***
ۋايەت ٶزٸنٸڭ شىعارماشىلىق ساپارىنا اكۆارەل بوياۋىمەن شىققان كٸسٸ. (سۋرەتشٸ وتباسىندا دٷنيەگە كەلگەن ەندريۋ ۋايەتتٸ بٸرەۋلەر «وقىماعان سۋرەتشٸ» دەگەنٸن قۇلاعىمىز شالعانى بار. بەكەر. جيىرما جاسىندا جاساعان تۇڭعىش جەكە كٶرمەسٸندە ونىڭ اكۆارەلمەن جازعان كارتينالارىن بٸر كٷندە جۇرت تٷك قالتىرماي ساتىپ ەكەتپەپ پە ەدٸ? ول ونسىز دا «وقىپ تۋعان كٸسٸ» ەدٸ عوي. بويىندا ەكەسٸ, اتاقتى يلليۋستراتور نيۋەلل كونۆەرس ۋايەتتٸڭ قانى اعىپ جاتقان, جاراتقان يە تاعدىرىن شىن سۋرەتشٸ قىلىپ جازىپ قويعان ەندريۋگە وقۋ نە كەرەك?) كەيٸن, تەمپەرا دەيتٸن ۇنتاق, جۇمىرتقانىڭ سارى ۋىزىن ارالاستىرىپ بارىپ جازىلاتىن بوياۋدى قالاپ الدى دا, بارلىق كارتينالارىن سونىمەن جازىپ شىقتى. ٶيتكەنٸ, بەسەڭ دە بٸرىڭعاي, باياۋ ٷندەستٸكتە جازىلاتىن بٷكٸل كارتينالارىنىڭ جان دٷنيەسٸن كٶرەرمەنگە تەمپەرا عانا جەتكٸزە الاتىن ەدٸ. سۋرەتشٸنٸڭ داڭعازانى سۋقانى سٷيمەيتٸن بۇيىعى مٸنەزٸ تەك تەمپەرامەن عانا ٷيلەسٸم تاپتى.
گولليۆۋد, مانحەتتەن تەرٸزدٸ شۋدان-دۋدان قۇلاق تۇنعان قالالاردان جىراقتا, اۋىزعا تٷسە بەرمەيتٸن مەن شتاتىنىڭ شەت, قييانداعى بٸر كۋشينگ ايماعىندا, قونىس تەپكەن ۋايەت سۋرەتشٸ ٶمٸرٸ بٸرتوعالىقپەن ەرەكشە.ۋايەت اناۋ جيھانگەز ەرٸپتەسٸ, سۋرەتشٸ روكۋەل كەنتتەي ەمەس, ناعىز ٷي كٷشٸكتٸڭ ٶزٸ بولاتىن. ٶمٸر باقي تۋىپ ٶسكەن چەددس-فورد پەن جازدا بارىپ جايلاۋ قىلاتىن كۋشينگ اراسىن شيىرلاپ قانا ٶمٸر كەشتٸ. «مەنٸڭ بٸر جاققا تابانىم تارتپايدى-ەي قۇدىرەت. ساپارلاپ كەتسەم-اق, باسىما ەلدەبٸر اقىل قوساقتالا كەتٸپ, كٶرگەنٸم كٶبەيٸپ كەتەتٸندەي. مۇنداعى ۋىزداي ۇيىپ, تىلسىم-تىنىشتىقتا جاتقان مونتانى قالپىمنان ايىرىلىپ, سۋرەت سالۋعا دەگەن تۇيىق تا تۇنىق پايىمىمدى لايلاپ, اڭعىرت بولمىستان ايىرىلىپ قالارداي قورقامىن» – دەيدٸ ەكەن كٷندەلٸگٸنە.
ول كٶكتەم مەن جازدان گٶرٸ كٷزبەنەن قىستى سٷيەتٸن. كٷز بولعاندا دا جەمٸسٸ جينالىپ قازان بولىپ كەتكەن, جارقىلسىز, جاداۋ كٷزدٸ سٷيدٸ. قاڭقا سٷيەگٸ ادىرايىپ تۇرعان قىستى, ونىڭ ەلدەبٸر نەرسەنٸ جاسىرىپ, تەرەڭٸنە بٷگٸپ قالعان جان سىرىنا بەيٸلٸ كەتتٸ.
تۋعان جەرٸن, قونىسىن, ونى مەكەن ەتكەن قاراپايىم ادامدار تۇرمىسىن تىنباي جازسا – كارتينالارىندا ٶلٸممەن ٶمٸر سىرلاسىپ, كٶڭٸلدٸڭ پەرنەسٸن جايلاپ بٸر باسىپ, كٶرگەن كٸسٸنٸڭ جايباراقات قالپىن ساپ تيىپ, كەۋدەسٸن ەلدەبٸر مۇڭمەن شىرماپ, تۇتقىنداپ الادى. كٸسٸنٸ وقىس ايانىش ەمەس, سىزداپ, شانشي, اۋىرا سوعاتىن اباي جٷرەكتەي بٸر حال مەڭدەيدٸ. ەندريۋ ۋايەتتٸڭ كەيٸپكەرلەرٸ دە ورالحان بٶكەيدٸڭ كەيٸپكەلەرٸ سەكٸلدٸ, جاپادان جالعىز. انابٸر اسپاننان قۇس قاۋىرسىنى جاۋىپ تۇرعان جالعىز ٷيلٸ پەيزاجى, ەلگٸبٸر قوس تٸزەسٸن قۇشاقتاپ ويعا باتىپ وتىرعان, تٷلكٸ تىماقتى بالاقاي – قازاق جازۋشىسىنىڭ «قار قىزى», «مۇزتاۋ», «جىلىمىق» شىعارمالارىمەن ٷندەسٸپ, ٷيلەسە كەتەتٸندەي. ورال-حاننىڭ كەيٸپكەرلەرٸ دە قيىر, شالعاي, التايدىڭ ادام اياعى سيرەك تٷسەتٸن ەلدەبٸر بٶكتەرٸندە عۇمىر كەشۋشٸ ەدٸ عوي.
«سىرت كٶرٸنٸس – تانىم مەن تٷيسٸكتٸڭ ٸشكٸ مازمۇنى» دەيتٸن تەمسٸل ۋايەت شىعارمالارىنا قاراپ جەنە بٸر قايتالانسا كەرەك. كٶكەي كٶزٸمەن قاراپ, ٸشكٸ تٷيسٸگٸنە عانا سەنٸپ, كٶز الدىنا ەلەستەتە الاتىندىعىمەن (ٶلەڭدەرٸندە ەلەمنٸڭ تۇتاستىعىن جىرلايتىن اقىن ۋيتمەننٸڭ سوڭىن الا بەرٸپ), كٶكٸرەگٸ كٶرەگەن سۋرەتشٸ ۋايەت امەريكا مەدەنيەتٸن تاعى بٸر بيٸككە كٶتەرٸپ شىقتى. ٶيتكەنٸ, ونىڭ كەيٸپكەرلەرٸندە امەريكالىقتىڭ عانا بەت ەلپەتٸ, كەيپٸ ەمەس جاھان حالىقتارىنىڭ كەسكٸن كەلبەتٸ بار. كارتينالارىنان مۇحيت اتتاپ, قۇرلىق اسىپ كەتكەن, تٷبٸ نەمٸس, فينن, شۆەدتٸك تەك بٸلٸنەدٸ. ٶمٸردەن قايتقان ادامدى قايىققا جاتقىزىپ, اعىسپەن بٸرگە قويا جٸبەرەتٸن سالقىن قاندى ۆيكينگٸلەر عۇرپى سەزٸلەدٸ. عۇمىرىنىڭ تالاي كٷنٸن سارپ ەتٸپ, نەمٸس تەكتٸ حەلگا تەستورفقا ارانعان كارتينانىڭ كەز كەلگەنٸنەن, تٸپتٸ بٸر عانا ادامعا دەپ اشاتىن تەن سۇلۋلىعى, ار-ۇياتپەن قىمتاپ قانا, سٷيگەنٸنە عانا كٶرسەتەر جالاڭاش كەيپٸ سۋرەتشٸ شەبەرحاناسىنان شىعىپ, ەلەمنٸڭ مەنشٸگٸنە, ورتاق قازىناسىنا اينالادى.
ەندريۋ نەمٸس سۋرەتشٸسٸ البرەحت ديۋرەر سەكٸلدٸ جەرٸنە جەتكٸزە جازادى. پورترەتتەرٸندەگٸ ەر بٸر تال شاش, پەيزاجدارىنداعى ەربٸر شٶپ تەپتٸشتەي باياندالعانى سونشا – ونى ادام بەينەلەدٸ دەگەننەن گٶرٸ ايازدىڭ تەرەزەگە سالعان ٶرنەگٸندەي, تابيعات تىلسىمىمەن سالىندى دەگەنگە كٶبٸرەك سەنەسٸز. ٶيتكەنٸ كەنەپ كەرگەندەر كٶبٸنشە زاتتىڭ سىرقى بەينەسٸن كٶبٸرەك قىزىقتاپ, «ٸشٸنە كٸرٸپ كەتۋ» مٷمكٸندٸگٸنە كەلگەندە توسىلىپ جاتسا, مىنا سۋرەتشٸ ەركٸم-اق كٷندە كٶرٸپ جٷرگەن ەلدەبٸر بۇيىم, ەلدەبٸر زاتتان ولاردىڭ كٶكٸرەك كٶزٸنە شالىنباعان كٶرٸنٸستٸ تاۋىپ الار ەدٸ; ەلگٸ بولماشى دٷنيەنٸڭ «ويىن وقىپ قويار» ەدٸ; «كەيٸپكەرٸنٸڭ» ٸشٸن سەزەر ەدٸ; وبرازىنان وبراز تۋعىزار ەدٸ. سٶيتٸپ, كٶرەرمەنٸن ەپ-سەت جۋاسىتىپ, ەنتەك جابىرقاتىپ, تاڭعالتىپ, تاڭىرقاتىپ, تەرەڭٸنە ايداپ ەكەتەر ەدٸ.
كٸم بٸلەدٸ, سۋرەتشٸنٸڭ قۇپيياسى – ٶزٸن-ٶزٸ شەكتەپ, بالاداي تازا بولمىسىن ساقتاپ قالعانىندا شىعار. «كريتينا ەلەمٸ» دەپ كٶز الداپ, ول ٶزٸنٸڭ ەلەمٸن جازعان شىعار...
كەزٸندە امەريكانىڭ سيمۆولىنا اينالعان «كريستينا ەلەمٸن» ەندريۋ ۋايەت وتىز بٸر جاسىندا جازدى.
ولسەن اتتى شارۋا وتباسىن جازعى ٷيٸنە كٶرشٸ قىلىپ, قونىس تەبەدٸ. العاشقى كٷنٸ ٷيگە كٸرگەن قوناق جٸگٸتتٸ, كرەسلودا كٷن جىلى بولسا دا تٸزەسٸن جامىلعىمەن جاۋىپ الىپ, قوزعالماي وتىرىپ-اق ەڭگٸمەسٸن ايتىپ, اقجارقىن قالىپپەن قارسى الاعان پەرٸشتە كەيٸپتەگٸ قىز كٶرٸنەدٸ. «اناسى بٸزگە شاي دەمدەپ ەكەلگەنگە دەيٸن ورنىنان بٸر تۇرمادى. داستارحان جينالىپ, قايىر قوش ايتىپ شىعىپ كەتكەنٸمدە دە قىز سول ورنىندا قالدى. مەن جايدى تەك ەرتەسٸ عانا, ٷيدە, كەزدەيسوق تەرەزەدەن سىرتقا كٶز تاستاپ تۇرعانىمدا بٸلدٸم» – دەيدٸ سۋرەتشٸ. كريستينا پوليوميەليت دەرتٸنەن كەيٸن ەكٸ اياعىنان سال بولىپ جٷرە المايتىن ەدٸ. بٸرەۋگە ماسىل بولعىم كەلمەيدٸ دەپ, قول اربادان ەدەيٸلەپ باس تارتىپ, جيىرىلىپ-سوزىلىپ, ەكٸ قولىمەن جەردٸ دەمەپ, ەڭبەكتەپ ەمەس, سٷيرەتٸلٸپ بارا جاتقان كەمباعال قىز, كەيٸن سۋرەتشٸنٸ ەلەمگە مەشھٷر قىلاتىنىن بٸلگەن جوق تۇعىن. (اۋىزىن ايعا بٸلەپ, جاپونعا اتوم بومباسىن تاستاپ, ەلەمدٸ تٸتٸرەتٸپ تۇرعان امەريكانىڭ جەر باۋىرلاپ جىلجىعان عارٸپ قىز بەينەلەنگەن كارتينانى سيمۆول ەتٸپ العانى بٸر قاراعانعا شەتٸن-اق جاعداي. الايدا, جاراتقان يەدەن كەلگەن تالانت الدىندا اينالاعا كەرٸن تٶگٸپ تۇرعان ۇلى دەرجاۆانىڭ قالپاق شەشكەن بۇل قىلىعىن تٷسٸنۋگە بولادى. ٶيتكەنٸ, دارا, ٶزٸندٸك قاسيەتكە عانا تابىنۋ – امەريكالىقتاردى ٶزگەلەردەن ەرەكشەلەپ تۇراتىن. دەرتٸ دە داڭقى دا سول. وسى قاسيەتٸمەن ەربٸر امەريكالىق ٶز مەسەلەسٸن ٶزٸ شەشە وتىرا, قوعامىنىڭ ٸرگەتاسىن بەكٸتە تٷسەتٸن. ەنە, ۋايەتٸڭٸز بار, كەنت, حوپپەرٸڭٸز بار جەكەلٸك قاسيەتكە «عيبادات» قىلىپ جٷرٸپ, امەريكا كەسكٸندەمە عاسىرىن تۇرعىزىپ بەرٸپ كەتكەن.)
كارتينادان سىرتىن ٷنەمٸ جاڭبىر شايىپ, جەل توتىقتىرعان بٸر-ەكٸ, ەڭسەلٸ تاقتاي ٷيدٸ بەتكە الىپ, جامباستاي, قولىمەنەن جەر تٸرەي, جانى تٸتٸرەي, ەلدەنەدەن ٷركٸپ, ەنتەك ۇمسىنا قالعان قىز بالا كٶزگە ۇرار ەدٸ. كومپوزيتسييانىڭ التىن قيماسىنا ورنالاسقان, ٷستٸندە وڭا باستاعان قىزعىلت تٷستٸ كٶيلەگٸ بار, قايراتتى قارا شاشىن جەلكەسٸنە تٷيٸپ العان كريستينا قىزدىڭ بەت بەينەسٸ بٸزگە كٶرٸنبەيدٸ. نەزٸك بەلٸنە بۋىنىپ العان جٸڭٸشكە قارا بەلبەۋٸمەن ٶمٸرگە دەگەن ٷزٸلمەس ٸڭكەرلٸك-ٷمٸتٸن ەيگٸلەپ تۇر. ەتسٸز ارىق قولدارىمەن عانا ون ەكٸ مٷشەسٸ ساۋلار شايلىعىپ «قاسقىر قوعام, سۇم زامان» دەپ قارا اسپان تٶندٸرٸپ جٷرگەن ٶمٸر سوقپاعىنا قايمىقپاي «قادام باسادى».
كارتينا – قىزدىڭ كەمتار ەكەنٸن بٸلمەيتٸندەر ٷشٸن رومانتيكالىق سارىن بەرەدٸ.ال ەندٸ, بويجەتكەننٸڭ تەن كەمشٸنٸ بٸلٸنٸپ قالعاننان كەيٸن, سول سارىن شەرگە ورانىپ, ونىڭ قايعىعا كٶنبەگەن كٸناراتسىز جانى ٶمٸرگە دەگەن ٶلەردەي قۇشتارلىعىمەن ارالاسىپ, تٸپتەن كٷشەيٸپ, جالىنا قول تيگٸزبەي اسقاقتاپ كەتەدٸ. شٶبٸ ورىلىپ, ورنىنا الشىنكٶك تە شىقپاي قالعان, كٷن جەپ سارعايىپ كەتكەن تٶڭٸرەكتٸ مەكەن قىلعان, تەڭٸرٸن عانا مەدەت قىل-عان قايران قىزدى مٷسٸركەۋ ەمەس, كٶكٸرەكتٸ باسقا, زادى بٶلەك ەلدەبٸر ۋايىم كەلٸپ قابادى. بيٸكتەپ كەتكەن كٶكجيەك سىزىعى دا ارعى جاقتى كٶرسەتپەي بٷگٸپ, ەلگٸ ۋايىمدى ٷدەتە تٷسەدٸ. ماشينادان تٷسكەن, وقىس باستالىپ, كەنەت جوعالاعان قوس سوقپاق تا قىزدى ەمدەلۋدەن كٷدەرٸ ٷزٸلگەنە مەڭزەپ, ٷمٸت شٸركٸندٸ جالعىز-اق اساپ, جوق قىلادى. ورنىندا ٶزٸنٸڭ دارا قاسيەتٸن عانا قورەك قىلعان كريستينانىڭ كەسەك رۋحى قالادى.
مىنا قارشاداي قىز تولستويدىڭ فەتكە جازعان «ناۋقاس جان ادامي ساپا جاعىنان دەنٸ ساۋعا قاراعاندا ەلدەقايدا جوعارى تۇرادى. ٶيتكەنٸ, ولار ٶمٸردٸڭ ٸزگٸلٸك قۇنىنى اناعۇرلىم تەرەڭ سەزٸنەدٸ. اۋىرماعاننان قورىق! ەسٸرەسە ناۋقاستانىپ كٶرمەگەن ەيەلدەر تاعى سەكٸلدٸ, ٷرەيلٸ» دەيتٸن حات جولداردى ەسكە تٷسٸرە مە? داۋىستاپ ايتپاي, ىمداپ تٷسٸندٸرمەي, ٷنسٸز عانا سەزدٸرە مە, نەمەنە?
ماعان كريستينا قىزدىڭ تاعدىرى وسىلاي, ەدەيٸ جازىلعانداي كٶرٸنەدٸ. ونىڭ ارقانداۋلى اتتاي, تراەكتوريياسى تار عۇمىرى, كەيٸن, الىس-جاقىن ميلليونداردىڭ جانارىنا تٷسٸپ, قىرىق ەلدٸڭ قيىرىنا جايىلىپ كەتۋٸ ٷشٸن ارنايى جاسالعانعا ۇقسايدى. (ەگەر دەنٸ ساۋ, قول-اياعى بٷتٸن بولىپ كەزٸككەنٸندە سۋرەتشٸ ەندريۋ بولاشاق جارى, ٶمٸرٸ مەن ٶنەرٸنە شىن سەرٸك, ەرٸ حاتشىسى بولعان, ەرٸ مودەلٸ بولعان, كارتينالارىنا ات قويىپ, ٶزٸنە اقىل قوسقان بەتسي دجەيمسپەن ۇشىراسپاي قالار ما ەدٸ. شىعارماسىنا شەكسٸز شابىت سىيلاپ, بٸر ەمەس, ەكٸ جٷز قىرىق كارتينانىڭ ٶمٸرگە كەلۋٸنە سەبەپ بولعان حەلگانى تاپپاس پا ەدٸ?)
ۋاقىتشا كەدەرگٸ جولىنا كٶلدەنەڭ تٷسٸپ جاتىپ العان كريستينا ەلەمٸ – سۋرەتشٸنٸڭ دە ەلەمٸ سەكٸلدٸ. شەكتەۋلٸ دە تازا. كٶرمەگە جٷز مىڭداعان ادامنىڭ جينالۋ سەبەبٸ دە سودان. سودان, كارتينا مەن كٶرەرمەن تابىسا تۋىسىپ, تەرەڭ ۇعىسىپ تۇرعانى.
سۋرەتشٸ جەڭٸس كەكەنۇلىنىڭ جەلٸدەگٸ جازباسى
