يرينا سميرنوۆا: «دەكرەتتٸك دەمالىس» كەزەكتٸ ەڭبەك دەمالىسى ەمەس»
– يرينا ۆلاديميروۆنا, قازاقستان بيلٸگٸنٸڭ گەندەرلٸك ساياساتتى تۋ ەتٸپ كٶتەرگەنٸنە ونداعان جىل بولعانىن بٸلەمٸز, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلٸك تەڭدٸك ستراتەگيياسى» دايىندالىپ, وسى قۇجاتتىڭ شەڭبەرٸندە كٶپتەگەن ٸس-شارالار جٷزەگە اسقانىن كٶزٸمٸز كٶردٸ. ەلٸمٸزدەگٸ گەندەرلٸك ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋدىڭ باسى-قاسىندا جٷرگەن ادام رەتٸندە ايتىڭىزشى, قازاق قوعامىندا ەيەل-ازاماتتارعا دەگەن قۇرمەت قانشالىقتى ارتتى?
– كەز كەلگەن قوعامدا, كەز كەلگەن مەملەكەتتە ەيەل-اناعا دەگەن قۇرمەت بٸر عانا ستراتەگييالىق قۇجاتپەن شەكتەلمەيتٸنٸ انىق. قازاق قوعامىندا ەيەلدەردٸڭ ٶز ورنى بار. ٶتكەن تاريحقا كٶز جٷگٸرتەتٸن بولساق, ەر-ازاماتتارمەن قالىسپاي قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرگە بەلسەنە ارالاسقان بٸراز ەيەل-انالاردىڭ اتىن اتاۋعا بولادى. سول سەبەپتٸ ٶز باسىم گەندەرلٸك ساياسات قازاق قوعامى ٷشٸن جات دٷنيە دەپ ايتا المايمىن.
قازٸر زامان ٶزگەردٸ. قازاق ەيەلٸ وت باسى, وشاق قاسىنان ۇزاپ شىقپايدى دەگەن قاساڭ قاعيدا كەلمەسكە كەتتٸ. بٷگٸندە قىز-كەلٸنشەكتەر قالاعان سالاسى بويىنشا ماماندىق الۋىنا بارلىق جاعداي جاسالىنعان. وسى يگٸلٸكتٸ پايدالانىپ, ٶزٸن دامىتقان ەيەل-ازاماتتار ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىنا ٶز ٷلەسٸن قوسىپ جٷر.
دەل قازٸر قازاقستاندا ەيەل ازاماتتاردىڭ ەر-ازاماتتارمەن بٸردەي كارەرا جاساپ, مانسابىن جوعارىلاتۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. بۇل تۇرعىدان ەشقانداي مەسەلە جوق.
بٸزدٸ تولعاندىرىپ وتىرعان مەسەلە باسقا. ەلٸمٸزدەگٸ ەيەل ازاماتتاردىڭ بەرٸ مانساپ قۋىپ, قىزمەتتٸڭ سوڭىندا جٷرگەنٸ انىق. كٶپتەگەن ەيەلدەر ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ٸستەپ, وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى بولىپ, بالا تەربيەلەۋدە. مەملەكەت وسىنداي ەيەل ازاماتتارعا ماتەريالدىق تۇرعىدان قولداۋ كٶرسەتۋ كەرەك. قازاق قوعامى ٷشٸن ەيەل-انا ۇرپاق تەربيەسٸنە جاۋاپتى تۇلعا بولعان. قازٸر دە وسى ٷردٸس جالعاسىن تابۋدى. ەشتەڭە ٶزگەرگەن جوق. سوندىقتان سەبيلٸ بولىپ, بالا كٷتٸمٸندەگٸ ەيەلدەرگە مەملەكەت بار بولعانى بٸر جىل عانا جەردەماقى تٶلەيدٸ. الداعى ۋاقىتتا بٸزدەر التىن قۇرساق انالارعا جەردەماقى تٶلەۋدٸ 3 جىلعا دەيٸن سوزۋعا كٷش سالۋىمىز كەرەك. بٸر جىلدا انا بالاسىن تاستاپ جۇمىسقا شىعىپ كەتە المايتىنى بەلگٸلٸ.
– سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, سەبيلٸ بولعان انالارعا مەملەكەت 3 جىلعا دەيٸن جەردەماقى تٶلەۋٸ كەرەك دەپ ەسەپتەيسٸز عوي?
– ەرينە, تٶلەنۋٸ كەرەك. قازٸرگٸ تاڭدا وسى مەسەلەنٸ بارىنشا كٶتەرٸپ, ايتىپ جٷرمٸز. ەيەل ازاماتتاردىڭ سەبيلٸ بولىپ, 3 جىلعا دەكرەتتٸك «دەمالىسقا» شىققانىن دەمالىسپەن شاتاستىرماۋىمىز كەرەك. ٶيتكەنٸ ٷش جىل بويى بالانىڭ كٷتٸمٸمەن اينالىسۋ وڭاي شارۋا ەمەس.
بٷگٸندە كٶپتەگەن ەيەل-انالار بالالارى بٸر جاسقا تولعاننان كەيٸن كٷتۋشٸ جالداپ, جۇمىسقا شىعۋعا تىرىسادى. كٷتۋشٸ جالداۋعا جاعدايى كەلمەگەندەر جاس بالاسىن ەنەلەرٸنە تاستاپ, جۇمىسىن جالعاستىرىپ جٷرگەنٸن كٶرٸپ جٷرمٸز.
كەز كەلگەن انا بالا كٷتۋشٸسٸن جالداسا, وعان اقى تٶلەنەدٸ. ال ولار ٶزدەرٸ بالا كٷتٸمٸمەن اينالىسسا, ونى تەگٸن جۇمىس رەتٸندە قابىلدايمىز.
بٷگٸندە ەلٸمٸز ادام كاپيتالىن دامىتۋعا باسا مەن بەرٸپ وتىرعان عوي. ادام كاپيتالىنىڭ باستاۋ قاينارىندا بالا كٷتٸمٸ مەن تەربيەسٸ تۇراتىنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. ەگەر ەيەل-انالاردىڭ بالالارعا دۇرىس تەربيە بەرەتٸن مٷمكٸندٸگٸ بولسا, ولار قوعامعا اقىل-ويى دامىعان سانالى ازامات دايىنداپ بەرەدٸ.
– بٷگٸندە ەيەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىق وقيعالارى جيٸ كەزدەسٸپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. وسىنداي قوعامعا جات قىلىقتار قالاي پايدا بولادى?
– راس, قازٸر ەيەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىق ەرەكەتتەرٸ كەزدەسٸپ قالادى. بۇل مەسەلەمەن مەملەكەتٸمٸز كٷرەسٸپ جاتىر. مەنٸڭشە, كەز كەلگەن وسىنداي وقيعانىڭ استارىندا ەلەۋمەتتٸك قيىنشىلىق جاتادى. ايتالىق, جۇمىس ٸستەپ, ٶزٸ اقشا تاۋىپ جٷرگەن انا سەبيلٸ بولعاننان كەيٸن, بالا باعىپ, كٷيەۋٸنٸڭ قولىنا قاراپ قالادى. وسىدان كەيٸن كەيبٸر جاس انالار ٶزٸنە كٷندەلٸكتٸ قاجەتتٸ كوسمەتيكاسى مەن گيگيەنالىق زاتتارىن الۋ ٷشٸن كٷيەۋٸنەن اقشا سۇراۋعا مەجبٷر بولادى. بۇعان وتباسىنىڭ باسقا دا شىعىندارى قوسىلعاننان كەيٸن ەر-ازاماتتىڭ تاپقان تابىسى جەتپەي, جاس وتباسى قيىندىققا تاپ بولاتىنى انىق. وسىدان كەيٸن تۇرمىستىق دەڭگەيدەگٸ ۇرىس-كەرٸستەر پايدا بولادى. كەيدە مۇنىڭ سوڭى ەرٸنٸڭ زايىبىنا قول كٶتەرٸپ, زورلىق كٶرسەتۋٸمەن اياقتالىپ جاتاتىنى جانعا باتادى.
ەگەر جاس وتباسىلاردىڭ شاڭىراعى ورتاسىنا تٷسپەسٸن, تۇرمىستىق دەڭگەيدەگٸ زورلىق-زومبىلىقتاردىڭ تٷبٸرٸنە بالتا شاپقىمىز كەلسە, سەبيلٸ بولعان انالارعا بالالاردىڭ بٷلدٸرشٸندەرٸ 3 جاسقا تولعانشا جەردەماقى تٶلەۋ مەسەلەسٸن شەشٸپ بەرۋٸمٸز كەرەك. سول كەزدە وتباسىندا كەزدەسەتٸن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتاردىڭ ايتارلىقتاي تٶمەندەيتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن.
– سٸزدٸڭشە, جاس سەبيٸ بار انالارعا جەردەماقى تٶلەپ, بالا تەربيەسٸمەن الاڭسىز اينالىسۋىنا جاعداي جاساپ, تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىقتاردى تىيۋعا بولا ما?
– مۇنداي ەرەكەت تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى تٷبەگەيلٸ جوق قىلادى دەپ كەسٸپ ايتۋعا بولماس. بٸراق زورلىق-زومبىلىقتىڭ ايتارلىقتاي تٶمەندەۋٸنە سەپتٸگٸن تيگٸزەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن. بالا كٷتٸمٸ ٷشٸن بەرٸلەتٸن جەردەماقى قالالى جەردە وتباسى بيۋدجەتٸ ٷشٸن اناۋ ايتقانداي كٶپ اقشا ەمەس شىعار. بٸراق اۋىلدى جەردە تۇراتىن حالىق ٷشٸن مەملەكەتتٸڭ جەردەماقىسى وتباسى ٷشٸن ايتارلىقتاي قولداۋ بولاتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
جاسىراتىنى جوق, قازٸر اۋىلدا مەملەكەتتٸڭ جەردەماقىسىن الۋ ٷشٸن ٷستٸ-ٷستٸنە بوسانىپ, كٶپبالالى وتباسى اتانىپ, مەملەكەتتٸڭ بالالارعا بەرەتٸن جەردەماقىسىن تالعاجاۋ ەتٸپ وتىرعان وتباسىلار بار. بۇل اششى دا بولسا شىندىق. كەز كەلگەن ەيەل ادامنىڭ جيٸ بالا كٶتەرٸپ, بوسانۋى دەنساۋلىعىنا اۋىر تيەتٸنٸن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. اۋىلداعى ەيەل-انالار ٶزدەرٸنە ٷش جىل بويى دەكرەتتٸك جەردەماقى تٶلەنەتٸنٸنە سەنٸمدٸ بولسا, ولار جٷكتٸلٸكتٸ جوسپارلاپ, دەنساۋلىعىن قاراۋعا مٷمكٸندٸك الادى. مەملەكەت جاس بوسانعان انالاردىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان تەۋەلسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە كٷش سالۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. كەز كەلگەن انا مٷمكٸندٸگٸ بولسا, بوس ۋاقىتىن بالاسىنا ارناپ, ونىڭ بويىندا بۇعىپ جاتقان قاسيەتتەرٸن اشۋعا تىرىسادى. قازٸر قالادا كٶشەگە شىقساڭىز, بالاسىن تٷرلٸ ٷيٸرمەلەرگە جەتەكتەپ اپارا جاتقان انالاردى كٶرەسٸز. وسىعان قاراپ بالا تەربيەسٸمەن اينالىسۋ ٷشٸن انالاردىڭ ۋاقىتى مەن ازداعان بولسا دا قارجىلاي مٷمكٸندٸگٸ بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. مۇنداي يگٸلٸككە اۋىل مەن قالاداعى انالار بٸردەي قول جەتكٸزۋٸ كەرەك.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
سۇحباتتاسقان نۇرلان جۇماحان
