ونىڭ: «تۇراقتى ەسكەرگە جازىلۋ, قابىلداۋ رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ اۋماعىندا جٷرگٸزٸلەدٸ. وندا قۇرمەتپەن قارسى الادى. جاڭارەسەيگە الىپ بارادى. تاماقتاندىرادى, جاتىن ورىن بەرەدٸ. وقىتادى. جاقسى جالاقى تٶلەيدٸ, سىياقىسى دا بار», – دەۋٸ نە ساندىراق? بۇل عانا ەمەس, جازباسىندا ٶزٸنٸڭ تەلەفون نٶمەرٸن قالدىرعان ادامدارعا ول جاقتاعى (سوعىس جٷرٸپ جاتقان جاقتى مەڭزەپ) جاساقشىلار كٶشباسشىسىمەن تانىستىراتىنىن ايتادى.
تارازدىق تايچيبەكوۆ بٸرنەشە رەت قازاقستان, ۋكراينا مەن تاعى بٸرقاتار پوستكەڭەستٸك ەلدەردٸڭ رەسەيگە ەنۋٸن قولداۋعا شاقىرىپ, شىر-پىرى شىعۋىن توقتاتار ەمەس. تاياۋداعى ساندىرىعىندا ول (سٶزبە سٶز كەلتٸرەيٸك): «پريدەت ۆرەميا. ۆوستورجەستۆۋەت سپراۆەدليۆوست. كازاحستان ۆەرنەتسيا نا سۆوە زاكوننوە يستوريچەسكوە مەستو ۆ سوستاۆ روسسيي. بۋدەت ودنا وبششايا سترانا. پوسلە توگو كاك كازاحستان ۆەرنەتسيا سوستاۆ روسسيي ۋجە بولشە نيكتو نيكومۋ نە سكاجەت سلوۆا و توم «چەمودان – ۆوكزال – روسسييا» يبو ەتو ي بۋدەت روسسييا. كازاحستان – ەتو روسسييا», – دەپ وتتاپتى.
وسى تۇستا مىنا بٸر جايت ويعا ورالىپ وتىر. 2011 جىلعى 12 قاراشا كٷنٸ تاراز قالاسىندا لاڭكەس ماقسات قاريەۆتٸڭ لاڭ سالۋىنان جەتٸ بٸردەي ارىستاي ازاماتىمىز وققا ۇشقان ەدٸ. سوندا, كەنٸگٸ لاڭكەستٸڭ سىبايلاستارىن ٸزدەستٸرۋ كەزٸندە بٸرەن-ساران كٸنەسٸز ادامداردىڭ دا جاۋاپقا تارتىلعانىن ەستٸگەنبٸز. كٶپتەگەن جٸگٸتتەر كٶپ جىلداردان بەرٸ كٶركٸن كەلتٸرٸپ تۇرعان ساقال-مۇرتتارىن قىرعىزىپ تاستاپ, «اش پەلەدەن قاش پەلە» دەگەندەي ەلەككە تٷسكەن. ال, مىنا تايچيبەكوۆ مەكەن-جايىن, تەلەفوندارىن كٶرسەتٸپ, جەلٸككەن جٸگٸتتەرٸمٸزدٸڭ قولىنا اشىقتان-اشىق قارۋ-جاراق بەرگەلٸ وتىرعان جوق پا? ەرٸ ٶزٸنٸڭ تەرٸس پيعىلدى جاقتايتىنىن دا انىق ايتىپ وتىر عوي! سوندا, ونىڭ ارتى قاندى قاقتىعىسقا, بەيبٸت تۇرعىنداردى باسىپ-جانشۋعا اپارمايدى دەپ كٸم ايتا الادى? اشىق ايتىپ, ايبات كٶرسەتٸپ, ەشتەڭەدەن قايمىقپاي وتىرعانىنا قاراعاندا, ونىڭ ارتىندا ەلدەبٸر ادامداردىڭ, تٸپتٸ, كٷش-قۇرىلىمدارىنىڭ بولۋى دا مٷمكٸن. ەندەشە, بٸزدٸڭ قۇقىق قورعاۋشىلارىمىز, قاۋٸپسٸزدٸكتٸ كٷزەتۋشٸلەرٸمٸز نەگە بۇل ارام نيەتتٸ ەرەكەتتەردٸڭ الدىن المايدى? ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ سوڭعى جازباسىندا تايچيبەكوۆ «قازاقستاننىڭ رەسەيگە قوسىلۋىن اقش-تا قولدايدى. بٸراق, اقش رەسەي قازاقستانعا قاندى جورىق جاساسا ەكەن دەپ تٸلەيدٸ, ال رەسەي قازاقستاندى بەيبٸت جولمەن ٶزٸنٸڭ قاتارىنا قوسۋدى قالايدى. مەن دە سونى قالايمىن. سولاي بولعانى جٶن», – دەپ كٶكٸدٸ.
[caption id="attachment_9080" align="alignleft" width="377"]
تارازدىق تايچيبەكوۆ بٸرنەشە رەت قازاقستان, ۋكراينا مەن تاعى بٸرقاتار پوستكەڭەستٸك ەلدەردٸڭ رەسەيگە ەنۋٸن قولداۋعا شاقىرىپ, شىر-پىرى شىعۋىن توقتاتار ەمەس. تاياۋداعى ساندىرىعىندا ول (سٶزبە سٶز كەلتٸرەيٸك): «پريدەت ۆرەميا. ۆوستورجەستۆۋەت سپراۆەدليۆوست. كازاحستان ۆەرنەتسيا نا سۆوە زاكوننوە يستوريچەسكوە مەستو ۆ سوستاۆ روسسيي. بۋدەت ودنا وبششايا سترانا. پوسلە توگو كاك كازاحستان ۆەرنەتسيا سوستاۆ روسسيي ۋجە بولشە نيكتو نيكومۋ نە سكاجەت سلوۆا و توم «چەمودان – ۆوكزال – روسسييا» يبو ەتو ي بۋدەت روسسييا. كازاحستان – ەتو روسسييا», – دەپ وتتاپتى.
بۇلاي ساندىراقتاي بەرەتٸن تايچيبەكوۆ سيياقتىلارعا نەگە ەركٸندٸك بەرٸپ قويامىز? قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك تۇتاستىعىنا نۇقسان كەلتٸرەتٸن سٶزدەردٸ ايتۋعا ونىڭ قاي ەكەسٸنٸڭ قۇقى بار?
بٸز ٶز تاراپىمىزدان «تارازدىقپىن» دەگەن تايچيبەكوۆتىڭ تۋعان-تۋىستارىن , جاقىندارىن ٸزدەستٸردٸك. وبلىس ەكٸمدٸگٸنٸڭ ٸشكٸ ساياسات باسقارماسى دا, وبلىستىق ٸشكٸ ٸستەر دەپارتەمەنتٸنٸڭ تەرروريزمگە قارسى كٷرەس بٶلٸمٸ دە بۇل مەسەلەدەن بەيحابار بولىپ شىقتى! جۋرناليستٸك زەرتتەۋ بارىسىندا ەرمەك تايچيبەكوۆتىڭ قورداي اۋدانىندا تۋىپ-ٶسكەنٸن انىقتادىق. ەكەسٸ كەڭەس تايشىبەكوۆ سول اۋداندا باسشىلىق جۇمىستاردا, سوڭىندا «سارىبۇلاق» سوۆحوزىندا ديرەكتور قىزمەتٸندە بولعان ەكەن. كەيٸننەن قايتىس بولىپتى. ال, بالاسى ەرمەك سول كەزدەگٸ جامبىل مەدەني-اعارتۋ ۋچيليششەسٸندە بٸلٸم العان.
ياكييا شىنەسٸلۇلى, ٶنەر زەرتتەۋشٸسٸ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرٸ:
– مەن 40 جىلدان اسا ۋاقىت وسى وقۋ ورىندا ۇستازدىق ەتتٸم. الدىمىزدان
مىڭداعان شەكٸرت بٸلٸم الدى. كٶپشٸلٸگٸن ۇمىتىپ قالدىم. ال, مىنا سٸز سۇراعان وقۋشى تۋرالى «قوردايلىق اتاقتى سوۆحوز ديرەكتورىنىڭ بالاسى» دەگەن سوڭ ەسٸمە تٷسٸپ تۇر. ول بالا دا ەلدەن ەرەكشٸلٸگٸ جوق, قاتارداعى بٸلٸمگەردٸڭ بٸرٸ بولدى. كەڭەستەر وداعى تاراعاننان كەيٸن رەسەيدە قالىپ قويىپتى دەپ ەستٸدٸك. ەلدەقاشان رەسەيدٸڭ ازاماتتىعىن العان دا شىعار. «تارازدىقپىن» دەپ قازاقستاندىق جاستاردىڭ كٶڭٸلٸن اۋدارۋ ٷشٸن عانا ايتىپ وتىرعانى بولار. قازٸر ونىڭ ٶزٸنەن دە, وتباسىنان دا ەش حابارىم جوق.
نەسٸپبەك دەۋتايۇلى, جازۋشى, حالىقارالىق ەدەبي «الاش» سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ:
– كەڭەس تايشىبەكوۆتە بالا باسى بارشىلىق ەدٸ. ٷلكەن ۇلىمەن جولداس بولىپ, جاقسى قارىم-قاتىناس جاسادىم. تەربيەلٸ, مەدەنيەتتٸ جٸگٸت بولاتىن. ەرتە قايتىس بولدى. ٶزگە باۋىرلارىن تانىمايمىن. «بٸر بيەدەن الا دا تۋادى, قۇلا دا تۋادى» دەگەن سٶز شىندىق قوي. مىنا مەسەلە جٶنٸندە ەشتەڭە ايتا المايمىن.
عالامتوردا جاستارىمىزعا قاراتا ۋىستاپ تۇرىپ ۋ-زەرٸن شاشىپ جاتقان تايچيبەكوۆ ەزٸر توقتار ەمەس. ال, ونىڭ «الداۋىنا ٸلەسٸپ, ايتقانىنا كٶنٸپ جاتقاندار بار ما, سانى قانشا» دەگەندەرگە ناقتىلى ايتار سٶزٸمٸز جوق. بٸراق, كٷنٸ كەشە تەلەديداردان كٶرسەتٸلٸپ , تەررورشىلاردىڭ قورشاۋىندا تٸزەرلەپ وتىرعان, 12 جاستاعى بالانىڭ قولىنان وققا ۇشقان ەكٸ جٸگٸتتٸڭ بٸرٸ «جامبىل وبلىسىنىڭ مەركٸ اۋدانىنان ەكەن» دەگەن سىبىس شىقتى.ال, وندايلاردىڭ تايچيبەكوۆ سيياقتىلاردىڭ ازعىرۋىمەن اداسىپ جٷرمەگەنٸنە كٸم كەپٸل بولا الادى?
دٷيسەنبەك ايبەكوۆ,
تاراز قالاسى
