23 تامىزدا ٶتەتٸن قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى جاڭا كونستيتۋتسييانى ٸسكە اسىرۋدىڭ پراكتيكالىق كەزەڭٸ بولماق. ومان جۋرناليسٸ حاليد ورابيدٸڭ باعالاۋىنشا, جاڭا بٸر پالاتالى ٶكٸلدٸ ورگان زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋعا جەنە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ٷشٸن قوسىمشا مٷمكٸندٸكتەر جاساۋعا تيٸس, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
حاليد ورابي – ومانداعى اراب تٸلٸندە شىعاتىن «Al-Shabiba» ۇلتتىق گازەتٸنٸڭ حالىقارالىق تاقىرىپتار جٶنٸندەگٸ باس رەداكتورى. ول ٶز باعالاۋىندا پارلامەنتتٸك رەفورمانىڭ ەل ٸشٸندەگٸ ماڭىزىن, قۇرىلتايدىڭ تاريحي تامىرىن جەنە قازاقستان مەن ومان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىن قاراستىردى.
كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەر جەنە تاريحي ساباقتاستىق
الدىمەن جۋرناليست قۇرىلتايدىڭ كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەردٸ ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسىرۋداعى رٶلٸن اتاپ ٶتتٸ.
«قۇرىلتايدىڭ جاڭا جوعارى ٶكٸلدٸ ورگان رەتٸندە قۇرىلۋى كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەردٸڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتتەرٸنٸڭ بٸرٸ ەرٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى جاڭا كونستيتۋتسيياسىنىڭ ەرەجەلەرٸن ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسىرۋ قادامى بولدى. جاڭا ورگان زاڭ شىعارۋ پروتسەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا, مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى بايلانىستى كٷشەيتۋگە, سونداي-اق دەموكراتييالىق ينستيتۋتتاردى نىعايتۋعا تيٸس», – دەدٸ حاليد ورابي.
سايلاۋ كونستيتۋتسييا ەرەجەلەرٸن ناقتى زاڭدار مەن شەشٸمدەر ارقىلى جٷزەگە اسىراتىن قۇرىلتايدىڭ العاشقى قۇرامىن ايقىندايدى. بٸر پالاتالى قۇرىلىم زاڭ شىعارۋ جۇمىسىن بٸرىڭعاي ٶكٸلدٸ ورگانعا شوعىرلاندىرىپ, رەسٸمدەردٸڭ قايتالانۋىن بولدىرماۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ساراپشى جاڭا زاڭ شىعارۋشى ورگان اتاۋىنىڭ تاريحي ماڭىزىنا ەرەكشە نازار اۋداردى.
«قۇرىلتاي اتاۋىنىڭ قازاق حالقى ٷشٸن تەرەڭ تاريحي مەنٸ بار. عاسىرلار بويى قۇرىلتايلاردا مەملەكەتتٸ دامىتۋدىڭ اسا ماڭىزدى مەسەلەلەرٸ بويىنشا تاعدىرشەشتٸ شەشٸمدەر قابىلدانعان. بٷگٸندە بۇل تاريحي دەستٷر قازاقستاننىڭ جاڭارتىلعان ساياسي جٷيەسٸندە زاماناۋي سيپاتقا يە بولدى», – دەدٸ جۋرناليست.
قازٸرگٸ قۇرىلتاي جالپىحالىقتىق سايلاۋدا ازاماتتار جاساقتاعان زاڭ شىعارۋشى ورگان رەتٸندە قىزمەت ەتەدٸ. ونىڭ اتاۋى ماڭىزدى مەملەكەتتٸك مەسەلەلەردٸ بٸرلەسٸپ تالقىلاۋ دەستٷرٸنٸڭ ساباقتاستىعىن كٶرسەتەدٸ.
ساياسي بەسەكە جەنە ازاماتتاردىڭ قاتىسۋى
حاليد ورابي ساياسي پارتييالار مەن ازاماتتاردىڭ بەلسەندٸ قاتىسۋىن جاڭا مودەل نەتيجەلٸلٸگٸنٸڭ ماڭىزدى شارتى دەپ سانايدى.
«جاڭا زاڭ شىعارۋشى ورگاندى جاساقتاۋعا ساياسي پارتييالاردىڭ بەلسەندٸ قاتىسۋى ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇل قوعامدىق ديالوگتى ٶرٸستەتۋگە, ساياسي بەسەكەنٸ نىعايتۋعا جەنە دەموكراتييالىق پروتسەستەردٸ ودان ەرٸ دامىتۋعا ىقپال ەتەدٸ. سايلاۋ ارقىلى ٶز ەلٸنٸڭ بولاشاعىن دەربەس ايقىنداۋعا مٷمكٸندٸك الاتىن ازاماتتاردىڭ قاتىسۋى دا اسا ماڭىزدى», – دەدٸ ساراپشى.
پروپورتسيونالدى جٷيە پارتييالاردىڭ باعدارلامالار مازمۇنى مەن كانديداتتار قۇرامى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرادى. ازاماتتار داۋىس بەرۋ ارقىلى قۇرىلتايدا ٶكٸلدٸك الىپ, زاڭ شىعارۋ كٷن تەرتٸبٸن قالىپتاستىرۋعا قاتىساتىن ساياسي كٷشتەردٸ انىقتايدى.
جۋرناليستٸڭ باعالاۋىنشا, جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ٶزگەرٸستەر قازاقستاننان تىس جەرلەردە دە قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر.
«قازاقستان بٷگٸندە ساياسي جاڭعىرۋعا, اشىقتىق قاعيداتتارىن نىعايتۋعا جەنە تيٸمدٸ مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردى دامىتۋعا باعىتتالعان دەيەكتٸ باعىتىن كٶرسەتٸپ وتىر. بۇل پروتسەستەر حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ, سونىڭ ٸشٸندە تاياۋ شىعىس مەملەكەتتەرٸنٸڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋدا», – دەدٸ حاليد ورابي.
حالىقارالىق نازار كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەردٸڭ اۋقىمىمەن دە, قازاقستاننىڭ ٶڭٸرارالىق ىنتىماقتاستىقتاعى رٶلٸنٸڭ ارتۋىمەن دە بايلانىستى. جاڭا قۇرىلتايدىڭ تيٸمدٸ جۇمىسى مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ساباقتاستىعى مەن شەتەلدٸك سەرٸكتەستەرمەن قارىم-قاتىناس ٷشٸن ماڭىزدى بولماق.
قازاقستان مەن ومان: ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸ
حاليد ورابي ٶز باعالاۋىنىڭ جەكە بٶلٸگٸن قازاقستان مەن ومان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ دامۋىنا ارنادى.
«ومان مەن قازاقستاندى كٶپجىلدىق دوستىق قارىم-قاتىناس بايلانىستىرادى. سوڭعى جىلدارى بۇل بايلانىستار ساپالىق تۇرعىدان جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرٸلدٸ. جوعارى دەڭگەيدەگٸ ساياسي ديالوگ جاندانىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەيٸپ كەلەدٸ. كٶلٸك, لوگيستيكا, تۋريزم جەنە مەدەنيەت سالالارىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىل دا دامۋدا», – دەدٸ جۋرناليست.
ساياسي بايلانىستاردىڭ كەڭەيۋٸ بٸرلەسكەن ەكونوميكالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا جاعداي جاسايدى. ٶزارا ىقپالداستىقتىڭ جاڭا باعىتتارى ەكٸ مەملەكەت اراسىنداعى دەستٷرلٸ دوستىق قاتىناستاردى تولىقتىرا تٷسەدٸ.
ساراپشى كٶكتەمدە استاناعا جاسالعان رەسمي ساپاردى ەكٸجاقتى ديالوگتىڭ جوعارى دەڭگەيٸنٸڭ ايعاعى رەتٸندە اتادى.
«ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ جوعارى دەڭگەيٸن 2026 جىلعى سەۋٸردە ومان سۇلتاناتى پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ەكونوميكالىق مەسەلەلەر جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى تەيازين بين حايسام ەل سايدتىڭ استاناعا جاساعان رەسمي ساپارى ايقىن دەلەلدەدٸ. كەلٸسسٶزدەر قورىتىندىسى بويىنشا تاراپتار ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ ودان ەرٸ تەرەڭدەتۋگە ٶزارا مٷددەلٸ ەكەنٸن راستادى», – دەدٸ ساراپشى.
ساپار قورىتىندىسى قازاقستان مەن وماننىڭ ٶزارا تيٸمدٸ باعىتتار بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە دايىن ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. تۇراقتى مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتار مەن تٷسٸنٸكتٸ زاڭنامالىق جٷيە بۇعان ۇزاق مەرزٸمدٸ نەگٸز قالايدى.
سٶزٸنٸڭ سوڭىندا حاليد ورابي ومان جۇرتشىلىعىنىڭ الداعى سايلاۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى.
«وسى تۇرعىدا قازاقستانداعى ساياسي ٶزگەرٸستەر, سونىڭ ٸشٸندە قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى ومان جۇرتشىلىعى مەن ساراپشىلار قاۋىمداستىعى ٷشٸن ٷلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. بۇل ەكٸ مەملەكەت اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى ودان ەرٸ نىعايتۋعا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشادى», – دەپ قورىتىندىلادى حاليد ورابي.
ومان جۋرناليسٸنٸڭ باعالاۋىنشا, 23 تامىزداعى سايلاۋ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ٶزگەرٸستەردٸڭ ٸشكٸ جەنە حالىقارالىق ماڭىزىن بٸرٸكتٸرەدٸ. قۇرىلتايدىڭ العاشقى قۇرامىن جاساقتاۋ جاڭا پارلامەنتتٸك مودەل جۇمىسىنىڭ پراكتيكالىق كەزەڭٸن باستاپ, قازاقستاننىڭ ومانمەن جەنە تاياۋ شىعىستىڭ ٶزگە مەملەكەتتەرٸمەن ىنتىماقتاستىعىن ودان ەرٸ دامىتۋعا قوسىمشا جاعداي جاسايدى.
