2026 жылғы 23 тамызда Қазақстанда Құрылтай депутаттарының сайлауы өтеді. Бұл – елдің саяси өміріндегі маңызды науқанның бірі. Жаңа Конституцияға сәйкес Қазақстан Парламенті бір палаталы Құрылтай болып қайта құрылып, оның құрамына бес жыл мерзімге сайланатын 145 депутат кіреді.
Әрбір азаматтың дауысы елдің болашақ саяси бағытын айқындауға ықпал етеді. Сондықтан сайлау күні не істеу керек, қайда бару қажет және қандай құқықтарыңыз бар екенін алдын ала білген жөн, деп хабарлайды dalanews.kz.
1-қадам. Өзіңіздің сайлау учаскеңізді анықтап алыңыз
Сайлау күні дауыс беру үшін ең алдымен өзіңіздің қай сайлау учаскесіне тіркелгеніңізді нақтылап алған дұрыс.
Ол үшін жергілікті әкімдіктердің, аумақтық сайлау комиссияларының немесе Орталық сайлау комиссиясының ақпараттық ресурстарын пайдалануға болады.
Сайлау күні еліміз бойынша 10 427 сайлау учаскесі жұмыс істейді.
2-қадам. Жеке куәлігіңізді ұмытпаңыз
Дауыс беру үшін міндетті түрде жеке басыңызды куәландыратын құжат қажет.
Сайлау учаскесіне келген азамат комиссия мүшесіне жеке куәлігін немесе заңнамада белгіленген басқа да жеке басын куәландыратын құжатты көрсетуі тиіс.
Құжатсыз бюллетень берілмейді.
3-қадам. Сайлау күні учаскеге барыңыз
23 тамыз күні сайлау учаскелері жергілікті уақыт бойынша таңғы сағат 07:00-де ашылып, кешкі 20:00-ге дейін жұмыс істейді.
Учаскеге келген соң:
- жеке куәлігіңізді көрсетесіз;
- сайлаушылар тізімінен тексеруден өтесіз;
- қол қойып, бюллетень аласыз;
- арнайы кабинада таңдауыңызды жасайсыз;
- бюллетеньді сайлау жәшігіне саласыз.
Дауыс беру құпия түрде жүргізіледі. Әр азамат өз таңдауын ешқандай қысымсыз және еркін жасайды.
4-қадам. Кандидаттар туралы алдын ала ақпарат алыңыз
Сайлауға қатысатын кандидаттар мен олардың бағдарламалары туралы ақпаратпен алдын ала танысу маңызды.
Бұл азаматтарға саналы таңдау жасауға мүмкіндік береді.
Сайлау заңнамасына сәйкес әрбір сайлаушы:
- кандидаттар туралы ақпарат алуға;
- сайлауалды бағдарламалармен танысуға;
- еркін таңдау жасауға құқылы.
Сарапшылар азаматтарды тек ресми ақпарат көздеріне сүйенуге және жалған ақпаратқа сенбеуге шақырады.
5-қадам. Егер басқа қалада болсаңыз не істеу керек?
Жазғы демалыс маусымында көптеген азаматтар тұрғылықты жерінен тыс жерде болуы мүмкін.
Орталық сайлау комиссиясы мұндай жағдайларды ескеріп, сайлаушыларға дауыс беру құқығын сақтауға мүмкіндік берді.
Егер сайлау күні басқа өңірде немесе қалада болатын болсаңыз, алдын ала сайлау комиссиясына жүгініп, дауыс беру құқығын растайтын қажетті рәсімдерді орындауыңыз керек.
Бұл шаралар азаматтардың конституциялық құқығын толық жүзеге асыруға бағытталған.
6-қадам. Үйден шықпай дауыс беруге бола ма?
Иә, белгілі бір жағдайларда дауыс беруді үйде ұйымдастыруға мүмкіндік бар.
Сайлау заңнамасына сәйкес сайлау учаскесіне келе алмайтын азаматтар орналасқан жері бойынша дауыс бере алады.
Мұндай мүмкіндік:
- денсаулық жағдайына байланысты;
- науқас отбасы мүшесіне күтім жасап отырған кезде;
- шалғай немесе қатынауы қиын аймақта болған жағдайда беріледі.
Ол үшін азамат учаскелік сайлау комиссиясына жазбаша өтініш беруі қажет.
Өтініш беру мерзімі
Өтініш сайлау күні жергілікті уақыт бойынша сағат 12:00-ге дейін қабылданады.
Одан кейін комиссия мүшелері тасымалданатын сайлау жәшігімен азаматтың орналасқан жеріне келеді.
Дауыс беру рәсіміне бақылаушылар мен кандидаттардың сенімді өкілдері қатыса алады.
Бюллетень сайлаушыға:
- жеке басын куәландыратын құжат негізінде;
- жазбаша өтініш негізінде беріледі.
7-қадам. Мүмкіндігі шектеулі азаматтарға қандай жағдай жасалады?
Орталық сайлау комиссиясы сайлаудың барша азамат үшін қолжетімді болуына ерекше назар аударып отыр.
Сайлау учаскелері:
- пандустармен;
- арнайы тұтқалармен;
- кеңейтілген кабиналармен;
- тактильді бағыттаушылармен жабдықталады.
Сонымен қатар көру қабілеті төмен азаматтар үшін:
- Брайль қарпімен дайындалған бюллетеньдер;
- аудио-нұсқаулықтар;
- арнайы жабдықталған жұмыс орындары қарастырылады.
Бұл барлық азаматтың сайлау процесіне тең дәрежеде қатысуына мүмкіндік береді.
8-қадам. Шетелде жүрген азаматтар қалай дауыс береді?
Сайлау күні Қазақстаннан тыс жерде жүрген азаматтар да дауыс беру құқығынан айырылмайды.
Қазақстанның шетелдегі елшіліктері мен консулдықтары жанынан арнайы сайлау учаскелері ашылады.
Онда:
- сол елде тұрақты тұратын азаматтар;
- ұзақ мерзімді іссапарда жүрген азаматтар;
- туристік, жеке немесе іскерлік сапармен жүрген қазақстандықтар дауыс бере алады.
Ол үшін жарамды Қазақстан Республикасы азаматының паспорты болуы қажет.
Азамат сайлау комиссиясына жүгінгеннен кейін сайлаушылар тізіміне енгізіледі.
Шетелдегі сайлау учаскелерінің толық тізімі Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі мен Орталық сайлау комиссиясының ресми интернет-ресурстарында жарияланған.
9-қадам. Сайлаудың ашықтығын кім бақылайды?
Құрылтай сайлауын отандық және халықаралық бақылаушылар қадағалайды.
Қазіргі уақытта халықаралық ұйымдар мен шет мемлекеттерден ондаған бақылаушы аккредиттеуден өтуде.
Олардың қатарында:
- ТМД миссиясы;
- ЕҚЫҰ Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросы (БДИҚБ/ODIHR);
- өзге де халықаралық ұйымдардың өкілдері бар.
Бақылаушылардың негізгі міндеті – сайлау процесінің ашық әрі заң талаптарына сай өтуін бақылау.
Саналы таңдау – ел болашағына қосқан үлес
Құрылтай сайлауы – әр азаматтың елдің саяси дамуына қатысу мүмкіндігі.
Дауыс беру бірнеше минут қана уақыт алады. Бірақ сол таңдау елдің алдағы бес жылдағы даму бағытына ықпал етуі мүмкін.
Сондықтан сайлау күні өз құқығыңызды пайдаланып, учаскеге барып дауыс беру – белсенді азаматтық ұстанымның көрінісі.
23 тамызда өтетін сайлауда әрбір дауыс маңызды.
