Biyl 20 naýryzda birqatar media resýrstar ishki ister ministrligin basqarǵan Erlan Turǵymbaevqa qatysty qylmystyq is qozǵalǵanyn jaza bastaǵan bolatyn. Derekterge súiensek, ol 361-baptyń 1-bólimi ("laýazymdyq ókilettikterdi teris paidalaný") boiynsha is qozǵalǵan, iaǵni Qańtar oqiǵasy kezinde qyzmettik ókiletin asyra paidalandy dep aiyptalǵan edi. Bul aqparatty keiinnen IIM Erjan Sádenov rastady. Biraq artynsha Bas prokýratýra Turǵymbaevtan tek jaýap alynǵanyn aitty. Degenmen 30 sáýirde Erlan Turǵymbaev ustalyp, búginde eks-ministrge qatysty 2 ai merzimge qamaýǵa alý sharasy qabyldanǵan bolatyn. Osy oraida Dalanews.kz tilshisi saiasatker Ámirjan Qosanovtan eks-ministrdiń isine qatysty pikirin bildi.
Turǵymbaev qandai ministr boldy? Óz qyzmetin atqara aldy ma?
- Kez kelgen avtoritar júiede kúshteý organnyń, sonyń ishinde, ishki ister ministrligi sekildi qylmyspen kúresetin quzyrly qurylymnyń roli erekshe. Jáne de ol konstitýtsiialyq jáne zańnamalyq ókilettiktermen birge sol bilikti saqtap qalý men nyǵaitý fýnktsiialaryn atqaratyny belgili. Halyq tarapynan baqylaý joq jabyq júiede ol organdar saiasi kúrestiń quralyna ainalyp ketip jatady.
Sol qurylymdardyń barlyq múmkindigi (operativti izdestirý, tyńdaý, ańdý, iz kesý jáne taǵy basqa arnaiy, basqa qurylymdardyń qolynan kelmeitinquqyqtyq-tehnikalyq áreketter) tek qana qylmyspen kúres ne tártipti saqtaý úshin ǵana paidalanylmaidy. Ol quzyretteri biliktiń koniýnktýralyq maqsat-múddesin qorǵaý jolynda qoldanylady. Sondyqtan bizdegi quqyq qorǵaý organdarynyń jáne onyń basshylarynyń qyzmetine dál osy turǵydan baǵa berý kerek. Turǵymbaevqa deiin de solai bolǵan, qazir de solai, jáne, saiasi reformalar shynymen qolǵa alynbasa, solai bola bermek. Bul baǵa, bul tezis otyz jyl boiyna Qazaqstannyń kúshteý organdarynyń basshysy bolǵan kez kelgen ministrge qatysy bar. Sol turǵydan qarastyrǵanda turǵymbaevtar general bolsa da... soldattar!
Eks-ministr ne úshin ustaldy dep esepteisiz?
- Ázirshe resmi aqparatty mise tutamyz. Qalǵannyń bári – saiasi astary bar, árkim óz múddesine sai taratyp jatqan áńgimeler ǵoi.
Naýryzda Turǵymbaev quryqtaldy degen áńgime tarap, keiinnen prokýratýra eks-ministrden tek jaýap alynǵanyn aitty. Turǵymbaev nelikten birden ustalmady dep oilaisyz?
- "Birden ustalmady" deisiz. Birden ne keiin ustalýy úshin oǵan taǵylar aiyp resmi túrde jariialanýy tiis qoi. Óz basym Turǵymbaevqa qatysty qalyptasqan jaǵdaidan eski Qazaqstan men Jańa Qazaqstannyń quqyqtyq, saiasi, kerek deseńiz, moraldyq teketiresin kóremin. Bilikte bolǵan jáne onymen shirek ǵasyr kúresip kele jatqan meniń biletinim sol: ishki ister ministri bolǵan kez kelgen adam joǵary jaqtaǵy bastyqtarynyń buiryǵysyz ne ruhsatysyz mańyzdy sheshim qabyldai almaidy! Ol sanatqa prezident, onyń ákimshiliginiń jetekshisi, premer kiredi. Turǵymbaev búginde Qandy Qańtarǵa qatysy bar tulǵalardyń ishindegi asa mańyzdy adam. Endigi másele onyń ózine kelip tireledi: ne, óz kinási bolsa, bir jaza, ne joǵary jaqtyń buiryǵyn oryndasa, aiyp taǵylar basqa da laýazym ieleri tergeýge tartylýy múmkin. Sonyń ishinde, otyz jyl boiyna eldi basqaryp, quqyq qorǵaý júiesin ashsa alaqanynda, jumsa judyryǵynda ustap kelgen Nursultan Nazarbaevtyń da aty atalýy múmkin. Bul qatarǵa men sol syni kezeńderde prezident ákimshiliginiń basqarǵan asa quzyretti saiasi tulǵalardy da qosar edim.
Turǵymbaevtyń qamaýǵa alynýynda saiasi astar bolýy múmkin be?
- Bári de bolýy múmkin! Saiasi astar da, klanalaryq tartys ta, qyzmetinde jibergen kemshilikteri ne jemqorlyq áreketteri sebep bolýy múmkin. Tipti ol prezidentke ne onyń mańaiyn jaqpai qalýy da múmkin. Sol sebepti resmi aqparatty kúteiik.
Protsess qansha ýaqyt sozylýy múmkin? Turǵymbaev uzaq merzimge sottalyp ketýi múmkin be?
- Biliktiń ishki jáne syrtqy qupiialarynan habardar mundai tulǵalarǵa qatysty sheshimdi naqty sýdia qabyldamaityny beseneden belgili. Turǵymbaevqa taǵylyp jatqan (jáne taǵylýy múmkin) aiyptar, tereý men sot barysy, sottyń úkimi – bári-bári Aqordanyń quzyrynda. Qalǵanynyń bári, sonyń ishinde, Siz ben bizdiń dolbarlarymyz, Turǵymbaevqa qatysty jariialanyp jatqan alýan-túrli aqparat, sonyń ishinde, shyndyǵy da, ótirigi de, ekeýi de aralas saraptamalar – dalbasa bop qala bermek!
