23 тамызда өтетін Құрылтай депутаттарының сайлауы жаңа Конституцияны іске асырудың практикалық кезеңі болмақ. Оман журналисі Халид Орабидің бағалауынша, жаңа бір палаталы өкілді орган заң шығару жұмысының тиімділігін арттырып, мемлекет пен қоғам арасындағы байланысты нығайтуға және халықаралық ынтымақтастық үшін қосымша мүмкіндіктер жасауға тиіс, деп хабарлайды dalanews.kz.
Халид Ораби – Омандағы араб тілінде шығатын «Al-Shabiba» ұлттық газетінің халықаралық тақырыптар жөніндегі бас редакторы. Ол өз бағалауында парламенттік реформаның ел ішіндегі маңызын, Құрылтайдың тарихи тамырын және Қазақстан мен Оман арасындағы қарым-қатынасты дамыту перспективаларын қарастырды.
Конституциялық өзгерістер және тарихи сабақтастық
Алдымен журналист Құрылтайдың конституциялық өзгерістерді іс жүзінде жүзеге асырудағы рөлін атап өтті.
«Құрылтайдың жаңа жоғары өкілді орган ретінде құрылуы конституциялық өзгерістердің негізгі элементтерінің бірі әрі Қазақстан Республикасы жаңа Конституциясының ережелерін іс жүзінде жүзеге асыру қадамы болды. Жаңа орган заң шығару процесінің тиімділігін арттыруға, мемлекет пен қоғам арасындағы байланысты күшейтуге, сондай-ақ демократиялық институттарды нығайтуға тиіс», – деді Халид Ораби.
Сайлау Конституция ережелерін нақты заңдар мен шешімдер арқылы жүзеге асыратын Құрылтайдың алғашқы құрамын айқындайды. Бір палаталы құрылым заң шығару жұмысын бірыңғай өкілді органға шоғырландырып, рәсімдердің қайталануын болдырмауға мүмкіндік береді.
Сарапшы жаңа заң шығарушы орган атауының тарихи маңызына ерекше назар аударды.
«Құрылтай атауының қазақ халқы үшін терең тарихи мәні бар. Ғасырлар бойы құрылтайларда мемлекетті дамытудың аса маңызды мәселелері бойынша тағдыршешті шешімдер қабылданған. Бүгінде бұл тарихи дәстүр Қазақстанның жаңартылған саяси жүйесінде заманауи сипатқа ие болды», – деді журналист.
Қазіргі Құрылтай жалпыхалықтық сайлауда азаматтар жасақтаған заң шығарушы орган ретінде қызмет етеді. Оның атауы маңызды мемлекеттік мәселелерді бірлесіп талқылау дәстүрінің сабақтастығын көрсетеді.
Саяси бәсеке және азаматтардың қатысуы
Халид Ораби саяси партиялар мен азаматтардың белсенді қатысуын жаңа модель нәтижелілігінің маңызды шарты деп санайды.
«Жаңа заң шығарушы органды жасақтауға саяси партиялардың белсенді қатысуы ерекше маңызға ие. Бұл қоғамдық диалогты өрістетуге, саяси бәсекені нығайтуға және демократиялық процестерді одан әрі дамытуға ықпал етеді. Сайлау арқылы өз елінің болашағын дербес айқындауға мүмкіндік алатын азаматтардың қатысуы да аса маңызды», – деді сарапшы.
Пропорционалды жүйе партиялардың бағдарламалар мазмұны мен кандидаттар құрамы үшін жауапкершілігін арттырады. Азаматтар дауыс беру арқылы Құрылтайда өкілдік алып, заң шығару күн тәртібін қалыптастыруға қатысатын саяси күштерді анықтайды.
Журналистің бағалауынша, жүргізіліп жатқан өзгерістер Қазақстаннан тыс жерлерде де қызығушылық тудырып отыр.
«Қазақстан бүгінде саяси жаңғыруға, ашықтық қағидаттарын нығайтуға және тиімді мемлекеттік институттарды дамытуға бағытталған дәйекті бағытын көрсетіп отыр. Бұл процестер халықаралық қоғамдастықтың, соның ішінде Таяу Шығыс мемлекеттерінің қызығушылығын арттыруда», – деді Халид Ораби.
Халықаралық назар конституциялық өзгерістердің ауқымымен де, Қазақстанның өңіраралық ынтымақтастықтағы рөлінің артуымен де байланысты. Жаңа Құрылтайдың тиімді жұмысы мемлекеттік саясаттың сабақтастығы мен шетелдік серіктестермен қарым-қатынас үшін маңызды болмақ.
Қазақстан мен Оман: ынтымақтастықтың жаңа мүмкіндіктері
Халид Ораби өз бағалауының жеке бөлігін Қазақстан мен Оман арасындағы қарым-қатынастың дамуына арнады.
«Оман мен Қазақстанды көпжылдық достық қарым-қатынас байланыстырады. Соңғы жылдары бұл байланыстар сапалық тұрғыдан жаңа деңгейге көтерілді. Жоғары деңгейдегі саяси диалог жанданып, сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастық кеңейіп келеді. Көлік, логистика, туризм және мәдениет салаларындағы өзара іс-қимыл да дамуда», – деді журналист.
Саяси байланыстардың кеңеюі бірлескен экономикалық және инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға жағдай жасайды. Өзара ықпалдастықтың жаңа бағыттары екі мемлекет арасындағы дәстүрлі достық қатынастарды толықтыра түседі.
Сарапшы көктемде Астанаға жасалған ресми сапарды екіжақты диалогтың жоғары деңгейінің айғағы ретінде атады.
«Екіжақты қарым-қатынастың жоғары деңгейін 2026 жылғы сәуірде Оман Сұлтанаты Премьер-министрінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары Теязин бин Хайсам Әл Саидтың Астанаға жасаған ресми сапары айқын дәлелдеді. Келіссөздер қорытындысы бойынша тараптар стратегиялық серіктестікті одан әрі тереңдетуге өзара мүдделі екенін растады», – деді сарапшы.
Сапар қорытындысы Қазақстан мен Оманның өзара тиімді бағыттар бойынша ынтымақтастықты кеңейтуге дайын екенін көрсетті. Тұрақты мемлекеттік институттар мен түсінікті заңнамалық жүйе бұған ұзақ мерзімді негіз қалайды.
Сөзінің соңында Халид Ораби Оман жұртшылығының алдағы сайлауға қызығушылық танытып отырғанына назар аударды.
«Осы тұрғыда Қазақстандағы саяси өзгерістер, соның ішінде Құрылтай депутаттарының сайлауы Оман жұртшылығы мен сарапшылар қауымдастығы үшін үлкен қызығушылық тудырады. Бұл екі мемлекет арасындағы достық қарым-қатынасты одан әрі нығайтуға жаңа мүмкіндіктер ашады», – деп қорытындылады Халид Ораби.
Оман журналисінің бағалауынша, 23 тамыздағы сайлау жүргізіліп жатқан өзгерістердің ішкі және халықаралық маңызын біріктіреді. Құрылтайдың алғашқы құрамын жасақтау жаңа парламенттік модель жұмысының практикалық кезеңін бастап, Қазақстанның Оманмен және Таяу Шығыстың өзге мемлекеттерімен ынтымақтастығын одан әрі дамытуға қосымша жағдай жасайды.
