Біріккен Ұлттар Ұйымының Батыс Сахарадағы референдум өткізу жөніндегі миссиясы (MINURSO) 35 жылдан кейін жұмысын тоқтатты. Бұған БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде миссияның мандатын ұзарту туралы ортақ шешім қабылданбауы себеп болған. Ұйымның баспасөз қызметінің мәліметінше, 1 қарашадан бастап миссияны тарату кезеңі басталды, деп хабарлайды dalanews.kz.
БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш миссияның аяқталғанын растап, оның қызметкерлеріне алғыс білдірді. Оның айтуынша, бұдан былай арнайы шағын топ БҰҰ-ға тиесілі жабдықтарды тиісті тәртіппен шығару және миссияға қатысушы елдердің әскери контингенттерін қайтару жұмыстарын үйлестіреді.
Гутерриш аймақтағы қауіпсіздік жағдайына алаңдаушылық білдіріп, тараптарды жағдайды ушықтыруы мүмкін әрекеттерден бас тартуға шақырды. Сонымен қатар миссияның аяқталуы Батыс Сахара халқының өзін-өзі билеу құқығын жоймайтынын атап өтті. БҰҰ аймақтағы саяси диалог пен бейбіт реттеу үдерісіне қолдау көрсетуді жалғастыратынын мәлімдеді.
Қауіпсіздік Кеңесінде ортақ шешім қабылданбады
Reuters агенттігінің мәліметінше, 30 қазанда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде миссияның мандатын ұзарту жөніндегі екі түрлі қарар жобасы дауысқа салынған.
АҚШ ұсынған қарар жобасы миссияның жұмысын тағы бір жылға ұзартуды көздеген. Сонымен бірге құжатта Марокконың Батыс Сахараға автономия беру жоспары келіссөздердің негізгі бағыты ретінде қарастырылған. Алайда Ресей бұл жобаны вето құқығын пайдаланып қабылдатпады.
Одан кейін Ресей ұсынған балама қарар дауысқа салынды. Оны екі мемлекет қолдап, бір мемлекет қарсы дауыс берді, ал 11 ел қалыс қалды. Қарар қажетті тоғыз дауысты жинай алмағандықтан қабылданбады. Осылайша, миссияның мандаты 31 қазанда аяқталып, оны ұзарту туралы шешім қабылданған жоқ.
Марокко билігі миссия мандатының ұзартылмауын маңызды оқиға деп бағалады. Ал Алжир бұл шешімге өкініш білдіріп, АҚШ ұсынған құжат Марокконың ұстанымына басымдық бергенін сынға алды. Алжир қолдайтын «Полисарио» қозғалысы да Қауіпсіздік Кеңесіндегі келіссөздердің нәтижесіз аяқталғанына алаңдаушылық танытты.
35 жыл бойы референдум өткізу міндетін атқарды
MINURSO миссиясы 1991 жылы Марокко мен «Полисарио» қозғалысы арасында атысты тоқтату туралы келісім жасалғаннан кейін құрылды. Оның негізгі міндеттері атысты тоқтату режимін бақылау және Батыс Сахараның болашағына қатысты референдум өткізуге жағдай жасау болды.
Алайда сайлаушылар тізіміне кімдердің енгізілетіні жөніндегі тараптардың келіспеушілігі салдарынан референдум өткізілмеді. Марокко аумақта тұратын сахрави тұрғындарын да дауыс беруге қатыстыруды ұсынса, «Полисарио» қозғалысы Испанияның отарлық кезеңдегі халық санағы негізге алынуы керек деп есептеді.
1975 жылы Испания аймақтан кеткеннен кейін Батыс Сахараның мәртебесі жөніндегі дау күшейді. Марокко аумақтың басым бөлігін басқарады және оған автономия беру жоспарын ұсынып отыр. Ал «Полисарио» қозғалысы тәуелсіз мемлекет құруды көздейді.
2020 жылы атысты тоқтату режимі бұзылып, аймақта қарулы қақтығыстар қайта жанданды. БҰҰ миссиясының аяқталуы жағдайды одан әрі ушықтыруы мүмкін деген қауіп бар.
Маңызды редакциялық ескерту: Миссияның бітімгерлік операциялары тоқтағанымен, БҰҰ Батыс Сахара мәселесін реттеу жөніндегі дипломатиялық жұмысын аяқтаған жоқ. Сондықтан тақырыпта «БҰҰ Батыс Сахарадан кетті» дегеннен гөрі, «БҰҰ-ның 35 жылдық бітімгерлік миссиясы аяқталды» деген тұжырым дәлірек.
