Depozit arqyly ai saiyn 1 mln teńge tabys tabý úshin shotta qansha qarajat bolýy kerek? Qazirgi bank mólsherlemelerine súiensek, oǵan keminde 70 mln teńgege jýyq jinaq qajet. Alaida mundai kiristiń kópshilik eskere bermeitin táýekelderi de bar. Dalanews.kz redaktsiiasy máseleniń mán-jaiyn taldady.
Eseptiń máni qarapaiym. Ai saiyn 1 mln teńge alý úshin depozit jylyna 12 mln teńge tabys ákelýi tiis. Máselen, bank salymǵa jyldyq 15 paiyz syiaqy tólese, shotta 80 mln teńge jatýy kerek. Osylaisha negizgi qarajat jumsalmaidy, al salymshy tek eseptelgen paiyzdy paidalanady.
Degenmen qajet soma banktiń mólsherlemesine bailanysty ózgeredi. Jyldyq tabysy 17,5 paiyz shamasyndaǵy depozitke 68,5 mln teńge salynsa, ailyq kiris orta eseppen 1 mln teńgege jýyqtaidy. Al mólsherleme 14 paiyzdyń ainalasynda bolsa, dál sondai tabys alý úshin 85 mln teńgeden astam qarajat qajet.
Bir qaraǵanda, paiyzy joǵary depozitti tańdaý tiimdi sekildi. Biraq joǵary mólsherleme kóbine qysqa merzimge ǵana usynylady. Máselen, bank 17,5 paiyzdyq tabysty úsh aiǵa belgilep, keiin depozitti tómen paiyzben uzartýy múmkin. Mundai jaǵdaida salymshynyń ai saiynǵy kirisi de azaiady.
Aitalyq, 68,5 mln teńge joǵary mólsherlememen aiyna shamamen 1 mln teńge ákeldi delik. Depozit merzimi aiaqtalyp, paiyz 14-ke tómendese, ailyq tabys 800 myń teńgege jýyqtaidy. Burynǵy million teńgeni qaita alý úshin salym kólemin shamamen 85,7 mln teńgege deiin kóbeitýge týra keledi.
Sondyqtan depozit tańdaǵanda paiyzdyq mólsherlemege ǵana qaraý jetkiliksiz. Syiaqynyń qalai tólenetinine de nazar aýdarý kerek. Keibir bankter eseptelgen paiyzdy ai saiyn bólek shotqa aýdarady. Mundai aqsha kúndelikti shyǵynǵa birden qoljetimdi bolady. Al basqa depozitterde syiaqy negizgi salymǵa qosylady. Bul jinaqty kóbeitýge tiimdi bolǵanymen, paiyzdy ai saiyn sheship alyp otyrýǵa qolaisyz bolýy múmkin.
Budan bólek, depozitten ai saiyn túsetin aqsha birdei bola bermeidi. Bankter syiaqyny kóbine aidaǵy kún sanyna qarai esepteidi. Sondyqtan 31 kúndik aida tabys kóbirek, al aqpanda azyraq bolýy múmkin.
Mysaly, 83 mln teńgeden astam qarajat jyldyq 14,4 paiyzben ornalastyrylsa, onyń ortasha ailyq tabysy 1 mln teńgege jýyqtaidy. Alaida 28 kúndik aqpanda shotqa shamamen 920 myń teńge ǵana túsedi. Eger salymshyǵa eń qysqa aidyń ózinde keminde 1 mln teńge qajet bolsa, depozittegi qarajat shamamen 90,5 mln teńge bolýy kerek.
Demek, “aiyna orta eseppen 1 mln teńge” men “ai saiyn mindetti túrde 1 mln teńge” degen eki bólek esep.
Qomaqty qarajatty bir bankte saqtaý kezinde qaýipsizdik máselesi de eskerilýi tiis. Qazaqstannyń depozitterge kepildik berý qory teńgedegi jinaq salymdardy 20 mln teńgege deiin qorǵaidy. Teńgedegi ózge depozitter, kartochkalar men shottar boiynsha kepildik kólemi 10 mln teńgemen shektelgen. Al shetel valiýtasyndaǵy qarajatqa 5 mln teńgege deiin kepildik beriledi.
Máselen, adam 80 mln teńgeni bir banktiń qarapaiym depozitine salsa, qarajattyń 10 mln teńgege deiingi bóligi ǵana Qor kepildigimen qorǵalady. Bank litsenziiasynan aiyrylǵan jaǵdaida qalǵan somanyń qaitarylýy taratý rásiminiń nátijesine bailanysty bolady.
Sol sebepti iri kólemdegi jinaqty birneshe bankke bólip salǵan qaýipsizdeý. Bul jaǵdaida ár banktegi qarajatqa kepildik jeke qoldanylady. Biraq bankterdiń mólsherlemesi men talaptary ártúrli bolǵandyqtan, kapitaldy bólý jalpy tabystyń tómendeýine ákelýi múmkin.
Taǵy bir nazar aýdaratyn másele – infliatsiia. Salymshy depozitten túsken paiyzdy túgel jumsap, negizgi 80 mln teńgege timese, birneshe jyldan keiin de shotynda sol soma qalady. Alaida baǵa ósken saiyn onyń satyp alý múmkindigi tómendei beredi. Búgin ai saiynǵy 1 mln teńge jetkilikti kóringenimen, birneshe jyldan keiin bul aqsha burynǵy shyǵyndy ótei almaýy múmkin.
Jinaqtyń qunyn saqtaý úshin paiyzdyń bir bóligin qaitadan depozitke qosyp otyrǵan jón. Biraq mundai jaǵdaida salymshy ai saiyn túsken tabystyń bárin paidalana almaidy.
Osylaisha, qazirgi bank mólsherlemeleri boiynsha aiyna orta eseppen 1 mln teńge alý úshin shamamen 68,5-85,4 mln teńge qajet. Alaida eń tómengi soma qysqa merzimge usynylǵan joǵary paiyzǵa negizdelgen. Mólsherlemeniń tómendeýin, ai saiynǵy tólem aiyrmasyn, infliatsiia men qaýipsizdik máselesin qosa eseptegende, turaqty kiris úshin 80-90 mln teńge qajet.
Osylaisha, depozit paiyzy turaqty tabys kózine ainalýy múmkin. Biraq ol úshin eń joǵary mólsherlemeni izdeý jetkiliksiz. Salymshy depozit sharttaryn muqiiat salystyryp, qarajatyn birneshe bankke bólip, tabysynyń bir bóligin jinaqta qaldyryp otyrǵany durys.
