Marat Nurtastyń ózi institýttyń "Spýtniktik jáne geodinamikalyq zertteýler zerthanasy" meńgerýshisi jáne ýniversitette Machine Learning, Deep Learning boiynsha sabaq beredi. Massaget.kz Marat Nurtaspen sóilesip, 2024 jyly 6 baldyq jer silkinisi bolatynyn qalai anyqtaǵany týraly surastyrǵan, - dep habarlaidy Dalanews.kz tilshisi.
Zertteý maqalasy ne jaily?
Marat Nurtas 1900 jyldan 2023 jylǵa deiingi jer silkinisine qatysty derekterdi jinaǵan. Odan keiin Almatydaǵy seismologiia institýtynan derekter alǵan. Osy derekter analizi boiynsha statistikalyq derekterdi óńdegen. Onyń ózine 2-3 ai ketken. Barlyq derek óńdelip, analiz jasalǵan.
"Burynǵy zertteýdiń dástúrli ádisine sholý jasadyq, artyqshylyǵy men kemshiligin kórsettik. Biz tańdaǵan aimaqty taldadyq. 1923 jyldan beri 2023 jylǵa deiin, týra 100 jyldaǵy 6700 derekti aldyq. Ol bizdiń territoriiaǵa ǵana qatysty derekter. Ol derekterdiń ishinde 6 balldan joǵary bolǵan jaǵdailardy aldyq. Zertteý barysynda birneshe algoritmdi qoldandyq.
Modeldeý jumystarynan keiin naqty nátijege óttik. Biz 100 jyldyq derekterdiń bárin taldaý úshin olardy 20 jyldyq intervalmen bólip-bólip qarastyrdyq jáne rasynda olardyń arasynda belgili bir maýsymdyq zańdylyq bar ekenin anyqtadyq. Bul óte qyzyq qubylys boldy", - deidi maman.
Nátije
Zertteý jumysy 2023 jyldyń mamyrynda bastalǵan.
"Sol kezde derekterdi, modelderdi jasandy intellektpen úiretý arqyly anyqtaǵan kezde 2024 jyly jer silkinisi bolatyny anyqtaldy. Endi onyń qai jerde bolatynyn anyqtaý kerek boldy. Ony tómendegi sýrette kórsettik. Árine, 100 paiyz dep aita almaimyz, biraq kúni keshe Qazaqstan, Qyrǵyzstan, soltústik Qytai shekarasynda jáne Túrkiia, Vladivostok pen batys Afrikada bolady dep kórsettik. Bul sol kezdegi boljam edi. Ony anyqtaǵan kezde tipti kúldik. Ǵylymi qyzmetkerler de kúldi. Ózim 100 paiyz senimdi bolmasam da joqqa shyǵarǵym kelmedi. Artynsha zertteý maqalasyn jiberdik", - deidi Marat Nurtas.
Naqty kúnin anyqtaý múmkin boldy ma?
Marat Nurtas Eýropa, Qytai, tipti Japoniianyń ózi jer silkinisi naqty bolatyn ýaqytty kórsete alǵan joq ekenin atap ótti.
"Men de naqty kúnin aitsam ótirik bolady. Ol úshin jer astyna túsip, qubylystardy zertteý kerek dep oilaimyn. Biz tek myna nárseni kórsettik: 2024 jyldan bastap "osy jerde" jer silkinisi 6 baldan asa bolýy múmkin dep qyzylmen belgiledik. Sonymen bitirdik. Biz ǵylym adamymyz. Erteńgi kúni ár sózimizge jaýap beremiz. Sondyqtan zertteý maqalamyzdyń sońynda zertteý statistikalyq derekterdiń kómegimen, tarihi derekterdi óńdeý arqyly jasalǵan boljam ekenin atap óttik", - deidi maman.
Bir qyzyǵy áýel basta maqala daiyn bolyp, ǵylymi jýrnalǵa jariialanǵan kezde ony tek 30 shaqty adam kórgen. Jer silkinisi bolǵan túnnen keiin maqalanyń qaralymy ósip, búginde 2197 adam júktep, oqyp shyqqan eken.
"Ǵylymi jýrnalda jariialanǵan bizdiń bul zertteý maqalamyzdy qytailyq seismologtar taýyp alǵan. Búginde maqala Qytai elinde qyzý talqylanyp jatyr", - dep túiindedi Marat Nurtas.
Sýret: jeke arhiv
