مارات نۇرتاستىڭ ٶزٸ ينستيتۋتتىڭ "سپۋتنيكتٸك جەنە گەوديناميكالىق زەرتتەۋلەر زەرتحاناسى" مەڭگەرۋشٸسٸ جەنە ۋنيۆەرسيتەتتە Machine Learning, Deep Learning بويىنشا ساباق بەرەدٸ. Massaget.kz مارات نۇرتاسپەن سٶيلەسٸپ, 2024 جىلى 6 بالدىق جەر سٸلكٸنٸسٸ بولاتىنىن قالاي انىقتاعانى تۋرالى سۇراستىرعان, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz تٸلشٸسٸ.
زەرتتەۋ ماقالاسى نە جايلى?
مارات نۇرتاس 1900 جىلدان 2023 جىلعا دەيٸنگٸ جەر سٸلكٸنٸسٸنە قاتىستى دەرەكتەردٸ جيناعان. ودان كەيٸن الماتىداعى سەيسمولوگييا ينستيتۋتىنان دەرەكتەر العان. وسى دەرەكتەر اناليزٸ بويىنشا ستاتيستيكالىق دەرەكتەردٸ ٶڭدەگەن. ونىڭ ٶزٸنە 2-3 اي كەتكەن. بارلىق دەرەك ٶڭدەلٸپ, اناليز جاسالعان.
"بۇرىنعى زەرتتەۋدٸڭ دەستٷرلٸ ەدٸسٸنە شولۋ جاسادىق, ارتىقشىلىعى مەن كەمشٸلٸگٸن كٶرسەتتٸك. بٸز تاڭداعان ايماقتى تالدادىق. 1923 جىلدان بەرٸ 2023 جىلعا دەيٸن, تۋرا 100 جىلداعى 6700 دەرەكتٸ الدىق. ول بٸزدٸڭ تەرريتوريياعا عانا قاتىستى دەرەكتەر. ول دەرەكتەردٸڭ ٸشٸندە 6 باللدان جوعارى بولعان جاعدايلاردى الدىق. زەرتتەۋ بارىسىندا بٸرنەشە الگوريتمدٸ قولداندىق.
مودەلدەۋ جۇمىستارىنان كەيٸن ناقتى نەتيجەگە ٶتتٸك. بٸز 100 جىلدىق دەرەكتەردٸڭ بەرٸن تالداۋ ٷشٸن ولاردى 20 جىلدىق ينتەرۆالمەن بٶلٸپ-بٶلٸپ قاراستىردىق جەنە راسىندا ولاردىڭ اراسىندا بەلگٸلٸ بٸر ماۋسىمدىق زاڭدىلىق بار ەكەنٸن انىقتادىق. بۇل ٶتە قىزىق قۇبىلىس بولدى", - دەيدٸ مامان.
نەتيجە
زەرتتەۋ جۇمىسى 2023 جىلدىڭ مامىرىندا باستالعان.
"سول كەزدە دەرەكتەردٸ, مودەلدەردٸ جاساندى ينتەللەكتپەن ٷيرەتۋ ارقىلى انىقتاعان كەزدە 2024 جىلى جەر سٸلكٸنٸسٸ بولاتىنى انىقتالدى. ەندٸ ونىڭ قاي جەردە بولاتىنىن انىقتاۋ كەرەك بولدى. ونى تٶمەندەگٸ سۋرەتتە كٶرسەتتٸك. ەرينە, 100 پايىز دەپ ايتا المايمىز, بٸراق كٷنٸ كەشە قازاقستان, قىرعىزستان, سولتٷستٸك قىتاي شەكاراسىندا جەنە تٷركييا, ۆلاديۆوستوك پەن باتىس افريكادا بولادى دەپ كٶرسەتتٸك. بۇل سول كەزدەگٸ بولجام ەدٸ. ونى انىقتاعان كەزدە تٸپتٸ كٷلدٸك. عىلىمي قىزمەتكەرلەر دە كٷلدٸ. ٶزٸم 100 پايىز سەنٸمدٸ بولماسام دا جوققا شىعارعىم كەلمەدٸ. ارتىنشا زەرتتەۋ ماقالاسىن جٸبەردٸك", - دەيدٸ مارات نۇرتاس.
ناقتى كٷنٸن انىقتاۋ مٷمكٸن بولدى ما?
مارات نۇرتاس ەۋروپا, قىتاي, تٸپتٸ جاپونييانىڭ ٶزٸ جەر سٸلكٸنٸسٸ ناقتى بولاتىن ۋاقىتتى كٶرسەتە العان جوق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"مەن دە ناقتى كٷنٸن ايتسام ٶتٸرٸك بولادى. ول ٷشٸن جەر استىنا تٷسٸپ, قۇبىلىستاردى زەرتتەۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. بٸز تەك مىنا نەرسەنٸ كٶرسەتتٸك: 2024 جىلدان باستاپ "وسى جەردە" جەر سٸلكٸنٸسٸ 6 بالدان اسا بولۋى مٷمكٸن دەپ قىزىلمەن بەلگٸلەدٸك. سونىمەن بٸتٸردٸك. بٸز عىلىم ادامىمىز. ەرتەڭگٸ كٷنٸ ەر سٶزٸمٸزگە جاۋاپ بەرەمٸز. سوندىقتان زەرتتەۋ ماقالامىزدىڭ سوڭىندا زەرتتەۋ ستاتيستيكالىق دەرەكتەردٸڭ كٶمەگٸمەن, تاريحي دەرەكتەردٸ ٶڭدەۋ ارقىلى جاسالعان بولجام ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸك", - دەيدٸ مامان.
بٸر قىزىعى ەۋەل باستا ماقالا دايىن بولىپ, عىلىمي جۋرنالعا جارييالانعان كەزدە ونى تەك 30 شاقتى ادام كٶرگەن. جەر سٸلكٸنٸسٸ بولعان تٷننەن كەيٸن ماقالانىڭ قارالىمى ٶسٸپ, بٷگٸندە 2197 ادام جٷكتەپ, وقىپ شىققان ەكەن.
"عىلىمي جۋرنالدا جارييالانعان بٸزدٸڭ بۇل زەرتتەۋ ماقالامىزدى قىتايلىق سەيسمولوگتار تاۋىپ العان. بٷگٸندە ماقالا قىتاي ەلٸندە قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر", - دەپ تٷيٸندەدٸ مارات نۇرتاس.
سۋرەت: جەكە ارحيۆ
