سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا تۋريزم سالاسىندا ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ ٶسۋٸ ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى قۇبىلىستارىنىڭ بٸرٸنە اينالدى. بۇرىن تۋريزم قوسالقى باعىت رەتٸندە قابىلدانسا, بٷگٸندە ول شيكٸزات ەمەس سەكتورداعى ەڭ سەرپٸندٸ دامىپ كەلە جاتقان سالا, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
رەسمي دەرەكتەرگە سەيكەس, 2024 جىلى تۋريزمگە سالىنعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ رەكوردتىق كٶرسەتكٸش - شامامەن 950 ملرد تەڭگەگە جەتتٸ. ال 2025 جىلدىڭ العاشقى 10 ايىندا بۇل كٶرسەتكٸش 1 ترلن تەڭگەگە جۋىقتاپ, ٶتكەن جىلعى دەڭگەيدەن اسىپ تٷستٸ. بۇعان دەيٸن ينۆەستورلارعا مۇقتاج بولعان سالا ٷشٸن بۇل – ساپالىق تۇرعىدان ٷلكەن سەرپٸلٸس. مۇنداي ٶسٸم تەك ٸشكٸ سۇرانىستىڭ ارتۋىمەن نەمەسە ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋىمەن عانا بايلانىستى ەمەس. قازاقستاندا قازٸر ينۆەستورلاردىڭ جۇمىسى بارىنشا جەڭٸلدەتٸلگەن: رەتتەۋ تەتٸكتەرٸ اشىق جٷرگٸزٸلەدٸ, جاڭا ٸس باستايمىن دەگەندەرگە جىلدام رۇقسات بەرٸلەدٸ, ال مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتار جەكە باستامالاردى بەلسەندٸ تٷردە قولداپ وتىر. مۇنىڭ بەرٸ تەۋەكەلدەردٸ ازايتىپ, ٸرٸ جوبالارعا ەرەكشە جاعداي جاسايدى, مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ينۆەستور تارتۋدىڭ نەگٸزگٸ تەتٸكتەرٸ
ينۆەستيتسييا تارتۋداعى باستى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ – ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ. مەملەكەت جولداردى, ينجەنەرلٸك جەلٸلەردٸ جەنە بازالىق كوممۋنيكاتسييالاردى ٶز موينىنا العان جاعدايدا, ينۆەستور قوناقٷيلەر, ساياباقتار, كۋرورتتار مەن سەرۆيستٸك نىساندار سيياقتى ٶنٸمدٸ دامىتۋعا كٶڭٸل بٶلە الادى.
قوسىمشا ىنتالاندىرۋ رەتٸندە سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەر, جابدىقتاردى جەڭٸلدەتٸلگەن تەرتٸپپەن يمپورتتاۋ جەنە جەر تەلٸمدەرٸن تيٸمدٸ شارتتارمەن ۇسىنۋ قاراستىرىلعان. قازٸردٸڭ ٶزٸندە KazakhInvest كەسٸپكەرلەرگە «بٸر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قىزمەت كٶرسەتٸپ, جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ مەرزٸمٸن قىسقارتتى. سونىمەن قاتار قازاقستان تۋريستٸك ايماقتارىن حالىقارالىق دەڭگەيدە بەلسەندٸ دامىتىپ, ٸرٸ وپەراتورلار مەن ينۆەستيتسييالىق قورلاردى تارتۋعا كٷش سالىپ وتىر. مۇنداي قۇرالدار ونداعان جىل بويى جۇمىس ٸستەي الاتىن اۋقىمدى كلاستەرلٸك جوبالاردى ىنتالاندىرادى.
ەلەمدٸك تەجٸريبە جەنە قازاقستانداعى جاعداي
تۋريزمگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋى – جاھاندىق ترەند. كٶپتەگەن ەلدە بۇل سالا ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ درايۆەرٸنە اينالعان. دۇرىس جوبالانعان كۋرورتتار تۇراقتى تابىس ەكەلٸپ, جۇمىس ورنىن ارتتىرىپ, ساباقتاس سالالاردىڭ دامۋىنا جول اشادى. وعان ٶزبەكستانداعى «اميرسوي» كۋرورتى ايقىن مىسال بولا الادى. باستاپقىدا تاۋ شاڭعىسى كەشەنٸ رەتٸندە جوسپارلانعان بۇل نىسان قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە جىل بويى جۇمىس ٸستەيتٸن تۋريستٸك كلاستەرگە اينالدى. مەملەكەت ينفراقۇرىلىمدى قامتاماسىز ەتسە, جەكە ينۆەستورلار قوناقٷيلەرگە جەنە سەرۆيستٸك قىزمەتتەرگە قارجى سالدى. بۇل جوبادا PGI Management حالىقارالىق كومپانيياسىنىڭ, ەسٸرەسە توماس تور يەنسەننٸڭ تەجٸريبەسٸ ماڭىزدى رٶل اتقاردى. نەتيجەسٸندە «اميرسوي» اينالاسىندا شاعىن بيزنەس پەن جاڭا قىزمەت تٷرلەرٸن قامتيتىن تولىققاندى ەكونوميكالىق ەكوجٷيە قالىپتاستى.
قازاقستان ٷشٸن بۇل تەجٸريبە – مىقتى تۇجىرىمداما, ساپالى ينفراقۇرىلىم جەنە مەملەكەت پەن بيزنەستٸڭ تيٸمدٸ ەرٸپتەستٸگٸ تۇتاس بٸر ٶڭٸردٸ ٶزگەرتە الاتىنىنىڭ دەلەلٸ. قازاقستان ٷكٸمەتٸ وسى مودەل بويىنشا ششۋچينسك-بۋراباي, ماڭعىستاۋ جەنە الماتى تاۋ كلاستەرٸنە كٶڭٸل بٶلٸپ وتىر. بۇل ايماقتاردا كٶلٸك, سەرۆيس جەنە جىل بويعى دەمالىستى بٸرٸكتٸرەتٸن كەشەندٸ باعدارلامالار جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
«قازاقستاندا تاۋ دەمالىس ايماقتارىن دامىتۋ ٷشٸن بٸرەگەي تابيعي ەلەۋەت بار. مۇنداي ارتىقشىلىق باسقا ەلدە جوق», – دەدٸ PGI Management حالىقارالىق كومپانيياسىنىڭ ديرەكتورى توماس تور يەنسەن.
ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ – تٶرت ماۋسىمدىق تۋريزم. كٶپتەگەن ەلدە تۋريستٸك ماۋسىم بٸرنەشە ايمەن شەكتەلسە, ال قازاقستاننىڭ تاۋلى ايماقتارى جىل بويى تۋريست قابىلداي الادى. بۇل تاۋ تۋريزمٸن جۇمىس ورنى جەنە ٶڭٸرلٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتاتىن سالانىڭ لوكوموتيۆٸنە اينالدىرادى.
«قازاقستان ەكونوميكاسىن ٸلگەرٸلەتۋگە ٷلكەن مٷمكٸندٸك بار. ەسٸرەسە تاۋ ايماقتارى – تٶرت ماۋسىمدا تۋريست قابىلداي الادى», – دەيدٸ ساراپشى.
تۋريزم – جۇمىس كٶزٸ
تۋريزم – ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ جۇمىس بەرۋشٸ سالالاردىڭ بٸرٸ. الماتى تاۋ كلاستەرٸن دامىتۋ قازاقستاندا دا وسىنداي مودەل قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ساراپشىلاردىڭ الدىن الا باعالاۋىنشا, جوبا اياسىندا 5 مىڭعا دەيٸن جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. ەڭ باستىسى, تەك قوناقٷي, شاڭعى مەكتەپتەرٸمەن شەكتەلمەيدٸ. جٷيەگە ينجەنەر, گيد, رەستوراتور, پروكات ماماندارى مەن تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر دە كٸرەدٸ. سالىستىرۋ ٷشٸن: بٷگٸندە الماتىداعى ەڭ ٸرٸ ەكٸ جۇمىس بەرۋشٸ – مارگارين زاۋىتى (2 500 قىزمەتكەر) جەنە «الماتى سۋ» كوممۋنالدىق كەسٸپورنى (3 500 قىزمەتكەر) شاماسىندا جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتٸپ وتىر.
تۋريست سانى كٶبەيگەن سايىن جۇمىس ورنى دا ارتادى. ساياساتتانۋشى مارات شيبۇتوۆتىڭ ايتۋىنشا: «قازٸر 1,5 ملن تۋريست كەلەدٸ, ەندٸ كەمٸندە ەكٸ-ٷش ەسە ارتتىرساق, ونداعان ميلليارد تەڭگە اينالىمعا تٷسەدٸ. نەتيجەسٸندە اۆتوماتتى تٷردە مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى».
جازعى تۋريزم باعىتتارىنىڭ – ترەكينگ, ۆەلومارشرۋت, ەكوتۋر دامىسا, ازاماتتارعا جىل بويى جۇمىس تابىلادى. بۇل ٶز كەزەگٸندە جەرگٸلٸكتٸ ٶنٸمگە, لوگيستيكا مەن قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنا سۇرانىستى ارتتىرىپ, اۋىلدىق جەرلەردە وتباسىلىق بيزنەستٸڭ دامۋىنا جول اشادى.
ينۆەستيتسييالىق ديناميكا: ساندارعا سٷيەنسەك
2019–2024 جىلدار ارالىعىندا تۋريزمنٸڭ نەگٸزگٸ كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ شامامەن 500 ملرد تەڭگەدەن 1 ترلن تەڭگەگە جۋىقتادى. وسى كەزەڭدە ەل بويىنشا جالپى قۇنى 550 ملرد تەڭگەگە جۋىق 600-دەن استام جوبا ٸسكە اسىرىلدى. تەك 2024 جىلدىڭ ٶزٸندە 87 جاڭا تۋريستٸك نىسان پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. بۇل – سالانىڭ جاڭارىپ, ينۆەستورلار سەنٸمٸنٸڭ ارتقانىن كٶرسەتەتٸن ماڭىزدى كٶرسەتكٸشتەر.
قازاقستان ٷشٸن بۇل ٷردٸستٸڭ ماڭىزى زور. ٸشكٸ سۇرانىستىڭ ٶسۋٸ مەن مەملەكەتتٸك قولداۋ اياسىندا تۋريستٸك جوبالار ٶنەركەسٸپتٸك باستامالارعا قاراعاندا ينۆەستيتسييانىڭ جىلدام قايتارىمىن جەنە جوعارى تيٸمدٸلٸكتٸ كٶرسەتٸپ وتىر. الدىمەن قۇرىلىس ٸسكە قوسىلادى, كەيٸن وبەكتٸلەر ونداعان جىل بويى تابىس ەكەلٸپ, شاعىن بيزنەس جەنە ٶڭٸرلٸك ەكونوميكانى دامىتادى.
ەكونوميكاداعى رٶلٸ
تۋريزمنٸڭ ەكونوميكالىق ماڭىزىن تەك ٶڭٸرلەر عانا ەمەس, بٷكٸل ەل سەزەتٸن بولادى.
«تۋريزم – ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ەرٸ ەڭ جىلدام دامىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ بٸرٸ. كٶپتەگەن ەلدە ول جٸٶ-نٸڭ 8-10 پايىزىن قۇرايدى, ال تٷركييادا بۇل كٶرسەتكٸش 10-12 پايىزعا جەتەدٸ. قازاقستاندا تۋريزمنٸڭ ٷلەسٸ ەزٸرگە 3-4 پايىز شاماسىندا. دەمەك, ٶسۋ ەلەۋەتٸ ٶتە جوعارى. سونىمەن قاتار تۋريستەر شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ كەلۋٸن قامتاماسىز ەتٸپ, ەلدٸڭ تٶلەم بالانسىنا وڭ ەسەر ەتەدٸ», – دەيدٸ ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقوۆ.
بۇل قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسىندا ٷلكەن ەلەۋەتٸ بار دەگەن سٶز. قازٸرگٸ كٶرسەتكٸشتەر ەلەمدٸك دەڭگەيدەن تٶمەن بولعانىمەن, سالانىڭ بولاشاعى مەن ەكونوميكالىق قايتارىمى ٶتە جوعارى.
