Сайлауда фавориттерді бағалаудың аса мәні жоқ. Әдетте табысты науқандардың ортақ белгілері болады, ал сәтсіз науқандардың әрқайсысының өз себебі бар. Қазіргі саяси науқан барысында кейбір партиялардың аутсайдерлік позицияға түсуіне себеп болатын факторлар анық байқала бастады, деп хабарлайды dalanews.kz.
Талғат Қалиевтің пікірінше, «Байтақ» партиясы сайлауалды науқанын жанжалдан бастады. Партия съезінің өзінде бір топ қатысушы күн тәртібіне партия төрағасын қайта сайлау мәселесін енгізуге тырысқан. Алайда мәселе саяси талқылаудан гөрі төбелеске ұласты. Партия ішіндегі билікке талас бірнеше жыл бұрын да байқалған еді. Мұндай жағдайлар партияның беделіне және оған деген қоғамдық сенімге оң әсер етпейтіні анық. Оның үстіне қазіргі науқан барысында партия өкілдері тарапынан сайлаушының есінде қалатын жаңа идеялар мен мазмұнды саяси ұсыныстар әзірге байқалмайды. Сондықтан «Байтақтың» бұл жолы өткен сайлаудағы нәтижесінен айтарлықтай жоғары көрсеткіш көрсетуі екіталай.
Осыған ұқсас жағдай «Республика» партиясында да байқалады. Бұған дейін партия салыстырмалы түрде табысты болып, Мәжіліске өту үшін қажетті шекті еңсерген болатын. Алайда парламентке келгеннен кейін партияның айналасында жағымды емес ақпараттық себептер көбейді. Партия көшбасшыларының бірі Динара Шүкіжанова депутаттық мандатынан мерзімінен бұрын бас тартып, бизнеске көңіл бөлуді таңдады. Қазір ол қайтадан партиялық тізімде көрініп отыр. Бұл шешімді кейбір сарапшылар партияның жас көшбасшылары арасындағы ішкі келіспеушілік пен бәсекелестікпен байланыстырады. Депутаттық мандаттан бас тартып, кейін қайтадан сайлауалды тізімге оралу партияның саяси тұрақтылығы жөнінде сұрақ туғызатыны сөзсіз.
Партияның тағы бір танымал өкілі Руслан Берденов Шымкент қаласы әкімінің орынбасары қызметіне тағайындалып, кейін қастандықтың құрбаны болды. Осы оқиғадан кейін партияның өз мүшесіне жеткілікті саяси қолдау көрсетпегені де сынға ұшырады. Партияның мәлімдемелері жалпы сипаттағы пікірлермен шектелді. Бұл жағдай да ұйымның саяси команда ретінде қаншалықты біртұтас әрі тұрақты екенін көрсету тұрғысынан қосымша сұрақтар тудырды.
Ал партия төрағасы Айдарбек Ходжаназаровтың дебат кезінде айтқан пікірі «Республика» үшін ең даулы ақпараттық себептердің біріне айналды. Ол Абайдың жетістігін Құнанбайдың малымен байланыстырып, егер мұндай жағдай болмағанда, Абайдың бала кезінен мал бағып, үлкен тұлға ретінде қалыптаса алмас еді деген мазмұнда пікір білдірді. Бұл сөздер қоғамның елеулі бөлігінің, әсіресе ұлттық бірегейлік мәселелеріне сезімтал орта буын сайлаушыларының наразылығын тудырды. Нәтижесінде партия өзіне жақын болуы мүмкін электораттың бір бөлігін алыстатып алды деген пікір қалыптасты.
Сонымен бірге партияның жастармен жүргізіп отырған жұмысы да әзірге нақты саяси мазмұннан гөрі эмоциялық ұрандар деңгейінде қалып отырғандай. Жастарды тартуға бағытталған белсенділік болғанымен, оның нақты саяси ұсыныстар мен бағдарламалық шешімдерге қаншалықты ұласқаны байқала бермейді.
Партияның ақпараттық науқанындағы бірқатар сәтсіздіктерді журналистер оның пиар стратегиясымен байланыстырады. Атап айтқанда, партияның негізгі коммуникациялық жұмысына бұрын Ұлттық олимпиада комитетінде қызмет атқарған Жанар Утешева жауап беретіні айтылып жүр. Сонымен бірге журналистік ортада партия көшбасшыларының әрқайсысы сайлау науқанын жеке пиар командаларымен жүргізіп жатыр деген пікір бар. Егер партия ішінде бірыңғай ақпараттық стратегия болмаса, бұл сайлауалды науқанның негізгі мәселелерінің біріне айналуы мүмкін.
«Республика» үшін тағы бір даулы фактор партия төрағасы Айдарбек Ходжаназаровтың бұрынғы басшысы болған Мұхтар Әблязовтың партияға қатысты ұстанымы болып отыр. Әблязов өз жақтастарын «Республикаға» дауыс беруге шақырды. Бұл шақыру партия үшін бір жағынан қосымша қолдау көзі болуы мүмкін. Алайда екінші жағынан, «Республиканың» кез келген нәтижесін Әблязов өзінің Қазақстандағы ықпалының көрсеткіші ретінде көрсетуі ықтимал. Оның Telegram арналарындағы және жабық чаттардағы жақтастары партияға белгілі бір көлемде ұйымдасқан қолдау көрсете алатыны да жоққа шығарылмайды.
Сайлау науқанындағы тағы бір назар аударатын партия Қазақстанның халық партиясы болып отыр. Жақында басшылығы ауысқан ұйым бұған дейін негізінен электораттың ең аға бөлігіне сүйеніп келді. Алайда партия әзірге дәстүрлі электоратына бұрынғы идеялардың орнына жаңа саяси мазмұн ұсына алған жоқ. Ребрендинг жүргізілгенімен, партияның негізгі символдарының бірі болып саналатын қызыл түс пен бұрынғы идеологиялық бейнесі сақталып қалды.
Партияның негізгі спикерлерінің біріне бұрынғы төраға Ермұхамет Ертісбаев айналды. Ол сайлауалды кезеңде өз бағдарламасын таныстырудан гөрі саяси қарсыластарына қатысты сын пікірлерімен көбірек көрінуде. Бұл тәсіл партияның ақпараттық көрінуін арттырғанымен, оның нақты сайлауалды ұсыныстарын алдыңғы орынға шығармай отыр.
Осы факторлардың барлығы аталған үш партияның қазіргі сайлау науқанындағы жағдайын күрделендіріп отыр. «Байтақ» ішкі жанжалдан кейін жаңа саяси мазмұн ұсына алмай отыр, «Республика» көшбасшыларының айналасындағы даулы жағдайлар мен ақпараттық қателіктерден кейін электоратының бір бөлігін жоғалту қаупінде, ал Қазақстанның халық партиясы дәстүрлі саяси риторикадан жаңа күн тәртібіне толықтай ауыса алмай отыр.
Сайлаудың нақты нәтижесін дауыс беру қорытындысы ғана көрсетеді. Дегенмен қазіргі науқанның ақпараттық көрінісі кейбір партиялар үшін негізгі мәселе тек сайлаушыны тарту емес, өздерінің саяси бейнесін сақтап қалу екенін көрсетіп отыр.
