تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ەلەڭ-الاڭىڭدا بايقوڭىر عارىش ايلاعى رەسەيدٸڭ قاراماعىنا ٶتٸپ كەتۋٸ ەبدەن مٷمكٸن ەدٸ. "نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەمٸلەگەرلٸك قارىم-قابٸلەتٸنٸڭ ارقاسىندا بايقوڭىر قازاقستاننىڭ قۇرامىندا قالدى, ەرٸ ونى جالعا بەرۋدە دە بٸزدٸڭ تاراپ تاباندىلىق تانىتتى", – دەيدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
Dalanews.kz قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ "نۇر مەن كٶلەڭكە" اتتى كٸتابىنان بايقوڭىرعا قاتىستى كەلٸسسٶزدەردٸڭ قالاي جٷرگەنٸن ەگجەي-تەگجەيلٸ بايانداعان مىنا بٸر ٷزٸندٸنٸ نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.
"ماعان سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ رەتٸندە ن.نازارباەۆ پەن ب.ەلتسيننىڭ اراسىندا ٶتكەن كٶپتەگەن كەزدەسۋلەر مەن كەلٸسسٶزدەردٸڭ كۋەسٸ بولۋدىڭ سەتٸ تٷستٸ.
بۇل ەكٸ مەملەكەت حالقىنىڭ يگٸلٸگٸنە ارنالىپ قابىلدانعان شەشٸمدەر ٷشٸن جوعارى جاۋاپكەرشٸلٸكپەن ورايلاسقان ٶزارا قارىم-قاتىناستار بولاتىن. 1994 جىلى ناۋرىزدا بايقونىر عارىش ايلاعىنىڭ تاعدىرى شەشٸلگەن كەزدەسۋ- سونىڭ بٸرٸ.
بۇل مەسەلە جٶنٸندەگٸ كەلٸسسٶزدەر ٶتە كٷردەلٸ دە شيەلەنٸستٸ جٷردٸ. بٸر دە بٸر تاراپ عارىش ايلاعىنىڭ مەرتەبەسٸنە بايلانىستى الدىن الا ۋاعدالاستىققا قاناعاتتانبادى.
رەسەيدە كەيبٸر ساياساتكەرلەر اتالعان ستراتەگييالىق وبەكتٸنٸ زاڭدىق تۇرعىدان دا, ٸس جٷزٸندە دە قازاقستاننان بٶلٸپ الۋ كەرەك دەپ سانادى.
بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە دە عارىش ايلاعىن رەسەيلٸكتەرگە بەرۋگە كٷمەننٸڭ بولعانى "اياعىنا دەيٸن بەرٸسپەۋ" قاجەت دەگەن پٸكٸردٸڭ قالىپتاسقانى جاسىرىن ەمەس.
مەسكەۋدە ٶتكەن كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا نۇرسۇلتان ەبiشۇلى مەن بوريس نيكولاەۆيچ بايقوڭىردىڭ قازاقستاننىڭ مەنشٸگٸنە قالاتىنى, بٸراق رەسەي ونى جالعا الۋ شارتىمەن پايدالاناتىنى جٶنٸندە پرينتسيپتٸ تۇرعىدا ۋاعدالاستى.
بۇل ەكٸ پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸنٸڭ مەن ماعىناسى جاعىنان دۇرىس تا ستراتەگييالىق شەشٸمٸ بولاتىن. ون جىلدان سوڭ ەكٸ ەل عارىش ايلاعىن قازاقستاندىق بايلانىس جەر سەرٸگٸن ۇشىرۋعا پايدالانۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويادى.
ال سول كەزدە ەڭگٸمەنٸڭ قيىن تٷيٸنٸ عارىش ايلاعىنىڭ جالداۋ اقىسىنىڭ قۇنىنا كەلٸپ تٸرەلگەن. ونى پايدالانعانى ٷشٸن رەسەيلٸكتەر ەشقانداي تٶلەم جاساعىسى كەلمەدٸ.
شاعىن كۇرامدا مەيلٸنشە شيەلەنٸستٸ ٶتٸپ جاتقان كەلٸسسٶزدٸڭ بٸر سەتٸندە بوريس نيكولاەۆيچ احۋالدى سەيٸلتۋ ٷشٸن ٸشٸمديك ەكەلۋدٸ سۇرادى. كاۋٸپسٸزدٸك كىزمەتٸنٸڭ كىزمەتكەرٸ تٶرت ريۋمكەگە كۇيىلعان اراعى جەنە جەڭٸل- جەلپٸ تٸسكە باسارى بار تاباقتى الىپ كٸردٸ.
نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنىڭ:"نەگە تٶرت ريۋمكە?" دەگەن سۇراعىنا كابينەتتٸڭ قوجاسى جايباراقات قانا: "ەكٸ ريۋمكا از, ال تٶرتەۋٸ جەتكٸلٸكتٸ",- دەدٸ.
وسى بٸر ٶزٸنشە ويناقى ديالوگتان سوڭ پرەزيدەنتتەر باۋىرلاستىق, دوستىق ٷشٸن توست كٶتەرٸپ, تاباقشادا تۇرعان ىدىستاردى تەبەتتەنە بوساتتى.
ودان سوڭ بٸزدٸڭ پرەزيدەنت:
"رەسەي - ٷلكەن مەملەكەت كوي, بايقونىر ٷشٸن سٸزدەر نەگە تٶلەم جاساعىلارىڭىز كەلمەيدٸ?"- دەدٸ.
بوريس نيكولاەۆيچ بۇل سۇراققا باسىن شايقاپ:
"كٶپ تالاپ ەتٸپ وتىرسىزدار, 200 ميلليون دوللار بٸزدٸڭ بيۋدجەتٸمٸز ٷشٸن مٷلدەم كٶپ. مەنٸ جولداستارىم تٷسٸنبەي قالۋى مٷمكٸن, ولار عارىش ايلاعىن قازاقستاندٸكٸ دەپ مويىنداعانىمىزدىڭ تٶلەمٸ رەتٸندە تەگٸن الۋدى سۇراپ وتىر", – دەپ جاۋاپ بەردي.
سٶيدەدٸ دە, بۇدان ارعى پٸكٸرتالاستى سوزۋدىڭ ەندٸ ماعىناسى جوق دەگەندەي ول قولىن شالت سەرمەپ قالدى.
بٸراق ن.نازارباەۆ عارىش ايلاعىن جالداۋ اقىسىن تٶلەۋدٸ اقىرىنا دەيٸن تالاپ ەتٸپ وتىرىپ الدى.
اقىرىندا بوريس ەلتسين كەلٸسۋگە بەل شەشتٸ دە: 50 ميلليون دوللار, ودان بٸر دوللار دا ارتىق ەمەس دەدٸ.
بٸرەر سەكۋند ويلانعان نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى:
"بوريس نيكولاەۆيچ, جالداۋ اقىسىن 100 ملن دوللار دەڭگەيٸندە بەلگٸلەيٸك, بۇعان قوسا 15 ميلليون دوللار دوستىعىمىز ٷشٸن بولسىن", – دەدٸ.
بۇل ۇسىنىس سول كەزدەگٸ مينيستر اندرەي كوزىرەۆكە ۇناماي, ول جالما-جان ٶز پرەزيدەنتٸنە بٸردەڭە دەپ كەڭەس بەرگٸسٸ كەلٸپ ەدٸ, بٸراق ب.ەلتسين ونىڭ مۇنىسىن جاقتىرماي كالدى.
ول ٷستەلدٸ الاقانىمەن: "كەلٸسەمٸن!" – دەپ سارت ەتكٸزٸپ بٸر ۇردى دا, ٶزٸنٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنە ٶز ورنىڭدى بٸل دەگەندەي يشارامەن سۇستى كٶزٸمەن كەرلەنە قاراپ قويدى.
مٸنە, سوندىقتان دا شارت مەتٸنٸنٸڭ تٷپنۇسقاسىندا عارىش ايلاعىنىڭ قۇنى تاسقا باسىلعان ەرٸپپەن ەمەس, ن. نازارباەۆتىڭ قولىمەن جازىلعان.
بٷگٸنگٸ كٷن تۇرعىسىنان بايقوڭىر پروبلەماسىن شەشۋگە, بەلكٸم, ٶزگەشە ورايمەن كەلۋ كەرەك بولار. بٸراق سول كەزدە بۇدان باسقا امال جوق ەدٸ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ٶتە كٷردەلٸ احۋالدا مٷمكٸندٸكتٸڭ بەرٸن سىعىپ العانداي بولدى.
ەڭ باستىسى بٸرەگەي قۇرىلىم بولىپ تابىلاتىن, بٷكٸل ادامزات ٶركەنيەتٸنە تيەسٸلٸ عارىش ايلاعى قازاقستاننىڭ زاڭدىك يەلٸگٸندە قالدى, سونىڭ ارقاسىندا بٸزدٸڭ ەلٸمٸز كوسموستىق مەملەكەتتەر قاتارىنا ەندٸ.
ەلەمدٸك قوعامداستىق عارىش ايلاعى جٶنٸندەگٸ كەلٸسٸمدٸ ساياسي جاعىنان وڭتايلى شەشٸم دەپ قابىلدادى".
