ادامزاتتىڭ ٶزٸمەن بٸردەي دەرلٸك تاريحى بار زەيتٷن انادولى جەرٸندە جاي عانا جەمٸس ەمەس, ٶمٸر سالتى بولىپ تابىلادى. وسىنداي تەرەڭ تامىرلار مەن جەرورتا تەڭٸزٸ كليماتىنىڭ ارقاسىندا تٷركييا بٷگٸندە زەيتٷن اعاشتارىنىڭ جۇماعى بولىپ تابىلادى. ەگەي ايماعىنان جەرورتا تەڭٸزٸ جاعالاۋىنا جەنە شىعىس انادولىعا دەيٸنگٸ بارلىق ايماق عاسىرلار بويعى قاراپايىم زەيتٷن اعاشتارىنا تولى. دەگەنمەن, زەيتٷن ٷشٸن ەڭ كٶرنەكتٸ ايماق, سٶزسٸز, ەگەي تەڭٸزٸ, وندا ەلدەگٸ زەيتٷن اعاشتارىنىڭ 75 پايىزى ٶسەدٸ. كٷزدە ەگەي تەڭٸزٸ زەيتٷن ەگٸنٸنٸڭ كٶرٸكتٸ جەرلەرٸ مەن دىبىستارىمەن جاندى, ايماقتىڭ قۇنارلى جەرلەرٸن جەنە ونىڭ اسحاناسى مەن كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸنە تەرەڭ ەنگەن مەڭگٸلٸك مۇراسىن اتاپ ٶتەدٸ. ەگەي تەڭٸزٸنٸڭ زەيتٷن توعايلارى وسى كٷزدە بٸزدٸڭ داستارحانىمىزعا ٶز عاجايىپتارىن تارتۋعا دايىندالىپ جاتقاندا, وسى مەڭگٸلٸك دەستٷردٸ جەكە سەزٸنۋگە قالاي قارايسىز?
زەيتٷن اعاشىنىڭ باعىتتارى: قايدا بارۋ كەرەك
ەۋروپا كەڭەسٸنٸڭ زەيتٷن مارشرۋتتارىنا ەنگەن تٷركييا ٶزٸنٸڭ بارلىق ايماقتارىندا زەيتٷن ٶندٸرەدٸ. بۇل ايماقتاردىڭ ٸشٸندە ەڭ ماڭىزدى زەيتٷن ٶندٸرٸسٸ ايماقتارى سٶزسٸز ەگەي جاعالاۋىندا. بۇل ايماق بالىكەسير, يزمير, مانيسا, ايدىن جەنە مۋگلا پروۆينتسييالارىندا ەڭ جوعارى ٶندٸرٸسكە يە. بٷكٸل ايدا تاۋى ايماعى ەڭ باستى زەيتٷن اۋماعى بولىپ تابىلادى. چاناككالەدەگٸ اداتەپە زەيتٷن مايى مۇراجايىنا قىسقا ساپار تٷركييانىڭ زەيتٷن جولى باستالادى. تٷركييانىڭ العاشقى زەيتٷن مايى مۇراجايىندا زەيتٷن مايىنىڭ ساياحاتىنا كۋە بولا الاسىز. ٸشٸندە بالىكەسيردٸڭ ايۆالىك اۋدانى زەيتٷن ٶسٸرۋ ەڭ كٶپ تارالعان اۋىلشارۋاشىلىق قىزمەتٸ بولىپ تابىلاتىن تاعى بٸر ماڭىزدى ورتالىق بولىپ تابىلادى. ەگٸن فەستيۆالٸ — بۇل جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ جەنە جەرگٸلٸكتٸ دەمدٸ تاعامداردى تاڭداۋ ٷشٸن تاماشا تەجٸريبە.
تٶمەنگە جىلجىپ, كيركاگاچتىڭ مانيسا قالاسىندا ەلٸ دە جەمٸس بەرەتٸن ەلەمدەگٸ ەڭ كٶنە زەيتٷن اعاشتارىنىڭ بٸرٸنە بارا الاسىز. 1650 جىلدىق اعاش 2013 جىلى «ەسكەرتكٸش اعاش» رەتٸندە تٸركەلٸپ, قورعاۋعا الىنعان. ەگەي تەڭٸزٸنٸڭ ٸنجۋ-مارجانى يزمير دە تٷركييانىڭ ەڭ ماڭىزدى زەيتٷن جەنە زەيتٷن مايى ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى. سەلچۋك, سەفەريحيسار, گٷزەلباحچە, ۋرلا, چەشمە جەنە كارابۋرۋن سيياقتى ايماقتاردا كٶنە زەيتٷن اعاشتارىن كەزدەستٸرۋگە بولادى. سٸزدٸ فەرمادان ٷستەلگە دەيٸنگٸ مەيرامحانالار ٷشٸن ميشلەن نۇسقاۋلىعىندا تٸزٸمدەلگەن سٷيكٸمدٸ ايماق ۋرلدا تاريحي توسىن سىي كٷتەدٸ. سونىمەن قاتار, ۇزىنكۋيۋ اۋىلىنداعى كٶستەم زەيتٷن مايى مۇراجايى زەيتٷن ٶندٸرٸسٸنٸڭ 4000 جىلدىق تاريحىن باقىلايدى. وڭتٷستٸككە, زەيتٷن توعايلارىنىڭ جەنە شامامەن 25 ميلليون اعاشتىڭ جٷرەگٸ ايدىنعا قاراي بەت العان كەزدە, سٸز كۋشاداسىندا ولەاتريۋم زەيتٷن جەنە زەيتٷن مايى تاريحى مۇراجايىن تابا الاسىز. بۇل ەلدەردەگٸ زەيتٷن تاريحىمەن تانىسقاننان كەيٸن سٸز تاعى بٸر مەرەكە جۇماعى — مۋگلاعا جەتە الاسىز. ميلاس ايماعى زەيتٷن ٶندٸرٸسٸندە ماڭىزدى رٶل اتقارادى. ميلادا زەيتٷن اعاشتارى 8000 جىل بۇرىن بولعان دەپ ەسەپتەلەدٸ. ميلاستاعى زەيتٷن جيناۋ فەستيۆالٸ كەزٸندە جوعارى ساپالى زەيتٷن مەن زەيتٷن مايىنىڭ دەمٸن تاتۋعا بولادى.
عاسىرلار بويى قالىپتاسقان سالت: زەيتٷن جيناۋ
ماۋسىم ايىندا گٷلدەپ, جازدىڭ سوڭعى كٷندەرٸنە دەيٸن ٶسەتٸن زەيتٷندەر كٷز كەلگەندە ەگٸن جيناۋعا دايىن بولادى. زەيتٷن جيناۋدىڭ ەجەلگٸ دەستٷرٸ وتباسىلاردى, قاۋىمداستىقتار مەن كەلۋشٸلەردٸ وسى عاسىرلىق تەجٸريبەگە قاتىسۋ ٷشٸن بٸرٸكتٸرٸپ, ايماقتىڭ مەدەنيەتٸ مەن اسحاناسىنىڭ ورتالىق جەمٸسٸن تويلايدى. ەگٸن جيناۋ زەيتٷندٸ جيناۋدان باستالادى. ەگەي ايماعىندا جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار ەدەتتە كٶپ عاسىرلىق قولمەن تەرۋ دەستٷرٸن ۇستانادى, ٶيتكەنٸ بۇل زەيتٷننٸڭ ساپاسىن ساقتاپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار جەر مەن ەڭبەكپەن تەرەڭ بايلانىستىرادى. سودان كەيٸن قولمەن تەرٸلگەن زەيتٷندەر «اسحانالىق زەيتٷندەر», «زەيتٷن مايىنا سىعۋعا ارنالعان زەيتٷندەر» جەنە «ۇنتاقتالعان زەيتٷندەر» دەپ بٶلٸنەدٸ, ياعني بۇتاقتاردان قۇلاعان.
بۇتاقتاردان ٷستەلدەرگە دەيٸن: زەيتٷن مايىنىڭ كەرەمەتٸ
زەيتٷندەردٸڭ مايعا ساياحاتى — تاعى بٸر ەرەكشە شىتىرمان وقيعا. جينالعاننان كەيٸن زەيتٷندەر دەرەۋ جەرگٸلٸكتٸ ديٸرمەندەرگە نەمەسە زاۋىتتارعا جٸبەرٸلەدٸ, وندا ولار سىعىمدالادى جەنە ساۋ ەگەي تاعامدارىنىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ بولىپ تابىلاتىن جوعارى ساپالى زەيتٷن مايىن ٶندٸرۋ ٷشٸن بٶتەلكەگە قۇيىلادى. باسىلعاننان كەيٸن بٶتەلكەگە قۇيىلعان زەيتٷن مايى ەگەي اسحاناسىندا ورتالىق رٶل اتقارادى, بۇل تاعامداردىڭ دەمٸن جاقسارتادى. ۇزاق جەنە سالاۋاتتى ٶمٸر سٷرۋگە ارنالعان زەيتٷن مايىنىڭ كەرەمەتٸن ايماقتاعى ەربٸر تاعامعا قوسۋعا بولادى. تەتتٸ زەيتٷن مايى كٶبٸنە نانعا باتىرۋ ٷشٸن تاڭعى اسقا بەرٸلسە, ونىمەن بەرەكەلٸ وشاعان (شەۆكەت-ي بوستان) جەنە سامفير (دەنيز بٶرٷلچەسي) سيياقتى ايماقتىق شٶپتەر, سونداي-اق ارتيشوك پەن كەدٸ گٷلدەرٸ سيياقتى كٶكٶنٸستەر پٸسٸرٸلٸپ, قاراپايىم جاسايدى. بٸراق ينگرەديەنتتەردٸڭ بالعىندىعىن كٶرسەتەتٸن پايدالى جەنە دەمدٸ تاعامدار. سونىمەن قاتار, ەر تاعامدا زەيتٷن مايى, سٸركە سۋى نەمەسە ليمون قوسىلعان دەمدٸ سالاتتار ۇسىنىلادى.
