ايتۋىنشا, كرەملدٸڭ بەيقام جاتقان قازاقستانعا سوقتىعىسۋى كٷتٸلگەن ستسەناريي. سوندىقتان بۇعان بەلەندەي تاڭعالۋدىڭ رەتٸ جوق.
«نيكونوۆتىڭ «رەسەي سىيعا تارتقان اۋماق» تۋرالى پٸكٸرٸ ەبدەن پٸسٸپ-جەتٸلگەن پوزيتسييا. قازاق قوعامىنىڭ قارسى رەاكتسيياسى دا زاڭدى. كرەملدەن كەشٸرٸم سۇراۋدى تالاپ ەتۋٸ دە ەلگٸ اگرەسسيياعا تويتارىس بەرۋدەن تۋعان امال. ٶز باسىم بۇعان تاڭعالعان جوقپىن. پۋتيننٸڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ توپ قازاقستانعا كەلگەندە سٶلەكەت سٶيلەۋدەن سەسكەنبەيدٸ. ولارعا جٶن سٸلتەپ وتىرعان دا كرەملدٸڭ ٶزٸ. جالپى, رەسەيدەن بۇدان باسقا نە كٷتەسٸز» – دەگەن ورىندى ساۋال قويادى كەسٸپكەر.
سەيٸتمۇراتوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, كرەمل سىرتقى ساياساتتاعى وسىدان بەس اي بۇرىن باستالعان تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸستەردٸ تەجٸريبەلٸ پروپاگانديست نيكونوۆتىڭ اۋزىمەن ايتقىزىپ وتىر.
وسى ارادا ارتقا شەگٸنٸس جاساعان ساراپشى بيىلعى جىلدىڭ ماۋسىمىندا كٷللٸ رەسەي تەلەارنالارى تاراتقان «روسسييا. كرەمل. پۋتين» باعدارلاماسىنداعى رەسەي پرەزيدەنتٸنٸڭ اتىشۋلى مەلٸمدەمەسٸن مىسالعا كەلتٸرەدٸ.
سول جولى كسرو قۇرامىنان شىعاردا ەلٸمساقتان ورىسقا تيەسٸلٸ اۋماقتى قوساقتاي كەتكەن مەملەكەتتەر تۋرالى سٶز قوزعاعان پۋتين
«...كسرو-عا قالاي كٸرسە, سول كٷيٸندە شىعۋعا تيٸس ەدٸ. بۇلار ورىس حالقىنىڭ «سىي-سيياپاتىن» ٶزٸمەن بٸرگە ارقالاي كەتتٸ» دەگەن.
سەيٸتمۇراتوۆ سول سەبەپتٸ نيكونوۆتىڭ پٸكٸرٸ ابايسىزدا ايتىلدى دەگەنگە سەنبەيدٸ. كەرٸسٸنشە, سودان تۋاتىن كەلەسٸدەي اسپەكتٸلەرگە نازار اۋدارىپتى.
بٸرٸنشٸدەن, – دەيدٸ ول. نيكونوۆ ٶز ويىن اتاۋىنىڭ ٶزٸ ايعايلاپ تۇرعان «ٷلكەن ساياسات» باعدارلاماسىندا ورتاعا سالدى.
ەكٸنشٸدەن, وسىدان التى اي بۇرىنعى پۋتيننٸڭ پٸكٸرٸ مەن نيكونوۆتىڭ سٶزٸنە دەيٸنگٸ ارالىقتا بٸرتالاي وقيعا بولدى.
مەسەلەن, پۋتيننٸڭ تارتۋ-تارالعى تۋرالى اتىشۋلى مەلٸمدەمەسٸنەن بٸرنەشە كٷن بۇرىن كرەمل ٷشٸن ستراتەگييالىق ماڭىزى بار «كنياز ۆلاديمير» سۋاستى كرەيسەرٸ سىناقتان سەتتٸ ٶتتٸ.
سەيٸتمۇراتوۆ مۇنى رەسەيلٸك mass-media جارىسا جازعانىن ايتادى.
«پەنتاگونعا قاراستى think tank corporation مەلٸمەتٸنە سەيكەس, رەسەيلٸك سۋاستى كەمەلەرٸنٸڭ سوڭعى ٷلگٸسٸ اق ٷيدٸڭ دەگبٸرٸن قاشىرىپ وتىر. اقش-تا «كنياز ۆلاديميرمەن» دەڭگەيلەسە الار سۋاستى كەمەسٸ تەك 2028 جىلى پايدا بولادى.
1981 جىلى قۇراستىرىلعان زىمىرانتاسىعىش ەسكٸ سۋاستى كەمەلەرٸن تولىق جاڭالاۋ 2031-گە دەيٸن سوزىلىپ كەتۋٸ مٷمكٸن» – دەيدٸ ول.
ساراپشى وسى ارادا مىنا بٸر دەتالعا نازار اۋدارعان ەكەن.
نيكونوۆتىڭ مەلٸمدەمەسٸنەن سوڭ اراعا 5 كٷن سالىپ «ۆلاديمير مونوماح» سۋاستى كەمەسٸ وحوت تەڭٸزٸندە تٶرت بٸردەي «بۋلاۆا» بالليستيكالىق زىمىرانىن سىناپ كٶرگەن. بۇعان دەيٸن سۋاستى كەمەسٸ «بۋلاۆانىڭ» ەكٸ زىمىرانىن عانا شىعارعان.
سەيتمۇراتوۆ وسى ورايدا امەريكالىق ەسكەري ساراپشى سەباستيان روبليننٸڭ ماقالاسىن مىسالعا كەلتٸرەدٸ.
روبلين ٶز زەرتتەۋٸندە: «بۋلاۆا? يادرولىق سوعىس باستالسا رەسەي قارۋلى كٷشتەرٸ ٶركەنيەت اتاۋلىنى تىپ-تيپىل ەتەدٸ. كرەمل ەسكەري قۋاتىن ارتتىرۋدى ەلٸگە دەيٸن جالعاستىرۋدا» دەيدٸ.
سەيٸتمۇراتوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇندا بٸر ٷندەستٸك بار. «رەسەي سىيعا تارتقان اۋماق» جايىندا ايتقان كرەمل سول مەزەتتە الىس-جاقىنداعى وپپونەنتتەرٸنە جۇدىرىعىن بٸلەپ قويۋدى دا ۇمىتپايدى.
«بىلايشا ايتقاندا, رەسەي ۇلتتىق مٷددەسٸمەن ٷيلەسەتٸن, ۋىسىنان شىعارعىسى كەلمەيتٸن ايماقتى ەزٸردەن بەلگٸلەپ, گەوساياساتتاعى قارسىلاستارىن قۇلاققاعىس ەتۋدە. بٸرەۋ-مٸرەۋ بۇل تەرريتوريياعا تۇمسىق تىعار بولسا, ٸسٸڭ بٸزبەن بولادى دەگەنگە سايعىزىپ تۇر» – دەيدٸ ول.
كەسٸپكەر وسى ارادا قازاقستان تۇرعىندارى قالاسا دا, قالاماسا دا مويىنداۋعا مەجبٷر بولاتىن ٷش جايتتى جٸپكە تٸزٸپتٸ.
العاشقىسى, قازاقستان رەسەيدەن قاشىپ قۇتىلا المايدى. قوس گيگانتتىڭ ورتاسىندا وتىرعانىن قابىلداۋدان ٶزگە جولى جوق.
كەيٸنگٸسٸ, رەسەي بيلٸگٸندە پۋتين مەن سول سەكٸلدٸ پايىمدايتىن توپ وتىر. الدا-جالدا بۇلاردىڭ بيلٸكتەن تايۋى نەعايبىل.
سوڭعىسى, رەسەي بيلٸگٸندە وتىرعانداردىڭ دٷنيەتانىمى العان بٸلٸمٸ, كٶرگەن تەلٸمٸ, قىزىل يمپەرييادان قالعان تاريحي مۇرانىڭ نەگٸزٸندە قالىپتاسقان. بۇلاردان قازاقستانعا قاتىستى ريتوريكاسى ٶزگەرٸسسٸز قالادى.
...
سٶي دەگەن سەيٸتمۇراتوۆ «رەسەيدٸڭ 2020 جىلعا دەيٸنگٸ قاۋٸپسٸزدٸك ستراتەگيياسى» دەيتٸن وسىدان 11 جىل بۇرىن ەزٸرلەنگەن ساياسي قۇجاتتى شولىپ شىعادى.
قۇجاتتا بىلاي دەلٸنگەن:
- رەسەيدٸڭ ۇلتتىق مٷددەسٸ مەملەكەتتٸڭ ٸشكٸ قاجەتتٸلٸگٸن قامتيدى.
- رەسەيمەن شەكارالاس, وداقتاس ەلدەرمەن اراداعى بالانس بۇزىلعان جاعدايدا ەسكەري كٷش قولدانۋ پروبلەمانى شەشۋدٸڭ جالعىز جولى.
- سىرتقى ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ باعدارى تمد كەڭٸستٸگٸندەگٸ ەلدەرمەن ەتەنە بايلانىس ورناتۋعا باعىتتالۋى تيٸس. رەسەي شەكارالىق ايماقتاعى ينتەگراتسييانىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرا تٷسەدٸ.
- ەۋرازييالىق وداق ەكونوميكالىق ينتەگراتسييانىڭ يادروسىنا اينالادى.
- كرەمل باتىس پەن اقش-تىڭ ەسكەري ينفراقۇرىلىمىنىڭ رەسەي شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسۋىنا جول بەرمەيدٸ.
«قۇجاتتىڭ ٶنە-بويى قازاقستانعا قاتىستى جوبا-جوسپارعا تۇنىپ تۇر. دەمەك, نيكونوۆتىڭ مەلٸمدەمەسٸ كٷنٸ بۇرىن ەزٸرلەنگەن جٷرٸس. كرەمل قازٸردەن قامدانباسا ەرتەڭ قازاقستاندى دا ۋىستان شىعارىپ الامىز دەپ ۋايىم جەيدٸ.
ولار ۋكراينادان ايىرىلدى. تاۋلى قاراباقتاعى سوعىستا ەزٸربايجانعا دا سٶزٸ ٶتپەيتٸنٸن كٶردٸك. ەزٸربايجان «ەكٸ ەل – بٸر ۇلت» دەگەن ۇراننىڭ اياسىندا تٷركييامەن بٸرٸگۋٸ مٷمكٸن.
تۋراسىن ايتقاندا, تٷركييا پۋتيندٸ كٷندٸز كٷلكٸدەن, تٷندە ۇيقىدان ايىرۋدا. تٷركٸ دٷنيەسٸن تۇتاستىرۋ دەيتٸن يدەيامەن قارۋلانعان تٷرٸكتەر كەلەسٸ كەزەكتە ورتا ازيياعا كٶز تٸگەدٸ. تٷرٸكتەردٸڭ ەزٸربايجان ارقىلى كاسپيي تەڭٸزٸنە ٶتۋٸ رەسەيدٸڭ ەسكەري يستەبليشمەنتٸ ٷشٸن تراگەدييا» – دەيدٸ ول.
سەيٸتمۇراتوۆتىڭ پايىمداعانىنداي تٷركييا مەن ۋكراينانىڭ ەسكەري كەلٸسٸمشارتقا قول قويىپ, قويىن-قولتىقتاسۋى كرەملگە اۋىر تيگەن.
«ال اق ٷيدەگٸ بايدەننٸڭ مەسكەۋگە جىلى قاباق تانىتپاسى قازٸردەن بايقالىپ تۇر. ول وبامانىڭ جولىمەن كرەملدٸڭ سٸلٸكپەسٸن شىعارادى» – دەيدٸ ساراپشى.
ەرٸ قارايعى ستسەناريي قالاي ٶربٸمەك?
رەسەي وداقتاستارىن وتارلاۋدىڭ جاڭا جولىن تابادى, – دەيدٸ سەيٸتمۇراتوۆ. ەكونوميكالىق وداقتىڭ ازدىق ەتەرٸن اشىق ايتادى. بۇعان الدىمەن بەلارۋستٸ كٶندٸرەدٸ. ۋاقىت ٶتە كەلە ەۋرازييالىق وداقتى كٷللٸ ەلەمنەن وقشاۋلاپ, ٶزٸ سەكٸلدٸ كٷي كەشكٸزەدٸ.
نيكونوۆتىڭ قازاقستانعا قاتىستى ايىپتاۋ, ارانداتۋى اياقتالمايدى. بۇل باسى عانا. اقىلعا سىيمايتىن «ارگۋمەنتتٸڭ» سان تٷرٸنە كۋە بولامىز.
ەزٸرلەگەن دۋمان بىقاي
