25 aqpanda Reseide dollardyń birjadan tys baǵamy 85 rýblden de tómendedi. Al Qazaqstandaǵy amerikalyq valiýtanyń resmi baǵamy sol kúni 502,8 teńge boldy. Rýbl/teńge kross-baǵamy (Ulttyq Bank belgilegen), iaǵni 1 rýbldiń quny 5,7 teńgeden sál asty, budan ulttyq valiýtamyzdyń reseilik "áriptesi"siiaqty tez nyǵaiyp jatpaǵanyn, odan qalyp qoiǵanyn kórýge bolady. Mysaly, salystyrmaly túrde qarastyrsaq, 2024 jylǵy 29 jeltoqsanda Reseide 1 dollar 115 rýblden satylyp jatqanda Qazaqstanda da teńge álsirep, bir dollar shamamen 522 teńge bolady, al kross-baǵam — 5,05 teńge. 2024 jyldyń tamyz aiynyń basynda bir dollar 83,5 rýblge deiin nyǵaidy, sol kúni, 4 tamyzda teńge de kúsh jinap, 1 dollar 467,5 teńge boldy. Demek, rýbl qalai qubylsa, sonyń izimen teńge baǵamynda da ózgerister bolyp otyratyn. Alaida bul joly osy qubylys qaitalanbady. Nege? Bul saýaldarǵa Forbes.kz-ǵa bergen sarapshylar qaýymynyń jaýaby erekshe bolyp shyqty, dep jazady Dalanews.kz.
"Meniń oiymsha, bul aradaǵy basty sebep — Kaspii qubyr konsortsiýmyna (KQK) jasalǵan shabýyl", - deidi ekonomist, "Ulaǵat Konsalting Grýpp" direktory Marat Qaiyrlenov.
- Osy jaǵdaidan keiin bizdiń munaidyń Resei arqyly qaýipsiz tranziti úshin Resei Federatsiiasymen ǵana emes, Ýkrainamen de kelisý kerek ekeni aian boldy. Ázirge, táýekelderdiń aýqymy belgisiz, biraq eger KQK jumys istemei, "turyp qalsa", onda týyndaǵan problemalardyń deńgeii óte joǵary bolatyny túsinikti. Ýkraina qajet bolǵan jaǵdaida KQK-ny buǵattai alatyny anyq, óitkeni Qara teńizde Ýkraina Qarýly Kúshteri óte belsendi áreket etedi. Bul áli iske asyrylmaǵan, biraq óte naqty aiqyndalyp otyrǵan qaýip-qater. Mine, osy úlken qaýip-qater teńgeniń dinamikasyn anyqtai alyp otyr.
Qaiyrlenovtyń pikirinshe, rýbl "Resei Federatsiiasynyń jaǵdaiynda soǵystyń jaqyn arada aiaqtalatyny, iaǵni sanktsiialardyń alynatyny jáne reparatsiia jasamaityndary syndy ózderi úshin kútiletin jaǵymdy jaittar aiasynda nyǵaiýda. Bul bastapqyda teńgeniń nyǵaiýyna túrtki bolǵan. Biraq KQK-ǵa jasalǵan shabýyldan keiin sarapshy: "Biz qaýipti jaǵdaiǵa tap boldyq jáne elimiz úshin valiýta túrindegi tabystyń negizgi kózinen aiyrylyp ta qalýymyz múmkin", - deidi.
Ekonomist Almas Chýkin, áý bastan, teńge men rýbl bir-birimen bailanysty emes dep sanaidy.
"Bul eki valiýtanyń tabiǵaty uqsas, sondyqtan adamdar kóbinese teńge baǵamyn rýblge jasandy jolmen bailanǵan dep oilaidy. Shyndyǵynda, bul olai emes, biraq olardy uqsas etetin eki faktor bar. Birinshiden, Qazaqstandiki Resei ekonomikasynyń qurylymyna uqsas. Olardyń negizgi eksport kózi de munai, metaldar, aýyl sharýashylyǵy degendei. Bizde munai, metaldar men astyq bar, sondyqtan eki valiýtanyń strategiialyq minez-qulqy shamamen birdei", - deidi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, ekinshi uqsastyq - QR men Resei Federatsiiasynyń ózara saýda-sattyǵynyń óte úlken kólemi jáne rýbldiń kez-kelgen aýytqýy birden teńgege reaktsiia týdyrady.
"Mysaly, rýbl tómendedi delik, aitalyq, 4,50 teńge boldy, tiisinshe, valiýta baǵamyndaǵy aiyrmashylyqty paidalana otyryp, Reseide birdeńe satyp alý jáne Qazaqstanda satý tiimdirek bolady. Biraq qalai Resei valiýtasyn satyp ala bastaidy, solai rýbl baǵamy joǵarylaidy, óitkeni oǵan úlken suranys bar jáne araqatynas osylai teńestiriledi: rýbl qaitadan taǵy bes teńge mańyna baryp alady. Qazir bir rýbldiń baǵamy - 5,7 teńge, oǵan suranys joq, kóp uzamai bári óziniń qalypty deńgeiine oralady", - dep túsindiredi Almas Chýkin.
Onyń aitýynsha, qazirgi naryqtyq jaǵdai "Reseidegi alyp optimizmmen" bailanysty.
"Ondaǵy naryqta sharyqtaýlar bolyp jatyr, barlyǵy jappai aktsiia satyp alýǵa kóshken, óitkeni kompaniialar sanktsiia qursaýynan bosap, óz pozitsiialaryn kúrt jaqsartady degen úmit, boljam bar", - degen Chýkin mynandai qorytyndy jasaidy:
"Osylaisha,qazir aqsha baǵamyna saiasi, koniýnktýralyq faktorlar kóbirek áser etip jatyr. Biraq bul ýaqytsha qubylys, ekonomikada árqashan negizgi faktorlar únemi joǵary shyǵady. Soǵys ol — soǵys, al ekonomika bólek, ol - ekonomika".
Reseidegi syrtqy ekonomikalyq jaǵdai Qazaqstanǵa qaraǵanda obektivti túrde jaqsy, sondyqtan teńge rýbl siiaqty tez nyǵaiyp jatqan joq.
Makroekonomist Toqtasyn Baqbergen osy tezisti negizdeý úshin Ulttyq Banktiń, Resei Federatsiiasynyń Ortalyq Bankiniń jáne Mosbirjanyń derekterin alǵa tartady.
Kez-kelgen eldiń ulttyq valiýtasynyń tólem qabilettiliginiń dinamikasy irgeli jáne naqty faktorlarmen anyqtalady, dep málimdeidi Baqbergen. Al irgeli jáne spetsifikalyq faktorlar arasyndaǵy aiyrmashylyq, kóbinese olardyń áser etý merzimine qatysty bolady, sondyqtan spetsifikalyq faktorlar áseri tek qysqamerzimdi bolyp keledi.
Kez-kelgen eldiń negizgi irgeli faktory tólem balansy bola alady, atap aitqanda aǵymdaǵy shot kórsetkishiniń saldosy, - deidi sarapshy. Sarapshy saýda balansynyń oń saldosyna qaramastan, Qazaqstandaǵy aǵymdaǵy operatsiialar shotynyń qorytyndysy tikelei investitsiialardan tólenetin investitsiialyq tabystyń joǵary deńgeii esebinen teriske shyǵyp otyrǵanyn jetkizdi. QR Ulttyq Bankiniń 2024 jylǵy aldyn ala derekteri boiynsha aǵymdaǵy operatsiialar shoty boiynsha da teris saldo saqtalyp otyr, bul teńgeniń tólem qabilettiligine teris áser etedi.
"Osylaisha, eger biz halyqtyń infliatsiialyq kóńil-kúiin jáne basqa da alypsatarlyq faktorlardy elemei, atalǵan suraqqa jaýap bersek, saýda seriktesimiz bolyp tabylatyn kórshi eldegi irgeli syrtqy ekonomikalyq jaǵdai bizdikinen áldeqaida jaqsy", — deidi Baqbergen.
"Týra osy sebepti Resei rýbli AQSh dollaryna shaqqanda teńgeden góri senimdi túrde nyǵaiýda".
"Taiaý ýaqytta teńge rýblden keiin nyǵaia túsedi dep boljaýǵa bola ma" degen saýalǵa Toqtasyn Baqbergen bylai jaýap beredi:
"2025 jyldyń basynan bastap teńge baǵamynyń jáne rýbl baǵamynyń AQSh dollaryna qatysty dinamikasy oń mańyzdy korreliatsiialyq bailanysty kórsetti. Sondyqtan ainymalylar arasyndaǵy korreliatsiia koeffitsienti 84,2% qurady. Joǵary korreliatsiia jaǵdaiynda Resei rýblinen keiin ulttyq valiýta qozǵalysynyń qaitalaný yqtimaldyǵy joǵary. Alaida, meniń oiymsha, 1 AQSh dollary 500 teńgeden tómen deńgei naryq qatysýshylary úshin shetel valiýtasyn satyp alý úshin tartymdy bolyp tabylady". Boljam boiynsha, 2025 jylǵy aqpandaǵy ortasha ailyq aiyrbas baǵamy optimistik stsenariige jaqynyraq damidy jáne aǵymdaǵy úrdisterdi saqtai otyryp, optimistik stsenarii aýqymynda qalady, dep sózin qorytyndylaidy Toqtasyn Baqbergen.
Buǵan deiin saitymyzda "Sarapshy 2025 jyldaǵy dollar baǵamynyń yqtimal úsh stsenariin usyndy" degen maqala jariialanǵan bolatyn. Oǵan sáikes, sarapshy 2025 jyly bazalyq stsenarii boiynsha 1 AQSh dollarynyń baǵamy 485-490 teńge, jyl sońynda 520 teńge, al optimistik stsenaride 465-470 teńge, jyl sońynda 510-515 teńge, negativti stsenarii boiynsha 570 teńge bolýy múmkin ekenin boljaidy.
