امەريكا حالقى قىمباتشىلىققا ۇرىنىپ, ترامپ ەنگٸزگەن تاريفتەردٸڭ تەرٸس سالدارىن سەزٸنە باستادى. اقش-تا يمپورت تاۋارلاردىڭ قۇنى بٸرٸنەن كەيٸن بٸرٸ ٶسۋدە, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"يمپورتتىق ٶنٸمدەر باعاسى بۇعان دەيٸن جەتكٸزٸلٸپ العان ەلدەگٸ قور تٷگەسٸلگەن سايىن ٶسۋ ٷستٸندە. بۇل تٸزٸمدە ەرتٷرلٸ ساناتتاعى ٶنٸمدەر بار: كونسەرۆٸلەنگەن سورپالار, كيٸم-كەشەكتەردەن باستاپ اۆتوموبيل بٶلشەكتەرٸنە دەيٸن", دەپ جازادى The Financial Times كومپانييالاردىڭ رەسمي دەرەكتەرٸ مەن مەلٸمدەمەلەرٸنە سٸلتەمە جاساپ.
اقش-تىڭ ەڭبەك ستاتيستيكاسى بيۋروسىنىڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا, 2025 جىلدىڭ ناۋرىزىنان تامىز ارالىعىنا دەيٸن ەلدە اۋديو جابدىقتار (+14%), كٶيلەكتەر (+8%) جەنە ٷيگە ارنالعان تاۋارلار (5%) قىمباتتادى.
"بۇل تاۋارلاردىڭ كٶپشٸلٸگٸن مەملەكەت سىرتتان يمپورتتايدى. ەلدە باسقا تاۋارلار, سونىڭ ٸشٸندە كونسەرۆٸلەنگەن سورپالار دا قىمباتتاعان, امەريكالىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر قاڭىلتىردىڭ, اۆتوموبيل بٶلشەكتەرٸنٸڭ تاپشىلىعىنا شاعىمدانۋدا" دەپ ناقتىلايدى FT.
دٷكەندەردەگٸ باعالاردى باقىلايتىن Telsey Advisory Group ٸرٸ ساۋدا ورىندارى جەيدەلەر, اياق-كيٸم سەكٸلدٸ جۇمساق تاۋار ساناتىنداعى 29 ٶنٸمنٸڭ 11-ٸن, سونداي-اق ۆەلوسيپەدتەر, ىدىس جۋعىش ماشينالار سىندى قاتتى تاۋارلار ساناتىنداعى 18 ٶنٸمنٸڭ 12-سٸن, سپورت تاۋارلارى جەلٸسٸندەگٸ 16 ٶنٸمنٸڭ بەسەۋٸن قىمباتتاعانىن اتاپ ٶتتٸ.
تاسىمالدى باسقارۋ ينستيتۋتى (Institute for Supply Management (ISM) 3 قازاندا امەريكاندىق تاماقتانۋ, قۇرىلىس جەنە كوممۋنالدىق قىزمەت سالالارى ٶكٸلدەرٸنٸڭ تاريفتەردٸڭ ٶز قىزمەتتەرٸنە ەسەرٸنە قاتىستى الاڭدايتىنىن تٸركەگەن زەرتتەۋدٸ جارييالادى.
ٶتكەن اپتادا فرج باسشىسى دجەروم پاۋەلل ترامپ ەكٸمشٸلٸگٸ تاريفتەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ جٷكتەمەسٸ سوڭعى تۇتىنۋشىلارعا ەمەس, امەريكالىق يمپورتتاۋشىلار مەن بٶلشەك ساۋدا جەلٸلەرٸنٸڭ موينىنا تٷسٸپ جاتقانىن ايتقان بولاتىن, دەپ ەسكە سالدى FT. Citigroup-تىڭ باس ەكونوميسٸ ناتان شيست قازٸر ٷي شارۋاشىلىعىنداعىلار جاڭا باجداردىڭ جيىنتىق شىعىندارىنىڭ 30-40% عانا تٶلەيتٸنٸن, قالعانىنىڭ بەرٸ بيزنەسكە ارتىلعانىن ايتادى. الايدا, ساراپشىنىڭ بولجامى بويىنشا, الداعى ايلاردا تۇتىنۋشىلارعا تيەسٸلٸ شىعىستاردىڭ ٷلەسٸ 60%-عا دەيٸن ٶسۋٸ مٷمكٸن, ٶيتكەنٸ ازاماتتار ٷشٸن تاريفتەردٸڭ سالدارى ەلٸ تولىقتاي ٶزٸن كٶرسەتٸپ ٷلگەرمەگەن.
2025 جىلدىڭ سەۋٸر ايىنىڭ باسىندا ترامپ ەلەمنٸڭ 180-نەن استام ەلٸنە قاتىستى اقش-قا ەكەلەتٸن يمپورت تاۋارلارعا تاريفتەر ەنگٸزٸلگەنٸن جارييالادى. وسى مەسەلە بويىنشا ساۋدا كەلٸسسٶزدەرٸن جٷرگٸزۋ ٷشٸن بۇل شارا كەيٸنگە قالدىرىلدى, نەتيجەسٸندە كٶپتەگەن ەل ٷشٸن ستاۆكالار ٶزگەردٸ. تامىز ايىندا اقش پرەزيدەنتٸ چيپتەردٸ يمپورتتاۋعا 100% باج سالىعىن ەنگٸزەتٸنٸن جارييالادى, ودان شتاتتاردا زاۋىت سالىپ جاتقان كومپانييالار عانا بوساتىلدى. قىركٷيەك ايىنىڭ سوڭىندا ترامپ 1 قازاننان باستاپ ەلدە ەرتٷرلٸ ساناتتاعى تاۋارلارعا, سونىڭ ٸشٸندە جٷك كٶلٸكتەرٸنە, جيھازدارعا جەنە دەرٸ-دەرمەكتەرگە 25-100% ارالىعىن قامتيتىن يمپورتتىق تاريفتەر ەنگٸزٸلٸپ جاتقانىن مەلٸمدەدٸ.
ايتا كەتسەك, اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ 7 شٸلدەدە قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆقا ارنايى حات جولداپ, 2025 جىلعى 1 تامىزدان باستاپ قازاقستاننان كەلەتٸن بارلىق ٶنٸمگە 25 پايىز كٶلەمٸندە باج سالىعى سالىناتىنىن مەلٸمدەدٸ. ساۋدا مينيسترلٸگٸ اقپاراتىنا سٷيەنسەك, ەنگٸزٸلگەن تاريف اقش-قا قازاقستاننان جەتكٸزٸلەتٸن جالپى ەكسپورت كٶلەمٸنٸڭ نەبەرٸ 4,8%-ىنا ەسەر ەتەدٸ, ال قالعان 95,2%-ى جاڭا كەدەندٸك باجدان تىس قالادى. قازٸر قازاقستان اقش-قا مۇناي, ۋران, كٷمٸس, فەرروقورىتپالار, تانتال, تيتان, بەريلليي جەنە ٶزگە دە ٶنٸم تٷرلەرٸن ەكسپورتتايدى. بۇل ٶنٸمدەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ تاريفسٸز, شەكتەۋسٸز ەكسپورتتالىپ جاتىر.
