Sharaǵa Dalanews.kz tilshisi de qatysyp qaitqan bolatyn.
"Reseidiń is-áreketin ózgertý úshin sanktsiia sharalaryn qabyldaǵanymyzdy aitqym keledi. Munda bir nárseni atap ótý kerek: olardyń bizdiń sailaýǵa jáne memlekettik aqparatqa aralasý siiaqty áreketi boldy. Buǵan biz odan ári shydai almaimyz.
Biraq Qazaqstanǵa keletin bolsaq, sanktsiialardyń mindetti saldaryn boldyrmaýy úshin jumys istedik jáne istei beremiz degim keledi. Biz bul sanktsiialardyń Qazaqstanǵa áser etkenin qalamaimyz", - dedi osy kezdesýde elshi myrza.
…
Saiasattanýshy Dosym Sátpaevtyń pikirinshe elshi sóziniń astarynda Qazaqstan biligin Reseiden irgesin aýlaq salýǵa shaqyrǵan emeýrin jatyr.
Mozer myrza sói dei otyra bizdiń eldi kúni buryn qulaǵdar etip, Pýtinniń paranoiasy asqyna tússe AQSh-tyń Kremlmen sybailas memleketterge sanktsiia salýǵa májbúr bolaryn meńzedi.
Reseidiń aitqanyn eki etpeitin eldiń biri – Qazaqstan. ODKB men Eýraziialyq odaqqa qýana-qýana qosylǵan Aq ordanyń dál qazir manevr jasaityn múmkindigi joq. Máskeýdiń menshigindegi ilgeridegi eki uiymǵa óz erkimen ótken Qazaqstandy Kremlde derbes memleket retinde qarastyrmaidy eken.
Sátpaev solai deidi.
“Kreml biliginiń tóbe basynda otyrǵan top úshin biz satellitpiz. Eýraziialyq odaqqa qosylǵannan keiin Máskeý qol-aiaǵymyzdy bailap-matap bastady. Pýtin men onyń ainalasy úshin Qazaqstan Reseidiń bir bólshegi ǵana. Bas erkinen aiyrylǵan, bodan el.
Demek jahandaǵy jaǵdaiǵa da Máskeýdiń kózimen qaraýy kerek dep sanaidy. Halyqaralyq qatynasta Pýtinniń pozitsiiasyn quptap, odaqtasynyń soiylyn soǵýy qajet dep biledi.
Olar osy kúnge deiin úndemei keldi. Kúnderdiń-kúni Kreml óziniń geosaiasi keńistigine kiretin shabarman elderden Batysqa qarsy shyǵýdy, AQSh-ty aiyptaýdy, demokratiialyq qundylyqty keketip-muqatýdy ashyq túrde talap ete bastaidy. Qyzyqtyń kókesin sonda kóremiz”, – deidi saiasattanýshy.
Onyń pikirinshe munyń bárine qazirgi júie kináli. Kináratty Kremlden izdeýdiń qajeti joq. Ótken otyz jyl boiy Máskeýge qarsy kelýden qaimyqqan, sóitip óz qadirin ózi ketirgen Qazaqstan biligi joǵalǵan repýtatsiiany qaityp qalpyna keltirýi neǵaibyl.
…
Saiasattanýshy túptiń-túbinde AQSh sanktsiiasy Qazaqstandy da sharpyp ótedi dep topshylaidy. Resei men Batystyń arasyndaǵy arazdyq órshi tússe, budan birinshi kezekte bizdiń el japa shegedi.
Sátpaev buǵan dálel retinde amerikatanýshy, AQSh saiasatyn jetik biletin maman Areg Galstiannyń Forbes Russia-da jaryq kórgen saraptamasyn mysalǵa keltiripti.
Atalǵan maqala avtor:
“Kúnderdiń kúni Amerika Kremldiń Eýraziialyq odaq pen ODKB aiasyndaǵy strategiialyq odaqtastarynyń “qyltasyn qiiady”. Sanktsiia zańnamasyna sai AQSh biligi Reseimen áskeri-tehnikalyq salada tyǵyz jumys isteitin memleketterge shekteý engizýge quqy bar”, – dep tujyrymdaidy.
Sátpaevtyń aitýynsha bul boljam shyndyqqa jaqyn, aqyr túbi aqiqatqa ainalýy múmkin. Endi qarańyz, Qazaqstan ODKB sheńberinde Reseimen óte-móte tyǵyz bailanys ornatqan memlekettiń biri. Máskeý bul uiymdy Batys pen AQSh-qa qarsy turar geosaiasi qural retinde paidalanýdan taiynbaidy, paidalanyp ta júr.
“Máselen osy uiymnyń eks-bas hatshysy Nikolai Bordiýja halyqaralyq máselede Qazaqstannyń kópvektorly saiasatyna qaishy keletin bir emes, birneshe málimdeme jasady. Qisyq qyńyr sóilep Batystyń qundylyqtaryna til tigizgeni bar. Bul máselede uiymǵa múshe elderdiń óz pozitsiiasy bar-aý degen oi Bordiýjanyń qaperine kirip shyqqan emes. Bir joly Eýrodaq pen NATO Resei ǵana emes, ODKB-ǵa da óshpendilikpen qaraidy dep qoiyp qaldy. Uiymǵa múshe elderdiń birazy Eýrodaqpen áriptestik bailanys ornatqanyn bile tura aitty”, – deidi Sátpaev.
…
Sońǵy kezde Qazaqstanǵa qarata Reseidiń aqparattyq keńistiginen aqtarylyp jatqan aiyptaýlar men arandatýlar aldaǵy ýaqytta kóbeimese azaimaidy.
Sátpaev bizdiń biliktiń “úndemegen úidei báleden qutylady” degen pozitsiiasyna ań-tań. Ánsheiinde alańǵa shyqqan jurtty aiaýsyz basyp-janyshtaityn Qazaqstan biligi Jirinovskii men Limonovtarǵa kelgende jýasyp qalatyny qyzyq.
Sói degen saiasattanýshy Qazaqstannyń teriskeieni kóz alartqan qily-qily málimdemeniń túp-tamyry Kremlden bastaý alatynyn aitady. Jirinovskiidiń sózi sandyraq emes, ol Memdýmada otyr, Solovev sekildiler Reseidiń telearnalarynan túspeidi.
“Qazaqstannyń ishki-syrtqy saiasatyna aralasýdy ádetke ainaldyryp alǵan Reseidiń suǵanaq sarapshylary men saiasatkerlerin ornyna qoimaǵanymyz úshin áli talai ókinemiz. Olar Pýtinniń oiyndaǵy dúnieni syrtqa shyǵaryp otyr. Pýtinniń pasyq piǵyly men sasyq nietin propaganda quralyna ainaldyryp alǵan”, – deidi Sátpaev.
….
Elimizdiń Syrtqy ister ministrligi qol qýsyryp qarap otyrmai, álgindei agressiia men provokatsiiaǵa jaýap qatýy úirenýi kerek. Pozitsiiasy joq memleketti Resei sekildi agressor el tez basynady.
Saiasattanýshy osy arada Qazaqstan Syrtqy ister ministrligine birneshe usynys aitqan.
Munyń alǵashqysy – elimizdiń territoriialyq tutastyǵy men táýelsizdigine til tigizgen, qazaq ultynyń tarihy hám mádeni murasyn qaralaǵan, memlekettik tilin mazaq etken reseilikterdi “qara tizimge” kirgizip, shekaradan ótkizbeý.
Sanktsiiaǵa ilikkenderdiń atyn atap, túsin tústeý.
“Bizdiń SIM Reseiden taralǵan las aqparat Aq Ordaǵa tiip ketkende ǵana qozǵalady. Memlekettiń atyna baǵyttalǵan aiyptaýlarǵa lám-lim demeidi. Álgindei tizimdi jasaqtaityn ýaqyt baiaǵyda kelgen.
Jirinovskii, Solovev, Nikonov sekildi saiqymazaqtardy bosaǵadan keri qaitarýymyz kerek. Reseidiń resmi biligi ne derin sol kezde kóremiz. Kimniń kim ekeni sol kezde aiqyndalady. Eger álgilerge ara tússe, Kremlge qatysty illiýziiadan birjolata arylamyz”, – deidi saiasattanýshy.
Kelesi qadam – Qazaqstan territoriiasynda taralatyn reseilik aqparat quraldaryn aýyzdyqtaý, taralym aýqymyn shekteý. Olardyń ornyn óz elimizde jasalǵan sapaly kontentpen almastyrý. Árine, bul aitýǵa ǵana ońai.
Sátpaevtyń pikirinshe Qazaqstandaǵy aqparat quraldarynyń básege qabiletin arttyrý, árbirden soń Resei propogandasyna qarsy turý úshin sóz bostandyǵy men oi erkindigine erik berý qajet.
“Memtapsyryspen otyrǵan BAQ Resei agressiiasy men propagandasyna qarsy kele almaidy. Olardy mundai immýnitet joq. Aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin táýelsiz mediany tunshyqtyra berýdi toqtatý qajet”, – deidi ol.
…
Toqsan aýyzdyń sózdiń tobyqtai túiini – Kreml ideologtary jalpaq álemnen tolyqtai oqshaýlanýǵa qazirden qamdanyp jatyr. Pýtinniń kómekshisi Vladislav Sýrkovtyń: “Reseidi júz jyldyq jalǵyzdyq kútip tur” degen túneýkúngi málimdemesi tegin emes.
Sátpaevtyń aitýynsha Máskeý geosaiasi jalǵyzdyqty jalǵyz ózi ótkergisi kelmeidi. Odaqtastaryn ózimen birge ile ketpek. Olardyń da ózge álemnen oqshaýlanǵanyn qalaidy.
“Bul bizdiń eldiń kópvektory saiasatyna qaishy. Resei “izgoi” el. Kremldiń avantiýrasy Qazaqstandy quzǵa qulatpasyn desek, odaqtan shyǵýdyń jolyn qazirden bastap izdestirý qajet. Sol kezde táýelsizdik úshin kúrestiń jańa kezeńi bastalady”, – deidi saiasattanýshy.
15 sáýirde AQSh Reseige qarsy jańa sanktsiialar engizgen. Ol 32 jeke tulǵa men birlestikke qatysty.
14 maýsymnan bastap AQSh qarjy institýttaryna Ortalyq bank pen Reseidiń Qarjy ministrliginen, sondai-aq ulttyq ál-aýqat qorynan boryshtyq baǵaly qaǵazdardy tikelei satyp alýǵa tyiym salynady. Vashington biligi Reseidiń 10 qyzmetkeri elden shyǵarylatynyn aitqan bolatyn.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
