اقپاراتتىق تەحنولوگييا سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا ەلٸمٸزدە دە تەۋەلسٸزدٸك العاننان بەرگٸ كەزەڭدە از جۇمىس ٸستەلگەن جوق. جارقىن جوبالاردىڭ, بايىپتى باستامالاردىڭ تۇساۋى كەسٸلدٸ. بٸراق... جاسىرىپ-جاۋىپ قايتەيٸك, «يگٸلٸگٸ مول بولادى» دەپ اسىعا كٷتكەن جوبالاردىڭ «جولى بولماي», اياقسىز قالىپ, سۋ اياعى قۇردىمعا كەتتٸ. ەگەر 2017 جىلى «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى قابىلدانباسا, سالاداعى مەسەلەلەر قوردالانعان ٷستٸنە ودان بەتەر قوردالانا تٷسەر مە ەدٸ, بەلكٸم.
پرەزيدەنت جولداۋىندا تسيفرلىق تەحنولوگييانى دامىتۋدى بٸرٸنشٸ باسىمدىق رەتٸندە ەڭ ماڭىزدى كەشەندٸ مٸندەتتەردٸڭ ساناتىنا جاتقىزدى. وسىلايشا تسيفرلىق يندۋسترييانى دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم سەكٸلدٸ نەگٸزگٸ سالالاردا دامىتۋدىڭ ٶزەكتٸلٸگٸ ارتىپ, ٷكٸمەتكە «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرعان بولاتىن.
باعدارلاما قابىلدانعالى بەس جىلدىڭ جٷزٸ بولدى. ەرينە بەس جىلدا اتقارىلعان جۇمىستاردى تولىق بايانداپ شىعۋ مٷمكٸن ەمەس. بٸر انىعى, بەس جىلدا باس بارماقپەن باعالاۋعا تۇرارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلدى. يە, اتقارىلعان جۇمىستار از ەمەس. الايدا, الدا تۇرعان مٸندەتتەر تٸپتەن اۋقىمدى.
اتاپ ٶتەر بولساق, ەل ٷكٸمەتٸنٸڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس ٶتكەن جىلدىڭ قازانىندا قابىلدانعان «تسيفرلاندىرۋ, عىلىم جەنە يننوۆاتسييالار ەسەبٸنەن تەحنولوگييالىق سەرپٸلٸس» ۇلتتىق جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ. قر تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترٸ باعدات مۋسيننٸڭ ايتۋىنشا, جوبانى 2021-2025 جىلدار ارالىعىندا جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. قارالعان قارجى كٶلەمٸ 2 255 890 323 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايدى. جالپى جوبا 211 ٸس-شارادان, 44 كٶرسەتكٸشتەن, 226 تاپسىرمادان, سونداي-اق 10 نەگٸزگٸ باعىتتان تۇرادى.
«جولداۋ جٷكتەگەن مٸندەتتەرگە سەيكەس «تسيفرلاندىرۋ, عىلىم جەنە يننوۆاتسييالار ەسەبٸنەن تەحنولوگييالىق سەرپٸلٸس» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرٸندە مەملەكەتتٸك قىزمەت سالاسىنا رەينجينيرينگ جاسالىپ, بٸرقاتار وڭ نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزٸلدٸ. مەسەلەن بۇرىنعىداي ەسەپسٸز قاعاز پايدالانۋ, قاعازباستىلىق تىيىلىپ, بيۋروكراتييانىڭ جولى كەسٸلدٸ. ۇلتتىق جوبا 2025 جىلعا دەيٸن جٷزەگە اساتىن بولسا, وسى ۋاقىت ارالىعىندا مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ 5 000 بيزنەس-پروتسەسٸنە رەينجينيرينگ جاسالاتىن بولادى» دەيدٸ باعدان مۋسين.
«تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى قابىلدانعالى بەرٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ ەلەكتروندى فورماتقا اۋىستىرۋ ٸسٸ قارقىندى تٷردە جٷرگٸزٸلە باستاعانى بەلگٸلٸ. مينيستردٸڭ مەلٸمدەۋٸنشە, بٷگٸندە مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ 94 پايىزى ەلەكتروندى فورماتقا اۋىسقان ەكەن. سونىمەن قاتار 10-عا جۋىق مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸ حقكو-عا (حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعى) بارماي دا الۋ مٷمكٸندٸگٸ جاسالىپتى. باعدات باتىربەكۇلى بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن مۇنداي قىزمەتتەردٸڭ جالپى سانىن 44-كە جەتكٸزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتادى.
ۇلتتىق جوبا اياسىندا جەر قاتىناستارى, قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, وتىن-ەنەرگەتيكا, بٸلٸم, كٶلٸك سەكٸلدٸ بٸرقاتار نەگٸزگٸ سالالاردا دا اتاپ ٶتۋگە تۇرارلىقتاي اۋقىمدى تٸرلٸكتەر تىندىرىلعان. مەسەلەن ۇلتتىق جوبا بويىنشا اسىراۋشى سالا – اگروسەكتوردا بٸرٸنشٸ شٸلدەدەن باستاپ سۋبسيدييالاۋ جٷيەسٸ ٸسكە قوسىلىپتى. ەندٸ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸ ٶزدەرٸن تولعاندىرعان كەز كەلگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن اتالعان جٷيەدەن تابا الادى. ەڭ باستىسى سۋبسيدييالاۋ جٷيەسٸندە شارۋالارعا مەملەكەت تاراپىنان كٶرسەتٸلەتٸن كٶمەك, قولداۋلار جايلى اقپاراتتار ورنالاستىرىلعان.
ۇلتتىق جوبانىڭ ارقاسىندا بٸلٸم بەرۋ سالاسىنىڭ دا كەم-كەتٸگٸ بٷتٸندەلٸپ, ۇپايى تٷگەندەلە تٷسۋدە. قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەكتٸڭ سٶزٸنە سٷيەنسەك, بٸلٸم بەرۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان كەشەندٸ جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا بٷگٸنگە دەيٸن قولدانىستاعى 670 باسپا وقۋلىقتىڭ 97 پايىزدان استامى تسيفرلىق فورماتقا كٶشٸرٸلگەن كٶرٸنەدٸ. 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 100 پايىز تسيفرلاندىرىلادى دەپ كٷتٸلۋدە.
«ۇلتتىق جوبا شەڭبەرٸندە جٷزەگە اساتىن «عىلىم» باعىتى كٶپتەگەن وڭ نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مىسالى, قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستان بويىنشا عالىم-زەرتتەۋشٸلەردٸڭ جالپى سانى 21,6 مىڭ بولسا, 2025 جىلعا دەيٸن 1,5 ەسەگە كٶبەيتۋ كٶزدەلۋدە. بارشاڭىزعا مەلٸم, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ عىلىم-بٸلٸم سالاسىنا قولداۋىنىڭ ارقاسىندا عالىمداردىڭ ەڭبەكاقىسى 2 ەسەگە ٶستٸ. الداعى ۋاقىتتا دا ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى سانالاتىن جاس عالىمداردى قولداۋ شارالارى جالعاسا بەرەتٸن بولادى.
بيىل «جاس عالىم» جوباسى ارقىلى 1037 گرانت بٶلٸنسە, كەلەشەكتە جىل سايىن جاس عالىمدارىمىزدىڭ حالىقارالىق تاعىلىمدامالاردان ٶتۋٸ ٷشٸن 500 گرانت بٶلٸنبەك. ٶتكەن جىلى ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندەگٸ بٸلٸمٸ مەن عىلىمى دامىعان ەلدەردەگٸ عىلىمي ورتالىقتاردا 400 عالىمىمىز تەجٸريبە الماسىپ كەلدٸ. مۇنىڭ بارلىعى جاس عالىمداردى ىنتالاندىرۋ, قولداۋ, تالانتىن شىڭداۋ ٷشٸن ٸستەلٸپ جاتقان جۇمىستار», دەيدٸ ساياسات نۇربەك.
وسىلايشا «تسيفرلاندىرۋ, عىلىم جەنە يننوۆاتسييالار ەسەبٸنەن تەحنولوگييالىق سەرپٸلٸس» ۇلتتىق جوباسى بٸرقاتار سالانىڭ سەرپٸندٸ دامۋىنا جول اشۋدا. ەسٸرەسە بٸلٸم جەنە عىلىم, جەر قاتىناستارى, ەلەۋمەتتٸك سالالاردا از ۋاقىتتا-اق اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلعانىن جوعارىدا بٸز كەلتٸرگەن دەرەكتەردەن-اق اڭعارۋعا بولادى. بٸزدٸڭ جازباعانىمىز, قامتىماعانىمىز قانشاما?!
يە, قازٸرگٸ تسيفرلى دەۋٸر جايباسارلىقتى كەشٸرمەيدٸ. بابالارىمىزشا ساۋىن ايتىپ ەل جيياتىن نەمەسە ٷشبۋ حات جٶنەلتٸپ, پوشتاشىنىڭ جولىن توسىپ جٷرەتٸن كەزەڭ ەلدەقاشان كەلمەسكە كەتكەن. سٸز بەن بٸز اقپاراتتىق تەحنولوگييانىڭ دەۋٸرلەپ تۇرعان عاسىرىندا ٶمٸر سٷرٸپ جاتىرمىز. ەگەر ۋاقىتتىڭ اعىسىمەن بٸرگە جٷزٸپ, دەۋٸردٸڭ تىنىسىن سەزٸنە الساق قانا ٶركەنيەت كٶشٸن باستاعان كٶشباسشى ەلدەردٸڭ قاتارىنان تابىلا الامىز.
قالاي دەسەك تە ەڭ باستىسى سەڭ قوزعالىپ, اقپاراتتىق تەحنولوگييا سالاسىنىڭ تامىرىنا قان جٷگٸردٸ. الداعى ۋاقىتتا «تسيفرلاندىرۋ, عىلىم جەنە يننوۆاتسييالار ەسەبٸنەن تەحنولوگييالىق سەرپٸلٸس» ۇلتتىق جوباسى جەنە سالانى دامىتۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان باسقا دا باياندى باستامالار تيٸمدٸ جٷزەگە اسىپ جاتسا, ۇتارىمىز كٶپ بولماق.
