بيىل 20 ناۋرىزدا بٸرقاتار مەديا رەسۋرستار ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸن باسقارعان ەرلان تۇرعىمباەۆقا قاتىستى قىلمىستىق ٸس قوزعالعانىن جازا باستاعان بولاتىن. دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, ول 361-باپتىڭ 1-بٶلٸمٸ ("لاۋازىمدىق ٶكٸلەتتٸكتەردٸ تەرٸس پايدالانۋ") بويىنشا ٸس قوزعالعان, ياعني قاڭتار وقيعاسى كەزٸندە قىزمەتتٸك ٶكٸلەتٸن اسىرا پايدالاندى دەپ ايىپتالعان ەدٸ. بۇل اقپاراتتى كەيٸننەن ٸٸم ەرجان سەدەنوۆ راستادى. بٸراق ارتىنشا باس پروكۋراتۋرا تۇرعىمباەۆتان تەك جاۋاپ الىنعانىن ايتتى. دەگەنمەن 30 سەۋٸردە ەرلان تۇرعىمباەۆ ۇستالىپ, بٷگٸندە ەكس-مينيسترگە قاتىستى 2 اي مەرزٸمگە قاماۋعا الۋ شاراسى قابىلدانعان بولاتىن. وسى ورايدا Dalanews.kz تٸلشٸسٸ ساياساتكەر ەمٸرجان قوسانوۆتان ەكس-مينيستردٸڭ ٸسٸنە قاتىستى پٸكٸرٸن بٸلدٸ.
تۇرعىمباەۆ قانداي مينيستر بولدى? ٶز قىزمەتٸن اتقارا الدى ما?
- كەز كەلگەن اۆتوريتار جٷيەدە كٷشتەۋ ورگاننىڭ, سونىڭ ٸشٸندە, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ سەكٸلدٸ قىلمىسپەن كٷرەسەتٸن قۇزىرلى قۇرىلىمنىڭ رولٸ ەرەكشە. جەنە دە ول كونستيتۋتسييالىق جەنە زاڭنامالىق ٶكٸلەتتٸكتەرمەن بٸرگە سول بيلٸكتٸ ساقتاپ قالۋ مەن نىعايتۋ فۋنكتسييالارىن اتقاراتىنى بەلگٸلٸ. حالىق تاراپىنان باقىلاۋ جوق جابىق جٷيەدە ول ورگاندار ساياسي كٷرەستٸڭ قۇرالىنا اينالىپ كەتٸپ جاتادى.
سول قۇرىلىمداردىڭ بارلىق مٷمكٸندٸگٸ (وپەراتيۆتٸ ٸزدەستٸرۋ, تىڭداۋ, اڭدۋ, ٸز كەسۋ جەنە تاعى باسقا ارنايى, باسقا قۇرىلىمداردىڭ قولىنان كەلمەيتٸنقۇقىقتىق-تەحنيكالىق ەرەكەتتەر) تەك قانا قىلمىسپەن كٷرەس نە تەرتٸپتٸ ساقتاۋ ٷشٸن عانا پايدالانىلمايدى. ول قۇزىرەتتەرٸ بيلٸكتٸڭ كونيۋنكتۋرالىق ماقسات-مٷددەسٸن قورعاۋ جولىندا قولدانىلادى. سوندىقتان بٸزدەگٸ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جەنە ونىڭ باسشىلارىنىڭ قىزمەتٸنە دەل وسى تۇرعىدان باعا بەرۋ كەرەك. تۇرعىمباەۆقا دەيٸن دە سولاي بولعان, قازٸر دە سولاي, جەنە, ساياسي رەفورمالار شىنىمەن قولعا الىنباسا, سولاي بولا بەرمەك. بۇل باعا, بۇل تەزيس وتىز جىل بويىنا قازاقستاننىڭ كٷشتەۋ ورگاندارىنىڭ باسشىسى بولعان كەز كەلگەن مينيسترگە قاتىسى بار. سول تۇرعىدان قاراستىرعاندا تۇرعىمباەۆتار گەنەرال بولسا دا... سولداتتار!
ەكس-مينيستر نە ٷشٸن ۇستالدى دەپ ەسەپتەيسٸز?
- ەزٸرشە رەسمي اقپاراتتى مٸسە تۇتامىز. قالعاننىڭ بەرٸ – ساياسي استارى بار, ەركٸم ٶز مٷددەسٸنە ساي تاراتىپ جاتقان ەڭگٸمەلەر عوي.
ناۋرىزدا تۇرعىمباەۆ قۇرىقتالدى دەگەن ەڭگٸمە تاراپ, كەيٸننەن پروكۋراتۋرا ەكس-مينيستردەن تەك جاۋاپ الىنعانىن ايتتى. تۇرعىمباەۆ نەلٸكتەن بٸردەن ۇستالمادى دەپ ويلايسىز?
- "بٸردەن ۇستالمادى" دەيسٸز. بٸردەن نە كەيٸن ۇستالۋى ٷشٸن وعان تاعىلار ايىپ رەسمي تٷردە جارييالانۋى تيٸس قوي. ٶز باسىم تۇرعىمباەۆقا قاتىستى قالىپتاسقان جاعدايدان ەسكٸ قازاقستان مەن جاڭا قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق, ساياسي, كەرەك دەسەڭٸز, مورالدىق تەكەتٸرەسٸن كٶرەمٸن. بيلٸكتە بولعان جەنە ونىمەن شيرەك عاسىر كٷرەسٸپ كەلە جاتقان مەنٸڭ بٸلەتٸنٸم سول: ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ بولعان كەز كەلگەن ادام جوعارى جاقتاعى باستىقتارىنىڭ بۇيرىعىسىز نە رۇحساتىسىز ماڭىزدى شەشٸم قابىلداي المايدى! ول ساناتقا پرەزيدەنت, ونىڭ ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ, پرەمەر كٸرەدٸ. تۇرعىمباەۆ بٷگٸندە قاندى قاڭتارعا قاتىسى بار تۇلعالاردىڭ ٸشٸندەگٸ اسا ماڭىزدى ادام. ەندٸگٸ مەسەلە ونىڭ ٶزٸنە كەلٸپ تٸرەلەدٸ: نە, ٶز كٸنەسٸ بولسا, بٸر جازا, نە جوعارى جاقتىڭ بۇيرىعىن ورىنداسا, ايىپ تاعىلار باسقا دا لاۋازىم يەلەرٸ تەرگەۋگە تارتىلۋى مٷمكٸن. سونىڭ ٸشٸندە, وتىز جىل بويىنا ەلدٸ باسقارىپ, قۇقىق قورعاۋ جٷيەسٸن اشسا الاقانىندا, جۇمسا جۇدىرىعىندا ۇستاپ كەلگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دا اتى اتالۋى مٷمكٸن. بۇل قاتارعا مەن سول سىني كەزەڭدەردە پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ باسقارعان اسا قۇزىرەتتٸ ساياسي تۇلعالاردى دا قوسار ەدٸم.
تۇرعىمباەۆتىڭ قاماۋعا الىنۋىندا ساياسي استار بولۋى مٷمكٸن بە?
- بەرٸ دە بولۋى مٷمكٸن! ساياسي استار دا, كلانالارىق تارتىس تا, قىزمەتٸندە جٸبەرگەن كەمشٸلٸكتەرٸ نە جەمقورلىق ەرەكەتتەرٸ سەبەپ بولۋى مٷمكٸن. تٸپتٸ ول پرەزيدەنتكە نە ونىڭ ماڭايىن جاقپاي قالۋى دا مٷمكٸن. سول سەبەپتٸ رەسمي اقپاراتتى كٷتەيٸك.
پروتسەسس قانشا ۋاقىت سوزىلۋى مٷمكٸن? تۇرعىمباەۆ ۇزاق مەرزٸمگە سوتتالىپ كەتۋٸ مٷمكٸن بە?
- بيلٸكتٸڭ ٸشكٸ جەنە سىرتقى قۇپييالارىنان حاباردار مۇنداي تۇلعالارعا قاتىستى شەشٸمدٸ ناقتى سۋديا قابىلدامايتىنى بەسەنەدەن بەلگٸلٸ. تۇرعىمباەۆقا تاعىلىپ جاتقان (جەنە تاعىلۋى مٷمكٸن) ايىپتار, تەرەۋ مەن سوت بارىسى, سوتتىڭ ٷكٸمٸ – بەرٸ-بەرٸ اقوردانىڭ قۇزىرىندا. قالعانىنىڭ بەرٸ, سونىڭ ٸشٸندە, سٸز بەن بٸزدٸڭ دولبارلارىمىز, تۇرعىمباەۆقا قاتىستى جارييالانىپ جاتقان الۋان-تٷرلٸ اقپارات, سونىڭ ٸشٸندە, شىندىعى دا, ٶتٸرٸگٸ دە, ەكەۋٸ دە ارالاس ساراپتامالار – دالباسا بوپ قالا بەرمەك!
