ۇلتتىق مٷددە بٸزگە قاجەت ەمەس پە?
ەلەمدٸك بٸلٸم كٶزٸ, ٶركەنيەت تٸلٸ دەگەننٸڭ ٶزٸندە جاپپاي مەكتەپ پەن تٷرلٸ سالالارعا مٸندەتتەۋدەن بۇرىن سالدارىن تەرەڭ پايىمدار سانا, اسا ٷلكەن بٸلٸك كەرەك. ال «قازاق ەدەبيەتٸ», «قازاق تٸلٸ», «قازاقستان تاريحى», «گەوگرافييا» قاتارلى گۋمانيتارلىق باعىتتاعى پەندەردٸڭ وقۋ مازمۇنىنىڭ دۇرىس جٷيەلەنبەۋٸندە دا وسىنداي ولقىلىقتار بار.
ەگەمەن ەل رەتٸندە ۇلتتىق بولمىستى, تاريحتى, دٸلدٸ, ساياسي ساۋاتتى كٶزقاراستى قالىپتاستىراتىن بۇل قاتارلى پەندەردٸڭ تۋى كٶتەرٸلٸپ, ۇلتتىق مٷددە تۇرعىسىندا دۇرىس وقىتىلۋى الدىمەن, ەگەمەن ەل بولاشاعىنىڭ كەپٸلٸ بولسا كەرەك-تٸ. مەسەلەن, قازاقستانداعى ٶزگە تٸلدٸ مەكتەپتەرٸندە قازاق ەدەبيەتٸ دەگەن پەن جوق دەۋگە بولادى. ٶزگە شەتتٸلدەرٸ سيياقتى شەكتەۋلٸ ساعاتپەن وقىتىلاتىن «قازاق تٸلٸ» پەنٸنٸڭ شىلاۋىندا «وقۋ ماتەريالى» بولىپ قانا قالعان. سوندىقتان بٸتٸرۋشٸ تٷلەكتەر ٶزدەرٸ اس-سۋىن ٸشٸپ, توپىراعىن باسىپ جٷرگەن ەلدٸڭ زييالىلارىن تانىماي جاتسا, الاش ارىستارىنىڭ ەڭبەكتەرٸن ەستٸمەگەن بولسا تاڭ قالماڭىز. قازاقستانداعى ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەر مەملەكەتتٸك مٷددەدەن مٷلت كەتٸپ, پوتريوتيزمدٸ باسقاشا تٷسٸنٸپ جاتسا ول ٶز ولقىلىعىمدان دەپ مويىنداماسقا شارا جوق. مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ ەلٸ تۇعىرعا قونا الماي وتىرعانىن تٷسٸنسەك, قازٸر قاي سالادا بولسىن ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان تۇرالاپ تۇرعانىن تٷسٸنە بەرٸڭٸز.
سونىڭ تاعى بٸر دەلەلٸ اباي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ پەندەرٸن تەرەڭدەتە وقىتاتىن مەكتەپ تۋرالى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە كٶتەرٸلٸپ جاتقان دٷركٸن-دٷركٸن شۋ. ەگەمەندٸك العان العاشقى جىلداردا وسى مەكتەپتٸڭ عيماراتى تۇرعان جەرگە نارىقتىق زاماننىڭ بٸر جۋان مويىن دٶكەيٸ قول سالىپ, مەكتەپتٸڭ 10 گەكتار جەرٸن 2006 جىلى الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸ شىعارعان قاۋلىنىڭ كٷشٸمەن تارتىپ العان. باق قۇرالدارى ارالاسىپ جاتىپ مەكتەپتٸڭ باسىن ساقتاپ, ەيتسە دە تۇرعان ورنىنان ەرٸكسٸز جىلجىتىلعان ەدٸ. ەندٸگٸ شۋ سىرتىنا ەمەس, مەكتەپتٸڭ نەگٸزگٸ باعىتىنا ٸشكٸ ٶزەگٸنە تٷسكەن سىڭايلى. جازىلىپ جاتقان نارازىلىقتاردى وقىعاندا وسىنداي وي كەلەدٸ.
قازاق ەدەبيەتٸ مەن تٸلٸن تەرەڭدەتە وقىتۋ پەندٸك مازمۇندى قالاپتاستىرىپ قانا قويماي, ۇلتتىق سانانى وياتىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتى دەرٸپتەۋگە, ەتنومەدەني, رۋحاني بولمىستى, دٸلدٸ قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك جاسايتىنىن تٷسٸنسەك, اباي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق دارىندى بالالار وقىتىن بۇل مەكتەپتٸڭ ۇلت بولاشاعىنا, مەملەكەتتٸك مٷددەگٸ قوسار ٷلەسٸن ايتپاي تٷسٸنۋگە بولادى. قازٸرگٸدەي جاھاندىق ٶركەنيەتكە بەت بۇرعان زاماندا ۇلتسىزدانۋ ٷدەرٸسٸنٸڭ قارقىندى قوزعالىسىندا (قازٸرگٸ دٸني سەكتالاردىڭ ەتەك جايۋى دا ۇلتىق بٸرەگەيلٸككە جاسالىپ جاتقان شابۋىل ەكەنٸن ەسكەرسەك) بۇل مەكتەپ شٶلدەگٸ وازيستٸڭ رٶلٸن اتقارادى. ەندەشە اباي مەكتەپتەرٸ رەسپۋبليكامىزدىڭ ەر وبلىسىندا بولۋى اسا ماڭىزدى. قىتاي ەلٸنٸڭ يدەيالوگييالىق نەگٸزٸ رەتٸندە كونفۋتسيي ٸلٸمٸ ٶزدەرٸندە عانا ەمەس ەلەمنٸڭ بارلىق ەلدەرٸندە تاراتىلىپ وتىرعانى مەلٸم. قازاقستاننىڭ دا ەر دەڭگەيلٸ مەكتەپ-مەكەمەلەرٸندە بارى جاسىرىن ەمەس. ال ۇلتتىق بٸرەگەيلٸك پەن رۋحاني كەمەلدٸكتٸڭ جولىن سٸلتەپ وتىرعان ابايداي تۇلعانى «ۇلتىمىزدىڭ مەدەني كاپيتالى رەتٸندە» ەر دەڭگەيدەگٸ مەكتەپتەردە وقىپ-تاني الماۋىمىز مەملەكەتتٸگٸمٸزگە سىن.
بۇل باستاما الدىمەن پرەزيدەنتٸمٸز ق.توقاەۆتىڭ اۋزىنان ەستٸلدٸ. ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا پەزيدەنتٸمٸز قاسىم-جومارت كەمەلۇلى «اباي قازاقتىڭ ەر بالاسىن ۇلتجاندى ازامات ەتٸپ تەربيەلەۋگە شاقىردى. ونىڭ مۇراسى – پاراساتتى پاتريوتيزمنٸڭ مەكتەبٸ, ەلدٸكتٸ قادٸرلەۋدٸڭ نەگٸزٸ» دەپ جازدى. مۇنىڭ ٶزٸ اباي مۇراسىنىڭ ماڭىزدىلىعى مەن جالپى «قازاق ەدەبيەتٸ» پەنٸنٸڭ مەن-ماڭىزىن تٷسٸنۋ دەپ بەلەمٸن.
ابايتانۋشىلارمەن كەزدەسكەن جيىندا ق.توقاەۆتىڭ «... بٸز انا تٸلٸمٸز بەن تٶل ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ قادٸر-قا¬سيە¬تٸن بالالارعا مەكتەپ جاسىنان باستاپ سٸڭٸرۋٸمٸز كەرەك. بۇل باعىتتا بٸرىڭعاي ۇستانىم قاجەت. وسىعان وراي الماتىداعى اباي اتىنداعى مەكتەپ-ينتەر¬نات¬تىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن تولىق پاي-دالانعان جٶن. قازاق تٸلٸ مەن ەدە¬بيەتٸن تەرەڭدەتە وقىتاتىن بۇل مەكتەپتٸڭ وقۋ ٷدەرٸسٸ باسقا مەكتەپتەرگە ٷلگٸ بولادى دەپ ويلايمىن. ونى زاماناۋي تالاپقا ساي جان-جاقتى جەتٸلدٸرٸپ, «اباي مەكتەبٸ» دەپ اتالاتىن ەڭ ٷز¬دٸك بٸلٸم ورداسىنا اينالدىرۋ قا¬جەت»,- دەگەنٸن سٶيتە تۇرا اباي جەلٸلٸك تەكتەپتەردٸڭ جۇمىسى ەلٸ كەشەۋٸلدەپ «قازٸق تٸلٸ», «قازاق ەدەبيەتٸ», «ابايتانۋ» پەندەرٸنٸڭ باعدارلاماسى جازىلعانىمەن وقۋلىقتارى ەلٸ دە قولعا الىنباي, ەرەڭسٸز قالىپ وتىرعانىن ب.قاپالبەك مىرزا «اباي مەكتەبٸ جەلٸسٸن دامىتۋعا نە كەدەرگٸ?» دەگەن ماقالاسىندا اتاپ جازعان بولاتىن.
اتالعان مەكتەپپەن وقۋ-ەدٸستەمەلٸك بايلانىسىم العاش قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸن تەرەڭدەتە وقىتاتىن مەكتەپتەرگە ارنالىپ وقۋ باعدارالاماسىن دايارلاۋ جۇمىستارىنان باستالدى. 2019 جىلى مەكتەپ ديرەكتورى روزا سەكسەنوۆا ەر ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلارىن, سالا ماماندارىن, م.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتى ماماندارىن شاقىرىپ جيىن ٶتكٸزدٸ. نەگٸزگٸ ماقسات - تەرەڭدەتە وقىتاتىن مەكتەپتەرگە باعدارلاما, وقۋلىق جازۋ جۇمىستارىن قولعا الۋ. جوسپارلانعان «قازاق تٸلٸ», «قازاق ەدەبيەتٸ», «ابايتانۋ» پەندەرٸنٸڭ باعدارلاماسى بٸر جىلدان اسا ۋاقىت مٶلشەرٸندە دايىندالدى, كەيٸن ى.التىنسارين اكادەميياسى ماماندارىنىڭ سٷزگٸسٸندە جەنە سول كەزدەگٸ قر بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸ ش.ت.كارينوۆانىڭ قاداعالاۋىندا بەكٸتٸلدٸ. اباي شىعارمالارىن قازاق مەكتەپتەرٸندە وقىتۋ مەسەلەسٸ بويىنشا كانديداتتىق ديسسەرتاتسييا قورعاپ, كەمەڭگەر تۇلعانى تانىتۋ باعىتىندا ٸزدەنٸپ جٷرگەن مامان رەتٸندە اتقارىلعان جۇمىستى كٶڭٸلگە زور قاناعات تۇتتىق.
سودان بەرٸ وسى مەكتەپتٸڭ «قازاق ەدەبيەتٸ» مەن «ابايتانۋ» پەنٸن وقىتاتىن مۇعالٸمدەرٸمەن شىعارماشىلىق بايلانىس ورناتتىم. ونداعى ماقسات-باعدارلامانىڭ يگەرٸلۋ بارىسىن قاداعالاۋ, مونيتورنگ جٷرگٸزۋ, وبروباتسييادان ٶتكٸزۋ.
مەكتەپتٸڭ ٸشكٸ ساياساتىن, كۋحنياسىن, ونداعى داۋ-دامايدى بٸلە بەرمەيتٸنٸم انىق. مەكتەپتە ديرەكتورى نە سەبەپتٸ اۋىسقانىن دا حابارسىزبىن. ەيتسە دە روزا سەكسەنوۆا اباي جەلٸلٸك مەكتەپتەرٸنٸڭ جۇمىسىن تەۋٸر باستاعان بولاتىن. رەسپۋبليكالىق جەلٸلٸك مەكتەپتەردٸڭ مۇعالٸمدەرٸنە ونلاين-وفلاين دەرٸستەرتەر, كونفەرەنتسييا ۇيىمداستىرىلىپ, سەمينارلار قويىلىپ جٷردٸ. باعدارلاما دايارلاۋشى توپتىڭ بەلسەندٸ مٷشەسٸ رەتٸندە بٸراز ٸس-شاراعا شاقىرىلىپ, تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە اتسالىستىم. اتاپ ايتار بولسام:
«اباي شىعارمالارىن وقىتۋدىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ» //«اباي مۇراسى – رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ قاينار كٶزٸ» تاقىرىبىنداعى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسييادا ماقالا(13. 05. 2020).
اباي شىعارمالارىن وقىتۋدىڭ ٶتكەنٸ مەن بٷگٸنٸ //«بٸلٸم بەرۋدەگٸ 4ك مودەلٸ: تەورييا مەن ەدٸستەمە» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييادا ماقالا (2021).
«جەلٸلٸك «اباي مەكتەپتەرٸندە» «قازاق تٸلٸ», «قازاق ەدەبيەتٸ», «ابايتانۋ» پەندەرٸن وقىتۋ ەرەكشەلٸكتەرٸ» اتتى اباي مەكتەپتەرٸ جەلٸسٸنٸڭ ۇستازدارىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق ونلاين-كۋرستا دەرٸس وقىدىم (2021).
«وقۋشىلاردىڭ وقۋ ساۋاتتىلىعىن قالىپتاستىرۋدىڭ تيٸمدٸ ەدٸس-تەسٸلدەرٸ» تاقىرىبىنداعى جەلٸلٸك «اباي مەكتەپتەرٸنە» ارنالعان رەسپۋبليكالىق ۆەبيناردا دەرٸس وقىدىم, (2021);
«اباي مەكتەپتەرٸندەگٸ قازاق تٸلٸ مەن قازاق ەدەبيەتٸ, ابايتانۋ: كەدەرگٸلەر مەن مٷمكٸندٸكتەر» تاقىرىبىندا اباي مەكتەپتەرٸ جەلٸسٸمەن ٶتكەن رەسپۋبليكالىق دٶڭگەلەك ٷستەلدە (2020) بايانداما جاساپ, ۇستازدارمەن تالقىلاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸلگەن بولاتىنمىن.
اباي مەكتەبٸ جانىنان شىعاتىن رەسپۋبليكالىق «اباي ٷنٸ» جۋرنالىندا ابايتانۋ پەنٸن وقىتۋدىڭ تيٸمدٸ ەدٸستەرٸ مەن پراكتيكالىق جولدارى جٶنٸنەن ٷزدٸكسٸز ماقالالار جارييالاپ وتىرىپپىن.
اباي مۇراسىن رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە وقۋ-تانۋ جۇمىستارىنان حابار بەرەتٸن شارانىڭ بٸرٸ بولعاندىقتان دەستٷرلٸ تٷردە جٷرگٸزٸلەتٸن «اباي وقۋلارى» وليمپيادا, سايىستارىنا دا قازىلىق جاساپ جٷردٸم. بار ماقسات ۇلتتىق ٶركەنيەتكە اتسالىسۋ, «قازاق ەدەبيەتٸ», «ابايتانۋ» پەنٸن وقىتىلۋىن دۇرىس جولعا قويۋ.
قازٸرگٸ باسشىلىق كەلگەلٸ جەلٸلٸك مەكتەپتەردٸڭ بۇل جۇمىستارى كٸلت توقتادى. سەبەبٸ وسى باعىتتا جيىن ٶتكەنٸنەن حابارسىزبىن. ٶتپەگەن دە بولۋ كەرەك. مەنٸ قىنجىلتاتىنى مەكتەپتٸڭ قازٸرگٸ وقۋ-ٸسٸ جٶڭٸنەن ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى گٷلجازيرا بەكبولاتقىزىنىڭ اباي جەلٸلٸك مەكتەپتەرگە جازىلعان باعدارلامىنا جوققا شىعاراتىنى. «بۇل اباي مەرەيتويى قارساڭىندا عايىپتان كٸرگٸزٸلٸپ قالعان باعدارلاما, ەيتپەسە ونىڭ قۇجاتتىق كٷشٸ جوق» دەگەندٸ ايتتى بٸر جولى. ولاي بولسا كٷنٸ كەشە وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ عاني بەكتايۇلى بەيسەمباەۆ اباي مەرەيتويى قارساڭىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە: «اباي مەكتەپتەرٸ ٷشٸن «قازاق تٸلٸ», «قازاق ەدەبيەتٸ» جەنە «ابايتانۋ» پەندەرٸ بويىنشا تەرەڭدەتٸلگەن وقۋ باعدارلاماسى بەكٸتٸلدٸ. الماتىداعى اباي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتى وسى مەكتەپتەردٸڭ ورتالىق بازاسى بولىپ بەلگٸلەنٸپ, وقۋ-ەدٸستەمەلٸك كەشەن دايارلاۋ, تەجٸريبە تاراتۋ جۇمىستارىن جٷزەگە اسىرۋدا» دەگەن سٶزدەردٸ نەگە ايتىپ, جارييالاپ وتىر دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. ەلدە ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى ايتقانداي مينيستردٸڭ بۇل سٶزٸ دە اباي مەرەيتويى قارساڭىندا «عايىپتان» ايتىلىپ قالعان بوس ەڭگٸمە مە?! جوق ەلدە وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ اباي جەلٸلٸك مەكتەپتەرٸنٸڭ بٷگٸنگٸ جۇمىس بارىسىنان بەيحابار ما? نەگە مينيسترلٸك تاراپىنان بەكٸتٸلگەن اباي جەلٸلٸك مەكتەپتەرٸنٸڭ باعدارلاماسى ٶزگە جەلٸلٸك مەكتەپتەرگە ەنگٸزٸلمەي وتىر? نەگە وقۋلىق جازۋ ٸسٸ قولعا الىنباي, بۇل مەكتەپ جەتٸم قىزدىڭ كٷيٸن كەشٸپ وتىر دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸ باعدارلامالاردىڭ ەلٸ دە جەلٸلٸك مەكتەپتەرگە تٷگەل ەنگٸزٸلمەگەنٸن, اباي اتىنداعى مەكتەپتە قولدانىسقا تٷسكەنٸمەن ەكٸ جىلدان بەرٸ باعدارلاماعا باسشىلىق تاراپىنان دۇرىس مونيتورين جٷرگٸزٸلمەي, ەسكەرۋسٸز قالىپ وتىرعانىن, ەلٸ وقۋلىق جازۋ ٸسٸ قولعا الىنباي جاتقانى بٸلسە كەرەك ەدٸ عوي. جوق ەلدە قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸن تەرەڭدەتە وقىتاتىن مەكتەپتەردٸڭ جايى مينيستردٸ اسا الاڭداتپاي ما?! قازٸرگٸدەي جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەردەگٸ باعدارلامالارعا جەتٸلدٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتقاندا, بۇل باعدارلامانىڭ دا وزىق تۇسى مەن جەتٸلدٸرۋ قاجەتتٸ جەرلەرٸ ساراپقا تٷسسە كەرەك ەدٸ.
نەلٸكتەن بٸزدە جاقسى نيەتپەن باستالعان كەلەلٸ ٸستەر اياقسىز قالىپ جاتادى?! جاڭارتىلعان مازمۇندى مەكتەپتەرگە ارنالعان باعدارلامالارعا باستالعان جەتٸلدٸرۋ جۇمىستارى دا بەلگٸسٸز سەبەپتەرمەن توقتاپ تۇر. اباي جەلٸلٸك مەكتەپتەرٸنە جاسالعان باعدارلاما دا ورتا جولدا قالعالى وتىر. باعدارلاما بەكٸتٸلگەننەن كەيٸن, بۇنىڭ نەتيجەسٸ قالاي بولىپ جاتىر دەگەن بٸر ۇيىم جوق. وقۋلىقسىز وتىرعاندارىنا ٷشٸنشٸ جىلعا اياق باستى. وقۋشىلارعا «ەكسپەريمەنت» جاساي بەرۋدٸڭ دە شەگٸ بولۋى كەرەك قوي. ەر باسشى اۋىسقان سايىن جازىقسىز وقۋشىلار, ۇستازدار نەگە جاپا جەگە بەرۋٸ كەرەك?!
مەكتەپ تاعدىرىنا الاڭداۋشىلىق بٷگٸن عانا ايتىلىپ, جازىلىپ جاتقان جوق. «...جەلٸسٸن تارقاتپاق تۇرماق, قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸن تەرەڭدەتٸپ وقىتاتىن اباي اتىنداعى جالعىز قازاق مەكتەبٸنەن ايىرىلىپ قالۋ قاۋٸپٸ تۇر. بٸلٸم ورداسى شىن مەنٸندە گۋمانيتارلىق بٸلٸم بەرەتٸن رەسپۋبليكاداعى بٸلٸم جٷيەسٸندەگٸ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ۇجىمعا اينالۋى كەرەك قوي. عىلىمنىڭ ٶزٸ جاراتىلىستانۋ جەنە قوعامدىق-گۋمانيتارلىق باعىت دەپ ەكٸگە بٶلٸنەدٸ. بٸزدە قازاق رۋحانيياتىن تٷگەندەيتٸن, جٷيەلەيتٸن, سوعان يە بولاتىن گۋمانيتارىق باعىتتا مەكتەپتەر جوقتىڭ قاسى. بەردٸبەك اعانىڭ پەرمەنٸمەن ٸرگەتاسىن تٸكتەي باستاپ ەدٸ, بۇل جالعىزدىڭ دا اياعى قۇردىم بولايىن دەپ تۇر» دەگەن ب.قاپالبەك مىرزانىڭ ماقالاسى «قازاق ٷنٸندٸ» دە جارييالاندى.
مەكتەپتٸڭ قازٸرگٸ وقۋ-ٸسٸ جٶنٸندەگٸ ورىنباسارىنىڭ ەدٸستەمەلٸك كەڭەس تاراپىنان تەرەڭدەتٸلگەن باعدارلامالار بويىنشا جٷرگٸزٸلگەن جۇمىس نەتيجەسٸن جوققا شىعاراتىنى نارازىلىق تانىتۋشىلار تاراپىنان ايتىلعانىن جەلٸدەن وقۋعا بولادى. سوندا مەكتەپ باسشىلىعى مەمەلەكەتتٸك باعدارلامانى مەنسٸنبەي مە, ەلدە وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸنە باعىنباي ما?!
وقۋ-ٸسٸ جٶنٸندەگٸ ديرەكتور ورىنباسارى بٸر سٶزٸندە «قازاق تٸلٸ», قازاق ەدەبيەتٸ» پەندەرٸندە ساعات كٶپتٸگٸن, وعان ٶزٸنٸڭ نارازىلىعىن جەتكٸزدٸ. ماتەتيتيكا-فيزيكا پەندەرٸن تەرەڭدەتە وقىتاتىن مەكتەپتەردە دە ساعات ساندارىندا وسىنداي باسىمدىق بولماي ما? تٸپتٸ سىنىپتىق ساعاتتاردان بٶلەك تە رەپيتيتور الىپ دايىندالىپ جاتادى ەمەس پە? سەبەبٸ سول ارقىلى وقۋشى سالا بويىنشا عىلىمي تانىم, قۇزٸرەتكە جاقىنداي تٷسەدٸ.
مەكتەپتٸڭ جاڭادان تاعايىندالعان ديرەكتورى ەرجان نۇرلانۇلىمەن بٸر سۇحباتتاسقانىمدا مەكتەپتٸڭ جاڭا باعىتى جٶنٸندەگٸ جوبا-جوسپارىن كٶرسەتتٸ. مەكتەپتٸڭ مازمۇنى ٶزگەرەتٸندٸگٸ ايقىن تانىلدى. اعالشىن تٸلٸ, جاراتىلىستانۋ پەندەر باعىتى, باسقا دا سالالاردى قامتىپ, بٸرنەشە سالانى قاتار الىپ جٷرمەك ەكەن. سوندا بٸر باعىت بويىنشا قالىپتاسقان جٷيەلٸ جۇمىستى الىپ جٷرمەگەندە ٶزگە سالالاردى قالاي جەتٸلدٸرمەك دەگەن وي كەلەدٸ. ديرەكتوردىڭ سٶزٸنەن جالپى بۇل مەكتەپتٸڭ ميسسيياسىن تەرەڭ باعامداماۋ نەمەسە قابىلداماۋ بايقالعان-دى. فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى مەكتەپتەردٸڭ جەتٸستٸكتەرٸن الدىعا تارتقان ەڭگٸمەسٸنەن سوڭ, مەكتەپ تٷلەكتەرٸنٸڭ جەتٸستٸكتەرٸن تەك شەتەلدٸك وليمپيادامەن, جوبالارمەن عانا ٶلشەۋ بٸرجاقتىلىق ەكەنٸن, نەگٸزٸنەن بۇل مەكتەپتٸڭ تٷلەگٸ جەتەر بيٸك كٶرسەتكٸش لينگۆيستيكا مەن ەدەبيەتتانۋ باعىتىندا, شەشەندٸك ٶنەر مەن جۋرناليستيكا, قالامگەرلٸك, باسپاسٶز ٸستەرٸندە ايقىندالاتىنىن ايتقان ەدٸك. بۇنىڭ بەرٸ ەلٸمٸزدٸڭ كەلەشەك يدەيالوگييالىق قارۋى ەكەنٸن دە تٷسٸنۋٸ كەرەك قوي. ال شەتەلدٸك وليمپيادالار ۇلتتىق نەگٸزدٸ پەندەردە بولا بەرمەيتٸنٸ بارشاعا مەلٸم. بٸراق ول اتالعان پەندەردٸڭ قاجەتتٸلٸگٸ مەن قۇزىرەتٸنە سىناداي دا شەك كەلتٸرۋگە نەگٸز ەمەس.
پرەزيتەنتٸمٸزدٸڭ باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋ باعىتىندا عاني بەيسەمباۆتىڭ «ۇلتتىق مەكتەپ» قۇرۋ جٶنٸندەگٸ پٸكٸرلەرٸ ايتىلىپ جٷر. ەگەر «ۇلتتىق مەكتەپ» قۇرۋ كەرەك بولسا ونىڭ تۇجىرىمدامالىق نەگٸزٸنە نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸنٸڭ, ەمەس, اباي جەلٸلٸك مەكتەپتەرٸنٸڭ تەجٸريبەسٸ الىنسا كەرەك. سەبەبٸ ناعىز ۇلتتىق مٷددەگە جاناشىر ۇرپاق وسى مەكتەپتەردەن تٷلەپ ۇشقانىن, بەلگٸلٸ قوعام قايراتكەرلەرٸ, تانىمال جۋرناليست, قالامگەرلەر, كەسٸپكەرلەردٸڭ - ماڭداي الدى ازاماتتاردىڭ وسى مەكتەپتەن قالىپتاسىپ شىققانىن تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك.
كەمەڭگەردٸڭ «سىرتىن تانىپ ٸس بٸتپەس, سىرىن كٶرمەي» دەگەنٸندەي ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جارييالانعان مەكتەپ باسشىلىعىنا نارازى جۇرتتىڭ شۋىنىڭ استارىندا وسىنداي مەن جاتقانىن باعامداۋعا بولادى. جالپى مەكتەپتەردٸڭ باسشىلىعىنا جازىلىپ, ايتىلىپ جاتاتىن ەڭگٸمەنٸڭ باسى-اياعى بۇل ەمەس, جۇرتتىڭ دا قۇلاعى بۇنداي شۋعا ٷيرەنگەن. ايتارىمىز بۇل جەكە باستىڭ نارازىلى دەگەننەن كٶرٸ, جالپى مەكتەپ مازمۇنىنىڭ ٶزگەرۋٸنە دەگەن جۇرتتىڭ جان ايقايى دەپ تٷسٸندٸم. سوندىقتان رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە مەنٸ بار مەكتەپتٸڭ وقۋ-ٸسٸنٸڭ بۇلاي كەرٸ باعىت الىپ, ۇلتتىق مٷددەنٸڭ قاعاجۋ كٶرۋٸنە جول بەرۋگە بولمايتىنىن وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ عاني بەكتايۇلى بەيسەمباەۆ ەسكەرەدٸ دەپ سەنەمٸز.
بەرەكە جۇماقاەۆا پ.ع.ك., پروفەسسور.
