تويعا جالداعان اساباڭىز العان اقشاسىن اقتادى ما?
ۋاقىتتىڭ تالابى سولاي ما, ەلدە حالىق تىم تالعامپاز بولىپ كەتكەن بە, ەيتەۋٸر قازٸرگٸ تويلار اساباعا تولىقتاي تەۋەلدٸ بولىپ قالعان. جۇرت ايتقانداي «ٶمٸردە بٸر-اق رەت بولاتىن» تويدىڭ كٸمگە دە بولسا قىزىقتى, مەندٸ-ماعىنالى ٶتكەنٸ كەرەك.
ال وسى مەسەلەنٸڭ بەرٸ تٷبٸندە اسابانىڭ پايىم-پاراساتىنا, تەجٸريبەسٸ مەن دارىنىنا تٸكەلەي قاتىستىلىعىن ەسكەرسەك, ولارعا دەگەن سۇرانىستىڭ دا جوعارى ەكەنٸن بايقايمىز.
«ەننٸڭ دە ەستٸسٸ بار, ەسەرٸ بار». دەل سول سيياقتى اسابانىڭ دا تٷر-تٷرٸ بولادى (ەستٸسٸ دە, ەسەرٸ دە) ەكەن. ونى بٸز كەشەگٸ سەنبٸدە شىمكەنت قالاسىنداعى «ەكٸ جۇلدىز» سالتانات سارايىندا ٶتكەن ٷيلەنۋ تويىنان بايقاپ قايتتىق.
قانشاما جىلدان بەرٸ قىزمەت بابىمەن ٶزگە قالادا تۇرىپ, زەينەتكەرلٸككە شىققان سوڭ ەلگە قونىس اۋدارعان بٸر تۋىسىمىز ۇلىن ٷيلەندٸردٸ. «اپىر-اي, پەلەنشە ەلگە كەلٸپ, اعايىن-تۋىستىڭ باسىن قوسىپ توي جاساعالى جاتىر ەكەن», «ويباي, نە دەيسٸڭ, تويىنا اناۋ-مىناۋ ەمەس, تۋكانى («الداراسپان» تەاترىنىڭ ديرەكتورى نۇرجان تٶلەنديەۆتٸ) تامادا ەتٸپ جالداپتى» دەگەن ەڭگٸمەلەر توي كٷنٸ بەلگٸلەنگەن سەتتەن باستاپ تۋما-تۋىستىڭ اراسىندا ايتىلىپ جاتتى. «قۇداي قالاسا, تويعا بارامىز, تۋكا باسقارعان تويدى كٶرٸپ قايتپايمىز با?» – دەگەندەر دە بولدى اراسىندا.
قوش, سونىمەن نە كەرەك, كٶپتەن كٷتكەن توي كٷنٸ دە كەلٸپ جەتتٸ. جۇرت توي ساعىنىپ قالعان با, ەلدە تۋكا اسابادان ۇيالدى ما, ەيتەۋٸر بەرٸ ايتىلعان ۋاقىتتا جينالا قالدى. قىسقاسى, كٶپتەن كٷتكەن توي باستالدى. جۇرتتىڭ نازارى دا, بار ىنتا-ىقىلاسى دا تانىمال اسابادا. بٸز دە ونىڭ ەر ايتقان سٶزٸنە مەن بەرە تىڭدادىق.
بٸراق, ٶكٸنٸشكە قاراي, جۇرت قانشا ايدان بەرٸ اسىعا كٷتكەن, ەل اۋزىندا جٷرگەن اسابانىڭ بۇل كٷنگٸ تويعا دايىندىعى از بولدى ما, ەلدە ونىڭ توي باسقاراتىن قابٸلەتٸ وسى دەڭگەيدە مە, ەيتەۋٸر توي بٸز ويلاعانداي قىزىق بولمادى. دەلٸرەك ايتساق, اسابا قىزىقتىرا المادى.
ە دەگەننەن ناعاشى جۇرتقا سٶز كەزەگٸن بەرۋگە ورتاعا شىققان نۇرجان اسابا: «مىنا تٸزٸمنٸڭ بەرٸن وقۋىم كەرەك پە? «ناعاشىلار» دەپ شاقىرا بەرسەم قايتەدٸ, ا? وبششيي ناعاشىلار, ورتاعا كەلٸڭٸزدەر!» – دەپ ميكروفونمەن بٷكٸل زالعا ايقاي سالعانى جينالعان جۇرتتى تاڭ-تاماشا ەتتٸ.
ول ول ما, ەلدەن ۋاقىتتا بيلەپ جٷرگەن قىزداردىڭ سوڭىنان قاراپ: «ايحاي, ايحاي-وي, مىنا قۇستاردىڭ بٸرەۋٸن اتىپ السام قالاي بولار ەكەن?» – دەپ, جۇرتتى كٷلدٸرمەك بولدى. بٸراق وعان جۇرت كٷلمەدٸ, كەرٸسٸنشە: «مىناۋ نە وتتاپ تۇر? ٸشٸپ العان با?» – دەگەندەر كٶپ بولدى.
...تاعى بٸر تويدان كٶرگەنٸمٸزدٸ, كٶڭٸلگە تٷيگەنٸمٸزدٸ ايتا وتىرايىق. اسابا ويىن ويناتام دەپ «سۆەجيي» قۇدالاردى ورتاعا شىعاردى. ويىن شارتى بويىنشا قۇدالار بٸر-بٸرٸنە شاپان جابۋى كەرەك ەكەن. جابىلاتىن شاپان – ٷستەرٸندەگٸ كوستيۋمٸ. سول جەردە كوستيۋم اۋىستى. قاپساعاي دەنەلٸ قۇدانىڭ كيٸمٸ شىناشاقتاي قۇداعا راسىندا شاپان بوپ كيٸلە قالدى دا, كەرٸسٸنشە, كٸشكەنتاي كوستيۋم كيگەن جٸگٸت اعاسىنىڭ تۇرىسى جۇرتقا كٷلكٸلٸ كٶرٸندٸ.
اسابانىڭ كەلەسٸ ويىنى تٸپتٸ سوراقى ەكەن. «اعا, قىز الۋعا كەلدٸڭٸز. ەندٸ سوناۋ ەسٸكتٸڭ الدىنا بارىپ, تٶرگە دەيٸن اتپەن شاۋىپ كەلٸڭٸز دە, قۇدامەن تٶس تٷيٸستٸرٸڭٸز», – دەدٸ «ايدى اسپانعا شىعارعان» اسابا. شاعىن دەنەلٸ كٸسٸنٸڭ كەڭ كوستيۋمٸ دالاقتاپ, بالاعا ۇقساپ سانىن شاپالاقتاپ ەسٸكتەن تٶرگە دەيٸن شاۋىپ كەلگەنٸن ەلەستەتٸڭٸزشٸ. اسابا مۇنىسىمەن قويماي, ات بوپ شاپقان اعاسىن: «مىناۋىڭىز ات ەمەس, ەسەك قوي, قايتا جٷگٸرٸڭٸز», – دەپ دٷيٸم جۇرتتىڭ الدىندا تاعى ماسقارا ەتتٸ.
بٸراز ۋاقىتتان سوڭ تاشكەنتتەن كەلگەن بيشٸ قىزدارعا قاراپ بار داۋسىمەن: «كٶيلەگينين ەتەگي جەلمان بيرگە ۋچادي, جەل كٶتەرگەن ەتەكني مەن كٶتەرسەم نەتەدي?» – دەپ تاعى دا جۇرتتىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋعىزدى.
وسى جەردە ايتا كەتكەن جٶن شىعار, نۇرجان تٶلەنديەۆ ەۋ باستا سەنبٸ كٷنٸ بولعان تويدا قىزمەت كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن 600 مىڭ تەڭگە سۇراعان ەكەن. تويعا بٸر اپتا قالعاندا: «تاپسىرىس كٶپ, ودان دا جوعارى باعا ۇسىنىپ جاتقاندار بار. سوندىقتان كەلٸسسەڭٸزدەر, 700 مىڭ بەرٸڭٸزدەر, بولماسا باسقا اسابا تابىڭىزدار», – دەپتٸ. امال جوق, ەل-جۇرتقا تويىمىزدى تۋكا باسقارادى دەپ ايتىپ قويعان تۋىسىمىز 700 مىڭ تەڭگە تٶلەۋگە مەجبٷر بولعان. توي سوڭىندا تۋىسىمىزدىڭ اناسى: «مىنا تۋكا دەگەنگە تٷك تە ريزا بولمادىم. اتاعىنىڭ جەر جارعانىن قايتەيٸن, جينالعان جۇرتقا ەدەمٸ ەزٸلٸن ايتىپ, جۇرتقا جاقسى كٶڭٸل-كٷي سىيلاي المادى», – دەپ رەنجٸپ تۇردى.
بۇدان شىعار قورىتىندى, بٸزدٸڭ حالىق ماقتانعاندى تىم ۇناتادى, ونى مويىنداۋعا تيٸسپٸز. بٸرەۋلەر تويدى جٷرگٸزە السىن, الماسىن ەلگە تانىمال ادامدى تاڭدايدى. بۇل رەتتە تەلەەكراننان تٷسپەيتٸن «تۇلعالاردىڭ» دەۋرەنٸ جٷرٸپ تۇرعانى راس. «پەلەنشەنٸڭ تويىن ەلگٸ تٷگەنشە جٷرگٸزدٸ» دەگەننٸڭ ٶزٸ توي يەلەرٸنٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرەتٸندەي.
قازٸر تويدىڭ قىزىپ تۇرعان شاعى. بەلكٸم سٸز دە تاياۋدا توي ٸستەيتٸن بولىپ, اسابا تاڭداپ جٷرگەن بولارسىز. ايتارىمىز, تاڭداۋ جاساۋدا اسىعىستىق تانىتپاڭىز. تاڭداعان اساباڭىز سٸزدٸڭ قوناقتارىڭىزدىڭ تالعامىنا ساي كەلە مە, وسىنى ەبدەن انىقتاپ الىڭىز. ال ەندٸ تاماداڭىزدى تاڭداپ بولساڭىز, مٸندەتتٸ تٷردە بٸر-ەكٸ مەرتە جولىعىپ, ٶزٸمەن تانىسىپ-بٸلٸسٸپ, جاي-جاپساردى تٷسٸندٸرٸپ, وي-پٸكٸر الماسىڭىز. تويدا بەيەدەپ ەڭگٸمە, انايى قالجىڭ ايتىلماۋى كەرەك ەكەنٸن قاتاڭ ەسكەرتٸڭٸز. اسابا – دەم يەسٸ مەن قوناقتىڭ اراسىنداعى دەنەكەر. جيىلعان جۇرتقا توي يەسٸنٸڭ پەيٸلٸن, نيەتٸن, سەزٸمٸن, سٶزٸن جەتكٸزۋشٸ. سول سەبەپتٸ دە توي قامىنا كٸرٸسكەن اعايىن اسابا مەسەلەسٸنە اسا جەڭٸل قاراماسا ەكەن.
ر.S. بٸز بۇل جەردە نۇرجان تٶلەنديەۆتٸ جاماندايىن دەپ وتىرعان جوقپىز. تەك ونىڭ العان ەڭبەكاقىسىنا ساي قىزمەت كٶرسەتكەنٸن, كٶڭٸلدەرگە كٸربٸڭ تٷسٸرمەگەنٸن قالايمىز. ال ەگەر نۇرجان باۋىرىمىزدىڭ بۇل ورايدا ايتار قانداي دا بٸر ۋەجٸ بولسا, بٸز ونى دا گازەت بەتٸندە جارييالاۋعا دايىنبىز.
گ. حالىققىزى
دەرەككٶزٸ: zamana.kz
