرٸ, عالىمدار, اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ماماندار, ازاماتتىق بەلسەندٸلەر قاتىستى.
ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ تاقىرىبىندا قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس بەيسەنباەۆ كەلەسٸ اسپەكتٸلەردٸ اتاپ ٶتتٸ.
"پرەزيدەنت بيىلعى جولداۋدا ٷكٸمەتكە جاڭاٶزەن, قاشاعان جەنە قاراشىعاناقتاعى گاز ٶڭدەۋ كەسٸپورىندارىنىڭ قۇرىلىسىن تەزدەتۋدٸ تاپسىردى. سونداي-اق, 2025 جىلدى «جۇمىسشى ماماندىقتار» جىلى دەپ جارييالادى. بۇل, ەرينە, ادال ەڭبەك, ماڭداي تەرٸمەن قىزمەت ەتٸپ جٷرگەن ازاماتتاردىڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرۋگە جاسالعان قادام. قازاقستاندا اەس سالۋ جالعىز ٶزٸ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸڭ جالعىز شەشٸمٸ رەتٸندە قابىلدانباۋى كەرەك. الايدا ول عىلىم, تەحنولوگييا, ينفراقۇرىلىم سالالارىن دامىتۋدىڭ قۋاتتى كاتاليزاتورى بولا الادى".
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى باۋىرجان سەرٸكباەۆ رەفەرەندۋمنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
"جالپى رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋ مەملەكەت باسشىسى باستاعان "حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت" كونتسەپتسيياسىنىڭ پراكتيكالىق تۇرعىدا ورىندالۋىنىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ دەسەك بولادى. اۋىل ەكٸمدەرٸن سايلاۋ, كەلەسٸ جىلدان باستاپ اۋدان جەنە وبلىستىق ماڭىزى بار قالا ەكٸمدەرٸن سايلاۋ پروتسەسٸنٸڭ ٸسكە قوسىلاتىنى, ەلدٸ تولعاندىرعان ماڭىزدى سۇراقتارعا قاتىستى رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋ ەلٸمٸزدە جاڭا ساياسي مەدەنيەتتٸڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەتٸن وڭ ٶزگەرٸستەر. الداعى رەفەرەندۋم ٶركەنيەتتٸ دەموكراتييالىق پروتسەستەردٸڭ ورنىعۋىنا, ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ ارتۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ دەپ ەسەپتەيمٸن".
ماڭعىستاۋ اتوم ەنەرگەتيكالىق كومبيناتى» جشس بن-350 رەاكتورلىق قوندىرعىسىنىڭ ديرەكتورى مارات مولداعۇلوۆ ٶز بايانداماسىندا قازاقستاندا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى سٶز قوزعادى.
"اتوم ەنەرگەتيكاسى ەنەرگييامەن جابدىقتاۋدى دامىتۋعا جەنە ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ٶسۋٸنە ىقپال ەتەتٸن نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرەدٸ. ول سەنٸمدٸ, ەكولوگييالىق تازا جەنە جوعارى تيٸمدٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋدٸ قامتاماسىز ەتكەندٸكتەن قازٸر ەلەمدە تاپتىرماس ەنەرگييا كٶزٸ بولىپ وتىر. وعان قوسا, قازاقستاندا اەس سالۋ كومپانييالاردى دامىتۋ, بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ەسەبٸنەن جەرگٸلٸكتٸ ٶنەركەسٸپكە پايدا ەكەلەدٸ. جەرگٸلٸكتٸ كومپانييالار جۇمىستىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸن ورىندايدى, بۇل ولاردىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا جەنە ٶندٸرٸستٸڭ ٶسۋٸنە ىقپال ەتەدٸ. جوعارى تەحنولوگييالىق جوبالارعا قاتىسۋ جەرگٸلٸكتٸ ماماندارعا تەجٸريبە جيناقتاۋعا جەنە كەسٸبي ٶسۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ".
ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپيي تەحنولوگييالار جەنە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ گۋمانيتارلىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كيٸكباي جاۋلين بولاشاق ەنەرگييا تاپشىلىعى پروبلەماسىن شەشۋ ٷشٸن اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا باسقا دا ساراپشىلار ناقتى مەسەلەلەرگە توقتالىپ, بٸرقاتار ۇسىنىس جاسادى. «ماڭعىستاۋ جەرگٸلٸكتٸ باستاما ورتالىعى» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى جاقسىگٷل ماحانبەتوۆا جولداۋدا قويىلعان مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ رٶلٸن اتاپ ٶتتٸ, ال «Amanat» ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيليالى اتقارۋشى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى انار شامشادينوۆا ساياسي شەشٸم قابىلداۋداعى جاستار بەلسەندٸلٸگٸ تۋرالى وي ايتتى. پٸكٸرتالاس قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار بٸرقاتار ۇسىنىستى ورتاعا سالدى.
"SARAP" ھەكسپەرتتەر كلۋبىنىڭ وتىرىسىندا قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ تاقىرىپقا بايلانىستى ٶتكٸزگەن تەلەفون ارقىلى ساۋالناماسىنىڭ نەتيجەسٸ جارييالاندى.
رەفەرەندۋم اياسىنداعى ەلەكتورالدى قاتىسۋ بويىنشا ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 64%-ى قانداي دا بٸر دەرەجەدە رەفەرەندۋمعا بارۋعا دايىن ەكەندٸگٸن بٸلدٸرگەن. ونىڭ ٸشٸندە, ساۋالناما ٶتكٸزٸپ جاتقان كەزەڭدە رەسپوندەنتتەردٸڭ 45,4%-ى اەس سالۋ جٶنٸندەگٸ رەفەرەندۋمعا ناقتى قاتىساتىنىن ايتقان. ال, رەسپوندەنتتەردٸڭ 18,6%-ى رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا تىرىساتىنىن حابارلاعان.
ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 16,6%-ى رەفەرەندۋمعا قاتىسپايمىن دەگەن كٶزقاراس بٸلدٸرگەن.
رەسپوندەنتتەردٸڭ 10,5%-ى قاتىسۋ تۋرالى ەلٸ شەشٸم قابىلداماعان.
قاتىسقانداردىڭ بٸر بٶلٸگٸ (8%) اقپارات الماعان جەنە رەفەرەندۋم تۋرالى «بٸرٸنشٸ رەت ەستٸگەنٸن» مەلٸمدەگەن.
الداعى رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ تۋرالى سۇراققا جاۋاپ قايتارۋعا قينالعانداردىڭ ٷلەسٸ تەك 0,9% قۇرايدى.
رەفەرەندۋمعا بارۋعا دايىن ازاماتتاردىڭ ٸشٸندەگٸ 67,4%-ى اەس قۇرىلىسىن قولداپ, 22,8%-ى قارسى داۋىس بەرۋدٸ جوسپارلاپ وتىرعانىن حابارلاعان. ال, رەسپوندەنتتەردٸڭ 9,8%-ى وسىعان قاتىستى ٶز ۇستانىمىن انىقتاماعانىن ايتقان.
جالپى, قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ تەلەفون ارقىلى جٷرگٸزگەن ساۋالناماسى جەنە بٸرقاتار ينستيتۋتتار جٷرگٸزگەن ەلەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەلەرٸ رەفەرەندۋمعا كەلۋگە دايىن ازاماتتار سانىنىڭ ٶسكەنٸن جەنە قازاقستاندا اەس سالۋ يدەياسىن قولدايتىنداردىڭ كٶبەيٸپ كەلە جاتقانىن بٸلدٸرەدٸ. وسىلايشا, رەفەرەندۋمدا ازاماتتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ اەس سالۋ شەشٸمٸن قولدايدى دەپ بولجاۋعا بولادى.
