قارجى پيراميدالارىنىڭ جۇمىسقى ەرەكەتٸ, حالىقتى الداپ-ارباۋ, بٶتەن دٸنگە ازعىرۋ بەرٸ-بەرٸ ينتەرنەتتٸڭ كٶمەگٸمەن جٷزەگە اساتىن بولدى. ەگەر دۇرىس پايدالانسا, ينتەرنەت تالاي شارۋاڭدى بٸتٸرەتٸن كٶمەكشٸڭ, ال پايدالانۋدى بٸلمەسەڭ قالتاڭدى قاعىپ, تاعدىرىڭدى تالقاندايتىن قورقىنىشتى قۇرالعا اينالدى.
و باستا ەلٸمٸزدەگٸ دەسترۋكتيۆتٸ دٸني اعىمدار وسى ينتەرنەتكە ارقا سٷيەپ, ەلدٸڭ ساناسىن ۋلادى ەمەس پە? ينتەرنەت الاياقتىقتاردىڭ ارقاسىندا بٸراز ادام اداسىپ, بٶتەن دٸني اعىمىنىڭ شىلاۋىندا كەتٸپ, تاعدىرىن تالقاندادى.
سول كەزدە بيلٸك ورىندارى دا جات اعىمداردىڭ ناسيحاتىن جاتپاي-تۇرماي ناسيحاتتاعان سايتتاردى انىقتاپ, ولاردى بۇعاتتاپ, ەل اۋماعىندا جۇمىس ٸستەۋٸنە شەكتەۋ قويدى. وسىلايشا ينتەرنەتتەگٸ دٸني الاياقتىقتاردىڭ جولىن كەستٸك پە دەپ ويلاعان سەتتە عالامتوردا قارجى پيراميدالارىنىڭ جۇمىسىن جارنامالايتىن الاياقتارى پايدا بولىپ, تالاي ادامدى سان سوقتىردى.
قولىنداعى بارىن ينتەرنەت الاياقتارىنىڭ شوتىنا اۋدارىپ بەرٸپ, بٸر كٷندە جەر سيپاپ قالعان قانشاما ادام بار دەسەڭٸزشٸ, ەلٸمٸزدە?
قازٸر ايدالاعى تاس لاقتىرساڭ ينترەنت الاياقتارعا جەم بولعان ادامعا بارىپ تيەدٸ. وڭاي ولجاعا قىزىققانداردىڭ بەرٸ وسى الاياقتاردىڭ قۇربانى بولۋدا. ينتەرنەت ٶمٸرٸمٸزگە دەندەپ ەنگەلٸ بەرٸ ينتەرنەت الاياقتاردىڭ تٷرٸ دە كٶبەيە تٷسكەن. قازٸر ولاردى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قارجى الاياقتارى, موبيلدٸ تەلەفون الاياقتىق (ۆيشينگ) جەنە ينتەرنت الاياقتىق دەپ ٷش توپقا بٶلٸپ, جٸكتەيدٸ.
قارجى نارىعىن قاداعالاۋ جەنە باقىلاۋ اگەنتتٸگٸنە قاراستى قارجى قىزمەتٸن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ دەپارتامەنتٸ ەل ٸشٸندە جٷرگٸزگەن ساۋالناما كەزٸندە رەسپوندەنتتەردٸڭ 55,8%-ى قارجى الاياقتارامەن بەتپە-بەت كەلگەنٸن ايتقان. بۇل ٶتە قاۋٸپتٸ كٶرسەتكٸش.
قازٸر اۋىلدا دا, قالادا دا ينتەرنەت بار. وسىنىڭ باسشىلىققا العان ينتەرنەت الاياقتار قارجىلىق ساۋاتتى از حالىقتى ساۋىن سيىرعا اينالدىرۋدا. بٷگٸندە تۇتاس ينتەرنەتتٸ توقتاتىپ تاستاۋ مٷمكٸن ەمەس. جالپى, ينتەرنەت الاياقتارىنان جالعىز بٸز ەمەس, تۇتاس ەلەم جاپا شەگٸپ وتىرعانىن دا ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
مۇنداي الاياقتارعا حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرىپ قانا قارسى تۇرۋعا بولادى. قازٸر ەلٸمٸزدەگٸ ٸرٸ كومپانييالاردىڭ اتىن جامىلىپ, ارام ويلارىن جٷزەگە اسىراتىن الاياقتار قامتاپ كەتتٸ. ولار تٸپتٸ, لاۋازىمدى تۇلعالاردان باستاپ, تانىمال ادامداردىڭ اتى-جٶنٸن پايدالانىپ ويلارىن جٷزەگە اسىراتىن بولعان.
ەلٸمٸزدە ينتەرنەتتٸڭ جاقىس دامىعانى سەكٸلدٸ قارجىلىق وپەراتسييالاردى زاماتتا ونلاين رەجيمدە تٶلەۋ ٸسٸ دە كەڭەيە تٷسكەن سايىن جۇرتتىڭ كارتاسىنداعى قارجاتتاردى قاعىپ الۋعا بەيٸمدەلگەن الاياقتار پايدا بولۋدا. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بەرٸ ولاردىڭ بەرٸن ۇستاپ, جازاعا تارتۋى مٷمكٸن ەمەس. قازٸر ينتەرەنت الاياقتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ ٶزگە ەلدە وتىرىپ ارام ويىن جٷزەگە اسىراتىنى بەلگٸلٸ. ٶكٸنٸشكە وراي, ينتەرنەت الاياقتارى ٷشٸن شەكارا بولماي تۇر. ولاردى تاپقان كٷننٸڭ ٶزٸندە جازاعا تارتۋ ەمەس. بۇعان توسقاۋىل قويۋدىڭ جالعىز جولى حالىقتىڭ قارجىلىق جەنە تەحنولوگييالىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ بولىپ تۇر.
قازٸرگٸ تاڭدا ينتەرنەت الاياقتار جاڭا تەحنولوگييالاردى جەتٸك بٸلمەيتٸن زەينەت جاسىنداعى ادامداردى تۇزاققا تٷسٸرٸپ, ولاردىڭ قارجىسىن قالتاعا باسۋعا ەۋەس ەكەن. مۇنداي الاياقتارعا تەحنولوگييانىڭ تٸلٸن بٸلەتٸن جاستار كٶپ الدانبايتىنى بەلٸگٸلٸ. ال جاڭا تەحنولوگييالاردان حابارسىز زەينەت جاسىنداعى ادامدار ٸزدەگەنگە سۇراعان بولىپ تۇر.
سول سەبەپتٸ حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋدا بٸرٸنشٸ كەزەكتە زەينەت جاسىنداعى ادامداردىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن كٶتەرۋدٸڭ ماڭىزى زور. ٶيتكەنٸ ٶمٸرٸنٸڭ كٶبٸ كەڭەس زامانىندا ٶتكەن مۇنداي ادامدار قارجى الاياقتارىنىڭ قاقپانىنا بٸردەن تٷسەتٸنٸ انىق.
ينتەرنەت الاياقتارى ٶزدەرٸنٸڭ ارام ويلارىن جٷزەگە اسىرعىسى كەلگەندە ولار بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەل ازاماتتارىنىڭ جەكە مەلٸمەتتەر بازاسىن قولعا تٷسٸرۋدٸ كٶزدەيدٸ ەكەن. سوندىقتان ەلٸمٸزدەگٸ مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر ازاماتتاردىڭ جيناقتالعان مەلٸمەتتەر قورىن كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋى كەرەك. ەگەر ولار الاياقتاردىڭ قولىنا تٷسەتٸن بولسا, مىڭداعان ادامعا كەسٸرٸن تيگٸزەتٸنٸ بٸز ايتپاساق تا تٷسٸنٸكتٸ.
نۇرلان جۇماقانوۆ
