2024 جىلى اعىمداعى شوتتىڭ تاپشىلىعى مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى, نەگٸزٸنەن, شەتەلدٸك ينۆەستورلارعا تٶلەنەتٸن ينۆەستيتسييالىق كٸرٸستٸ (4,8 ميلليارد دوللارعا — 23,7 ميلليارد دوللارعا دەيٸن) تٶمەندەتۋ ارقىلى -3,7 ميلليارد دوللارعا (2023 جىلى -9,4 ميلليارد دوللاردان) دەيٸن قىسقارعان. الايدا شەتەلدٸك ينۆەستورلارعا تٶلەنەتٸن كٸرٸستٸڭ جالپى تٶمەندەۋٸنە قاراماستان اكتسيونەرلەرگە تٶلەنەتٸن ديۆيدەندتەر 14,6 ميلليارد دوللارعا دەيٸن ٶسكەن (+2,1 ميلليارد دوللار). بۇل تۋرالى قازاقستان قارجىگەرلەرٸ قاۋىمداستىعى (ققق) تالداۋ ورتالىعىنىڭ 2024 جىلداعى سىرتقى سەكتورعا جاساعان شولۋىندا ايتىلادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بۇل رەتتە پايىزدىق تٶلەمدەر — 9,2 ميلليارد دوللارعا دەيٸن (+372 ميلليون دوللار) ارتسا, ال قايتا ينۆەستيتسييالانعان كٸرٸستەر تەرٸس مەنگە يە (2023 جىلعى +6,8 ميلليارد دوللارمەن سالىستىرعاندا -277 ميلليون دوللار).
ايتا كەتسەك, شەتەلدٸك ينۆەستورلار شيكٸزات سەكتورىنداعى ٸرٸ جوبالارعا قاتىسىپ, ديۆيدەندتەر, الىنباعان پايدا (قايتا ينۆەستيتسييالاۋ) جەنە شەتەلدٸك ينۆەستورلار بەرگەن قارىزدار بويىنشا سىياقى تٷرٸندە كٸرٸس الادى. ۇلتتىق بانكتٸڭ رەزەرۆتٸك اكتيۆتەرٸ ەسەبٸنەن اعىمداعى شوتتىڭ تاپشىلىعىن قارجىلاندىرۋ ايتارلىقتاي تٶمەندەدٸ: 2024 جىلى - 892 ملن دوللار, 2023 جىلى - 5,9 ملرد دوللار. ەرٸ ول, نەگٸزٸنەن, قارجى شوتىنداعى اقشا اعىنىمەن جابىلىپ وتىردى (1,1 ملرد دوللار).
"قاتەلەر مەن ولقىلىقتار" دەگەن بٶلٸمدە كٶرسەتٸلگەن سىرتقا كەتكەن اقشالار مەن تٷسٸمدەر اراسىنداعى ايتارلىقتاي الشاقتىق (1,6 ميلليارد دوللار نەمەسە اعىمداعى شوت تاپشىلىعىنىڭ 44%) ستاتيستيكالىق سەيكەسسٸزدٸكتەردٸ, سونداي-اق تٸركەلمەگەن ۆاليۋتا اعىندارىن دا بايقاتادى. اعىمداعى شوتتىڭ تاپشىلىعىن قارجىلاندىرۋ ٷشٸن رەزەرۆتٸك اكتيۆتەردٸ پايدالانۋدى قىسقارتۋ جەنە التىن باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸ (+23%) جاعدايىندا ۇلتتىق بانكتٸڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرٸ 2024 جىلى 27%-عا نەمەسە 46 ميلليارد دوللارعا دەيٸن (بٸر جىل بۇرىن 36 ميلليارد دوللار) ٶستٸ. الايدا, ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرٸ دوللار كٶلەمٸندە بٸرشاما تٶمەندەدٸ (2%-عا, 60 ملرد دوللاردان 58,8 ملرد دوللارعا دەيٸن), ٶيتكەنٸ اقشا الۋلاردىڭ جوعارى كٶلەمٸ (10,2 ملرد دوللار) تولىقتىرۋدىڭ (4,5 ملرد دوللار) جەنە ينۆەستيتسييالىق كٸرٸستٸڭ (4,5 ملرد دوللار) جيىنتىق كٶلەمٸنەن اسىپ تٷستٸ", - دەيدٸ قاۋىمداستىق ساراپشىلارى.
كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ (كمس) سىرتقى قارىزى مەملەكەتتٸك قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋىنا قاراماستان قالىپتى ٶسٸمدٸ (+6,7%, 01.01.24/01.10.24 ارالىعىندا) كٶرسەتتٸ (تەڭگە تٷرٸندە +3,4%, ونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق قوردان 238 ملرد تەڭگەگە كمس وبليگاتسييالارى ساتىپ الىندى).
"بۇل, بەلكٸم وپەراتسييالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق قاجەتتٸلٸكتەردٸ جابۋ ٷشٸن سەكتوردى سىرتتان قارجىلاندىرۋ تەجٸريبەسٸنٸڭ جالعاسۋىن, سونداي-اق ۆاليۋتا باعامىنىڭ اۋىتقۋى سالدارىنان قارىزدىڭ ۆاليۋتالىق بٶلٸگٸن قايتا باعالاۋ جاعدايىن تانىتۋى مٷمكٸن. بۇل رەتتە قر قارجى مينيسترلٸگٸ جاڭا سىرتقى قارىزداردى (2024 جىلى 1,3 ملرد دوللار) تارتا وتىرىپ, سىرتقى مەملەكەتتٸك قارىزدىڭ جالپى كٶلەمٸن اسا ۇلعايتپاي, تەك قايتا قارجىلاندىرۋ ٷشٸن ۆاليۋتالىق تەۋەكەلدەردٸ بارىنشا ازايتادى. وسىعان قاراماستان, تٶلەم بالانسىنىڭ جەنە سىرتقى بورىشتىڭ اعىمداعى ديناميكاسى تەڭگە باعامىنا تٷسەتٸن قىسىمنىڭ ساقتالۋىن,سونداي-اق مۇناي باعاسىنىڭ تەرەڭ قۇلدىراۋى جاعدايىندا قىسقا جەنە ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا فيسكالدىق تۇراقتىلىققا قاتىستى ارتىپ كەلە جاتقان تەۋەكەلدەردٸ بايقاتادى", - دەيدٸ ماماندار.
2024 جىلى قازاقستاننىڭ تٶلەم بالانسى ايتارلىقتاي جاقساردى: اعىمداعى شوتتىڭ تاپشىلىعى بٸر جىل بۇرىنعى -9,4 ملرد دوللاردان -3,7 ملرد دوللارعا دەيٸن قىسقاردى. الايدا, بۇل ەكسپورتتىق تٷسٸمدەردٸڭ ٶسٸمٸ, قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ سىرتقى كٸرٸستەرٸنٸڭ ۇلعايۋى ەسەبٸنەن ەمەس, نەگٸزٸنەن مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى بولدى, بۇل شەتەلدٸك ينۆەستورلارعا تٶلەنەتٸن ينۆەستيتسييالىق كٸرٸستەردٸ ازايتتى. وسىعان بايلانىستى وسى رەتتەگٸ تٶلەمدەردٸڭ قۇرىلىمى ٶزگەردٸ: ديۆيدەندتەر مەن پايىزدىق تٶلەمدەردٸڭ ٷلەسٸ ارتتى, ال قايتا ينۆەستيتسييالانعان اقشادان تٷسەتٸن كٸرٸس كٶرسەتكٸشٸ تەرٸس مەنگە يە بولدى, بۇل شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ ينۆەستيتسييالىق ستراتەگيياسىن تٷزەتۋلەر ەنگٸزۋٸن تالاپ ەتۋٸ مٷمكٸن.
تاپشىلىقتى قارجىلاندىرۋ قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ رەزەرۆتەرٸنە جەنە قارجى شوتىنا كٶبٸرەك سٷيەندٸ. "قاتەلەر مەن ولقىلىقتار" دەگەن بٶلٸكتە كٶرسەتٸلگەن اشىق كٶرسەتٸلمەگەن اقشا اعىندارى (+1,6 ملرد.) اعىمداعى شوت تاپشىلىعىنىڭ قالعان جارتىسىن تەڭەستٸردٸ. رەزەرۆتەردٸ از پايدالانۋ جەنە التىن باعاسىنىڭ ٶسٸمٸ قرۇب التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرٸنٸڭ ايتارلىقتاي ارتۋىنا سەپ بولدى (+27%), ال ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرٸ كٶپ مٶلشەردە اقشا الۋلارعا بايلانىستى تٶمەندەدٸ (-2%).
"وسىلايشا, قر حالىقارالىق رەزەرۆتەرٸ (ۇلتتىق قوردىڭ جەنە قرۇب زۆر اكتيۆتەرٸ) 104,7 ملرد دوللارعا (+8,7 ملرد) نەمەسە جٸٶ-نٸڭ 36,3%-نا دەيٸن جەتتٸ. الايدا, 2025 جىلدىڭ ەكٸنشٸ توقسانىندا باستالعان ەلەمدٸك مۇناي باعاسىنىڭ كٷرت تٶمەندەۋٸ جاعدايىندا سىرتقى سەكتوردىڭ وسالدىعى مەسەلەسٸ قايتادان بٸرٸنشٸ ورىنعا شىعۋدا. ەكسپورتتىق كٸرٸستٸڭ تٶمەندەۋٸ ۇلتتىق قوردى تولىقتىرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن شەكتەيدٸ (ينۆەستيتسييالىق كٸرٸستٸ ەسەپتەمەگەندە اكتيۆتەر 55,2 ملرد دوللارعا دەيٸن تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن) جەنە تٶلەم بالانسىنا قىسىمدى ارتتىرادى (رەزەرۆتەردٸ پايدالانۋ قاجەتتٸلٸگٸ ارتادى). مۇنداي جاعدايدا 2025 جىلدىڭ ەكٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا تەڭگە باعامى مەن فيسكالدىق تۇراقتىلىق بويىنشا تەۋەكەلدەر ايتارلىقتاي ارتادى. قولايسىز كونيۋنكتۋرا ساقتالعان جاعدايدا اعىمداعى شوتتىڭ تاپشىلىعى قايتادان تەرەڭدەي تٷسۋٸ مٷمكٸن, ال فيسكالدىق قولداۋ قاجەتتٸلٸگٸ, ەسٸرەسە جوسپارلانعان ەلەۋمەتتٸك جەنە ينفراقۇرىلىمدىق شىعىندار اياسىندا تەرەڭدەي تٷسپەك. وسىلايشا, اعىمداعى جىلعى نەگٸزگٸ سىن-قاتەرلەر: اعىمداعى شوت پەن مەملەكەتتٸك بيۋدجەت تاپشىلىعىن قارجىلاندىرۋدىڭ سىرتقى جەنە ٸشكٸ كٶزدەرٸن تەڭگەرٸمدەۋ, تۇراقسىز شيكٸزات نارىعى جاعدايىندا ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق مەملەكەتتٸك قاراجاتتى پايدالانۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى", - دەيدٸ قازاقستان قارجىگەرلەرٸ قاۋىمداستىعى.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "ساراپشىلار اڭ-تاڭ: مۇناي ٶندٸرٸسٸ ارتقانىنا قاراماستان "قارا التىننىڭ" ەكسپورتى 21%-عا قىسقارعان" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن.
