Úlken qoǵamdyq rezonansty eskere otyryp, Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń ókilderi qalyptasqan jaǵdaidy túsindirý úshin baspasóz konferentsiiasyn shaqyrdy. Brifingke ShQO ákiminiń birinshi orynbasary Almashan Smatlaev, Semei qalasynyń ákimi Nurymbet Saqtaǵanov jáne Semei qalasynyń burynǵy basshysy Ermak Sálimov qatysty.
2019 jyly Semei qalasynyń turǵyndary tarapynan jolaýshylar tasymalynyń sapasy men qalalyq avtobýstardyń jai-kúiine qatysty kóp jyldyq shaǵymdar men shaǵymdardan keiin oblys ákimdigi «QDB-Lizing» AQ arqyly jyljymaly quramdy jańartý týraly sheshim qabyldady. Jeńildikti lizing alý úshin «SEMEY BUS» JShS birlesken kásiporny quryldy, onyń quramynda Memleket úlesi 49 paiyz jáne jeke áriptes – 51 paiyz «Semei avtobýs parki». Lizingke 4,2 mlrd teńgege 170 avtobýs satyp alyndy. Bizneske túsetin salmaqty azaitý úshin oblys ákimdigi jobany birlesip qarjylandyrýǵa 633 mln teńge bólgen. Osylaisha, lizing somasy 3,5 mlrd teńgege deiin azaidy.
Statistikalyq málimetterge sáikes, jańa avtobýstar satyp alǵanǵa deiin Semeidiń jeke tasymaldaýshylary jylyna 17 mln adamnyń jolaýshylar aǵynyn kórsetti. Almaty kólik jáne kommýnikatsiialar ǵylymi-zertteý institýtynyń mamandary júrgizgen taldaýdan keiin naqty jyldyq jolaýshylar aǵyny 57 mln adam ekeni belgili boldy. Bul faktor lizing arqyly jobany júzege asyrý týraly sheshim qabyldaýdaǵy negizgi faktorlardyń biri boldy, óitkeni esepteýler boiynsha joba ekonomikalyq turǵydan tiimdi.
Biznesti qoldaý úshin Semei qalasynyń ákimdigi áleýmettik mańyzy bar marshrýttardyń rentabeldiligi tómen bolǵan jaǵdaida olardy sýbsidiialaý boiynsha mindettemeler aldy. Alaida, búgin «SEMEY BUS» JShS kásiporny qiyn jaǵdaiǵa tap boldy. Munyń basty sebebi, Almashan Smatlaevtyń aitýynsha, tiimsiz menedjment.
Kásiporyn qyzmetkerleri jalaqyny únemi ustap turady, zeinetaqy jáne áleýmettik aýdarymdar júrgizilmeidi. Osylaisha, qaryz somasy 168,5 mln teńgeni qurady. Ákimdiktiń aralasýy nátijesinde qaryz ótelip, shielenis joiyldy.
Sonymen qatar, kásiporyn biýdjetke salyq mindettemelerin tólemeidi. Qaryz 316 mln teńgeni quraidy, kompaniianyń esepshotyna tyiym salynýy múmkin.
Almashan Smatlaev taǵy bir faktini erekshe atap ótti – lizing alǵan sátten bastap «SEMEY BUS» JShS nesie boiynsha sharttyq mindettemelerdi oryndamaǵan. Kásiporynǵa tólemder boiynsha keiinge qaldyryldy. Alaida, qaryz ótelmegen jáne búgingi kúni 1,1 mlrd teńgege deiin ulǵaidy. Kredit boiynsha merzimi ótken sátten bastap QDB-Lizing kompaniiaǵa lizing boiynsha bereshekti óteý qajettiligi jáne lizing nysanalaryn alyp qoiý arqyly shartty merziminen buryn buzý múmkindigi týraly birneshe ret habardar etti. Eger bul oryn alsa, «SEMEY BUS» JShS qyzmeti toqtatylady.
Budan basqa, kásiporynnyń kommýnaldyq jáne jeke uiymdar aldynda 347 mln teńge somasynda boryshtary bar. Osylaisha, 25 naýryzdaǵy jaǵdai boiynsha kompaniianyń jalpy qaryzy shamamen 2 mlrd teńgeni qurady.
– Oblystyń barlyq avtotasymaldaýshylarynyń ishinde mundai qarjylyq jaǵdai tek «SEMEY BUS» JShS-de qalyptasty. Sondyqtan kásiporynnyń qarjy-sharýashylyq qyzmetine aýdit júrgizildi. Birqatar kemshilikter anyqtaldy, – dep atap ótti ShQO ákiminiń birinshi orynbasary.
Marshrýttar boiynsha tasymaldaýdy júzege asyrý úshin jetkilikti jyljymaly quramǵa ie bola otyryp, óziniń avtobýs parkinde erekshe úlken klasty avtobýstardy jalǵa alý júrgizilgeni belgili boldy. Sondai-aq, qolda bar qaryzǵa qaramastan, kásiporyn qarajatty biznes-klastaǵy jeńil avtokólikti jalǵa alýǵa, jihaz ben jabdyq satyp alýǵa jumsaǵan. Uiymnyń damýynyń teris dinamikasymen yntalandyrý tólemderi júrgizildi.
Kompaniia marshrýttarda tasymaldaýǵa 2019 jylǵy qyrkúiekte kiristi, al birinshi sýbsidiiany bólý úshin ótinish 2020 jylǵy naýryzda jiberildi.
– Jobanyń jalpy somasy 4,2 mlrd teńgeni, al ákimdiktiń birlesip qarjylandyrýyn esepke alǵanda – 3,5 mlrd teńgeni qurady. Kompaniia jyl saiyn 3,5 mlrd teńgege sýbsidiia túrinde memlekettik qoldaýdy, sonymen qatar tarifti kóterýdi talap etken, – dep atap ótti Almashan Smatlaev.
Sonymen qatar, 2021 jyldyń 10 aqpanynda kásiporyn taǵy da 3,5 mlrd teńge, al 21 aqpanda – 773 mln teńge surapty. Osydan keiin, 29 naýryzda kompaniia taǵy da eki jylǵa 7,4 mlrd teńge kóleminde sýbsidiia suraǵan. Bul lizing somasynan eki ese kóp.
Bul rette, bilik ókilderi tasymaldaýshyda sýbsidiialaý qaǵidalaryna sáikes suratylatyn somalardyń naqty dáleli jáne tiisti negizdemeler bolǵanyn alǵa tartýda.
Biyl atalǵan maqsattarǵa 500 mln teńgeden astam qarajat qarastyrylǵan, biraq qazir tasymaldaýshylar bul somany igere almaidy. Sonymen qatar, satyp alynǵan 170 jańa avtobýstyń nebári jarty jyldan keiin 30-ǵa jýyǵy tehnikalyq aqaýly kúide boldy jáne toqtap tur, al búgingi kúni 70-ke jýyq avtobýs synǵan kúide boldy.
Oblys ákimdiginde qala kólik qatynasynsyz qalmaýy úshin barlyq qajetti sharalar qabyldap jatqanyn aitty. Ázirge kezdesýge bara jatqan QDB-lizingimen kelissózder júrgizilýde. Sýbsidiialar bólý úshin kásiporynnyń qarjy-sharýashylyq qyzmetine jáne normativtik-quqyqtyq aktilerge quqyqtyq taldaý júrgiziledi, óitkeni bári biýdjet zańnamasynyń talaptaryna sáikes kelýi kerek.
– Semei qalasy máslihatynyń kezekten tys sessiiasy ótkizilip, kásiporynǵa 500 mln teńge bólý máselesi qaralady. Odan ári bul másele respýblikalyq deńgeide qaralatyn bolady, – dep atap ótti Semei qalasynyń ákimi Nurymbet Saqtaǵanov. – Tasymaldaýshylar ótinimderi negizinde qajetti sýbsidiia alady dep úmittenemin. Biraq, ókinishke orai, búgingi kúnge deiin birde-bir negizdelgen ótinim túsken joq. Biz bul másele boiynsha jumys isteitin bolamyz. Kez kelgen jaǵdaida, eshqandai aialdama kólik qatynasy joq. Barlyq áleýmettik mańyzy bar baǵyttar shtattyq rejimde júzege asyrylatyn bolady.
