25 اقپاندا رەسەيدە دوللاردىڭ بيرجادان تىس باعامى 85 رۋبلدەن دە تٶمەندەدٸ. ال قازاقستانداعى امەريكالىق ۆاليۋتانىڭ رەسمي باعامى سول كٷنٸ 502,8 تەڭگە بولدى. رۋبل/تەڭگە كروسس-باعامى (ۇلتتىق بانك بەلگٸلەگەن), ياعني 1 رۋبلدٸڭ قۇنى 5,7 تەڭگەدەن سەل استى, بۇدان ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ رەسەيلٸك "ەرٸپتەسٸ"سيياقتى تەز نىعايىپ جاتپاعانىن, ودان قالىپ قويعانىن كٶرۋگە بولادى. مىسالى, سالىستىرمالى تٷردە قاراستىرساق, 2024 جىلعى 29 جەلتوقساندا رەسەيدە 1 دوللار 115 رۋبلدەن ساتىلىپ جاتقاندا قازاقستاندا دا تەڭگە ەلسٸرەپ, بٸر دوللار شامامەن 522 تەڭگە بولادى, ال كروسس-باعام — 5,05 تەڭگە. 2024 جىلدىڭ تامىز ايىنىڭ باسىندا بٸر دوللار 83,5 رۋبلگە دەيٸن نىعايدى, سول كٷنٸ, 4 تامىزدا تەڭگە دە كٷش جيناپ, 1 دوللار 467,5 تەڭگە بولدى. دەمەك, رۋبل قالاي قۇبىلسا, سونىڭ ٸزٸمەن تەڭگە باعامىندا دا ٶزگەرٸستەر بولىپ وتىراتىن. الايدا بۇل جولى وسى قۇبىلىس قايتالانبادى. نەگە? بۇل ساۋالدارعا Forbes.kz-عا بەرگەن ساراپشىلار قاۋىمىنىڭ جاۋابى ەرەكشە بولىپ شىقتى, دەپ جازادى Dalanews.kz.
"مەنٸڭ ويىمشا, بۇل اراداعى باستى سەبەپ — كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىنا (كقك) جاسالعان شابۋىل", - دەيدٸ ەكونوميست, "ۇلاعات كونسالتينگ گرۋپپ" ديرەكتورى مارات قايىرلەنوۆ.
- وسى جاعدايدان كەيٸن بٸزدٸڭ مۇنايدىڭ رەسەي ارقىلى قاۋٸپسٸز ترانزيتٸ ٷشٸن رەسەي فەدەراتسيياسىمەن عانا ەمەس, ۋكراينامەن دە كەلٸسۋ كەرەك ەكەنٸ ايان بولدى. ەزٸرگە, تەۋەكەلدەردٸڭ اۋقىمى بەلگٸسٸز, بٸراق ەگەر كقك جۇمىس ٸستەمەي, "تۇرىپ قالسا", وندا تۋىنداعان پروبلەمالاردىڭ دەڭگەيٸ ٶتە جوعارى بولاتىنى تٷسٸنٸكتٸ. ۋكراينا قاجەت بولعان جاعدايدا كقك-نى بۇعاتتاي الاتىنى انىق, ٶيتكەنٸ قارا تەڭٸزدە ۋكراينا قارۋلى كٷشتەرٸ ٶتە بەلسەندٸ ەرەكەت ەتەدٸ. بۇل ەلٸ ٸسكە اسىرىلماعان, بٸراق ٶتە ناقتى ايقىندالىپ وتىرعان قاۋٸپ-قاتەر. مٸنە, وسى ٷلكەن قاۋٸپ-قاتەر تەڭگەنٸڭ ديناميكاسىن انىقتاي الىپ وتىر.
قايىرلەنوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, رۋبل "رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ جاعدايىندا سوعىستىڭ جاقىن ارادا اياقتالاتىنى, ياعني سانكتسييالاردىڭ الىناتىنى جەنە رەپاراتسييا جاسامايتىندارى سىندى ٶزدەرٸ ٷشٸن كٷتٸلەتٸن جاعىمدى جايتتار اياسىندا نىعايۋدا. بۇل باستاپقىدا تەڭگەنٸڭ نىعايۋىنا تٷرتكٸ بولعان. بٸراق كقك-عا جاسالعان شابۋىلدان كەيٸن ساراپشى: "بٸز قاۋٸپتٸ جاعدايعا تاپ بولدىق جەنە ەلٸمٸز ٷشٸن ۆاليۋتا تٷرٸندەگٸ تابىستىڭ نەگٸزگٸ كٶزٸنەن ايىرىلىپ تا قالۋىمىز مٷمكٸن", - دەيدٸ.
ەكونوميست الماس چۋكين, ەۋ باستان, تەڭگە مەن رۋبل بٸر-بٸرٸمەن بايلانىستى ەمەس دەپ سانايدى.
"بۇل ەكٸ ۆاليۋتانىڭ تابيعاتى ۇقساس, سوندىقتان ادامدار كٶبٸنەسە تەڭگە باعامىن رۋبلگە جاساندى جولمەن بايلانعان دەپ ويلايدى. شىندىعىندا, بۇل ولاي ەمەس, بٸراق ولاردى ۇقساس ەتەتٸن ەكٸ فاكتور بار. بٸرٸنشٸدەن, قازاقستاندٸكٸ رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىنا ۇقساس. ولاردىڭ نەگٸزگٸ ەكسپورت كٶزٸ دە مۇناي, مەتالدار, اۋىل شارۋاشىلىعى دەگەندەي. بٸزدە مۇناي, مەتالدار مەن استىق بار, سوندىقتان ەكٸ ۆاليۋتانىڭ ستراتەگييالىق مٸنەز-قۇلقى شامامەن بٸردەي", - دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ەكٸنشٸ ۇقساستىق - قر مەن رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ٶزارا ساۋدا-ساتتىعىنىڭ ٶتە ٷلكەن كٶلەمٸ جەنە رۋبلدٸڭ كەز-كەلگەن اۋىتقۋى بٸردەن تەڭگەگە رەاكتسييا تۋدىرادى.
"مىسالى, رۋبل تٶمەندەدٸ دەلٸك, ايتالىق, 4,50 تەڭگە بولدى, تيٸسٸنشە, ۆاليۋتا باعامىنداعى ايىرماشىلىقتى پايدالانا وتىرىپ, رەسەيدە بٸردەڭە ساتىپ الۋ جەنە قازاقستاندا ساتۋ تيٸمدٸرەك بولادى. بٸراق قالاي رەسەي ۆاليۋتاسىن ساتىپ الا باستايدى, سولاي رۋبل باعامى جوعارىلايدى, ٶيتكەنٸ وعان ٷلكەن سۇرانىس بار جەنە اراقاتىناس وسىلاي تەڭەستٸرٸلەدٸ: رۋبل قايتادان تاعى بەس تەڭگە ماڭىنا بارىپ الادى. قازٸر بٸر رۋبلدٸڭ باعامى - 5,7 تەڭگە, وعان سۇرانىس جوق, كٶپ ۇزاماي بەرٸ ٶزٸنٸڭ قالىپتى دەڭگەيٸنە ورالادى", - دەپ تٷسٸندٸرەدٸ الماس چۋكين.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ نارىقتىق جاعداي "رەسەيدەگٸ الىپ وپتيميزممەن" بايلانىستى.
"ونداعى نارىقتا شارىقتاۋلار بولىپ جاتىر, بارلىعى جاپپاي اكتسييا ساتىپ الۋعا كٶشكەن, ٶيتكەنٸ كومپانييالار سانكتسييا قۇرساۋىنان بوساپ, ٶز پوزيتسييالارىن كٷرت جاقسارتادى دەگەن ٷمٸت, بولجام بار", - دەگەن چۋكين مىنانداي قورىتىندى جاسايدى:
"وسىلايشا,قازٸر اقشا باعامىنا ساياسي, كونيۋنكتۋرالىق فاكتورلار كٶبٸرەك ەسەر ەتٸپ جاتىر. بٸراق بۇل ۋاقىتشا قۇبىلىس, ەكونوميكادا ەرقاشان نەگٸزگٸ فاكتورلار ٷنەمٸ جوعارى شىعادى. سوعىس ول — سوعىس, ال ەكونوميكا بٶلەك, ول - ەكونوميكا".
رەسەيدەگٸ سىرتقى ەكونوميكالىق جاعداي قازاقستانعا قاراعاندا وبەكتيۆتٸ تٷردە جاقسى, سوندىقتان تەڭگە رۋبل سيياقتى تەز نىعايىپ جاتقان جوق.
ماكروەكونوميست توقتاسىن باقبەرگەن وسى تەزيستٸ نەگٸزدەۋ ٷشٸن ۇلتتىق بانكتٸڭ, رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ورتالىق بانكٸنٸڭ جەنە موسبيرجانىڭ دەرەكتەرٸن العا تارتادى.
كەز-كەلگەن ەلدٸڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ تٶلەم قابٸلەتتٸلٸگٸنٸڭ ديناميكاسى ٸرگەلٸ جەنە ناقتى فاكتورلارمەن انىقتالادى, دەپ مەلٸمدەيدٸ باقبەرگەن. ال ٸرگەلٸ جەنە سپەتسيفيكالىق فاكتورلار اراسىنداعى ايىرماشىلىق, كٶبٸنەسە ولاردىڭ ەسەر ەتۋ مەرزٸمٸنە قاتىستى بولادى, سوندىقتان سپەتسيفيكالىق فاكتورلار ەسەرٸ تەك قىسقامەرزٸمدٸ بولىپ كەلەدٸ.
كەز-كەلگەن ەلدٸڭ نەگٸزگٸ ٸرگەلٸ فاكتورى تٶلەم بالانسى بولا الادى, اتاپ ايتقاندا اعىمداعى شوت كٶرسەتكٸشٸنٸڭ سالدوسى, - دەيدٸ ساراپشى. ساراپشى ساۋدا بالانسىنىڭ وڭ سالدوسىنا قاراماستان, قازاقستانداعى اعىمداعى وپەراتسييالار شوتىنىڭ قورىتىندىسى تٸكەلەي ينۆەستيتسييالاردان تٶلەنەتٸن ينۆەستيتسييالىق تابىستىڭ جوعارى دەڭگەيٸ ەسەبٸنەن تەرٸسكە شىعىپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ. قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ 2024 جىلعى الدىن الا دەرەكتەرٸ بويىنشا اعىمداعى وپەراتسييالار شوتى بويىنشا دا تەرٸس سالدو ساقتالىپ وتىر, بۇل تەڭگەنٸڭ تٶلەم قابٸلەتتٸلٸگٸنە تەرٸس ەسەر ەتەدٸ.
"وسىلايشا, ەگەر بٸز حالىقتىڭ ينفلياتسييالىق كٶڭٸل-كٷيٸن جەنە باسقا دا الىپساتارلىق فاكتورلاردى ەلەمەي, اتالعان سۇراققا جاۋاپ بەرسەك, ساۋدا سەرٸكتەسٸمٸز بولىپ تابىلاتىن كٶرشٸ ەلدەگٸ ٸرگەلٸ سىرتقى ەكونوميكالىق جاعداي بٸزدٸكٸنەن ەلدەقايدا جاقسى", — دەيدٸ باقبەرگەن.
"تۋرا وسى سەبەپتٸ رەسەي رۋبلٸ اقش دوللارىنا شاققاندا تەڭگەدەن گٶرٸ سەنٸمدٸ تٷردە نىعايۋدا".
"تاياۋ ۋاقىتتا تەڭگە رۋبلدەن كەيٸن نىعايا تٷسەدٸ دەپ بولجاۋعا بولا ما" دەگەن ساۋالعا توقتاسىن باقبەرگەن بىلاي جاۋاپ بەرەدٸ:
"2025 جىلدىڭ باسىنان باستاپ تەڭگە باعامىنىڭ جەنە رۋبل باعامىنىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى ديناميكاسى وڭ ماڭىزدى كوررەلياتسييالىق بايلانىستى كٶرسەتتٸ. سوندىقتان اينىمالىلار اراسىنداعى كوررەلياتسييا كوەففيتسيەنتٸ 84,2% قۇرادى. جوعارى كوررەلياتسييا جاعدايىندا رەسەي رۋبلٸنەن كەيٸن ۇلتتىق ۆاليۋتا قوزعالىسىنىڭ قايتالانۋ ىقتيمالدىعى جوعارى. الايدا, مەنٸڭ ويىمشا, 1 اقش دوللارى 500 تەڭگەدەن تٶمەن دەڭگەي نارىق قاتىسۋشىلارى ٷشٸن شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋ ٷشٸن تارتىمدى بولىپ تابىلادى". بولجام بويىنشا, 2025 جىلعى اقپانداعى ورتاشا ايلىق ايىرباس باعامى وپتيميستٸك ستسەنارييگە جاقىنىراق داميدى جەنە اعىمداعى ٷردٸستەردٸ ساقتاي وتىرىپ, وپتيميستٸك ستسەناريي اۋقىمىندا قالادى, دەپ سٶزٸن قورىتىندىلايدى توقتاسىن باقبەرگەن.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "ساراپشى 2025 جىلداعى دوللار باعامىنىڭ ىقتيمال ٷش ستسەناريٸن ۇسىندى" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن. وعان سەيكەس, ساراپشى 2025 جىلى بازالىق ستسەناريي بويىنشا 1 اقش دوللارىنىڭ باعامى 485-490 تەڭگە, جىل سوڭىندا 520 تەڭگە, ال وپتيميستٸك ستسەناريدە 465-470 تەڭگە, جىل سوڭىندا 510-515 تەڭگە, نەگاتيۆتٸ ستسەناريي بويىنشا 570 تەڭگە بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن بولجايدى.
