قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستان تسيفرلىق ترانسفورماتسييادا ٶڭٸرلٸك كٶشباسشى رەتٸندە تانىلىپ وتىر. Worldfinancialreview.com مەلٸمەتٸنشە, ەل تەك قارجىلىق تەحنولوگييالار (fintech) مەن ٸت ەكسپورت سالاسىندا عانا ەمەس, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكتٸنٸ (AI) دامىتۋ جەنە كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتۋ باعىتىندا دا ايتارلىقتاي جەتٸستٸكتەرگە جەتتٸ. ونلاين مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر بويىنشا ەلەمدەگٸ ٷزدٸك وندىققا ەنگەن قازاقستان ەۋرازيياداعى تسيفرلىق جاڭعىرۋدىڭ ٷلگٸسٸنە اينالۋدا.
تابيعي رەسۋرستان – تسيفرلىق دايىندىققا
بۇرىن پوستكەڭەستٸك, رەسۋرستارعا باي ەكونوميكا رەتٸندە تانىلعان قازاقستان بٷگٸندە ورتالىق ازيياداعى تسيفرلىق جاڭعىرتۋدىڭ الدىڭعى شەبٸندە. ەلدٸڭ ستراتەگيياسى قارجىلىق تەحنولوگييالاردى دامىتۋدان كەڭ اۋقىمدى تسيفرلاندىرۋعا قاراي ويىستى. قازٸر بۇل باعىتقا مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ تولىق تسيفرلاندىرۋ, ينتەرنەتكە تەڭ قولجەتٸمدٸلٸك, ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت ەكوجٷيەسٸ جەنە حالىقارالىق ستارتاپتارمەن ىنتىماقتاستىق كٸرەدٸ.
قازاقستاننىڭ بۇۇ-نىڭ 2024 جىلعى ەلەكتروندىق ٷكٸمەتتٸ دامىتۋ يندەكسٸ بويىنشا Online Services Index (OSI) تٸزٸمٸندە وڭتٷستٸك كورەيا, ەستونييا جەنە دانييامەن قاتار ەلەمدٸك توپ-10-عا كٸرۋٸ – ماڭىزدى جەتٸستٸك. ەل جالپى رەيتينگتە تٶرت ساتىعا كٶتەرٸلٸپ, 24-ورىنعا تۇراقتادى. بۇل كٶرسەتكٸشپەن قازاقستان گەرمانييا, قىتاي جەنە اۋسترالييا سيياقتى ٸرٸ ەكونوميكالاردى باسىپ وزدى. تمد ەلدەرٸ اراسىندا قازاقستان ەلەكتروندىق باسقارۋ بويىنشا كٶش باستاپ تۇر.
eGov.kz – تسيفرلىق كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردٸڭ ٶزەگٸنە اينالدى
بٷگٸندە مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ 92%-دان استامى ونلاين فورماتتا قولجەتٸمدٸ. eGov.kz ۇلتتىق پورتالى جەنە eGov Mobile قوسىمشاسى ارقىلى ازاماتتار 1 200-دەن استام تسيفرلىق قىزمەتكە قول جەتكٸزە الادى. 2025 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا 23 ميلليوننان استام قىزمەت كٶرسەتٸلسە, ونىڭ 45%-ى سمارتفوندار ارقىلى ورىندالعان – بۇل موبيلدٸلٸككە باعىتتالعان ستراتەگييانىڭ تابىستى ٸسكە اسۋىن بٸلدٸرەدٸ.
تسيفرلاندىرۋ تەك قولجەتٸمدٸلٸكپەن شەكتەلمەيدٸ – ول قىزمەت كٶرسەتۋ تەسٸلٸنە جەنە دەرەكتەردٸ باسقارۋ جٷيەسٸنە دە ىقپال ەتۋدە. بيزنەس تٸركەۋدەن باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋ, قۇجاتتاردى جاڭارتۋ مەن سوت شاعىمدارىن جولداۋعا دەيٸنگٸ كٶپتەگەن پروتسەستەر eGov جٷيەسٸ ارقىلى ٸسكە اسادى.
eGov Mobile قوسىمشاسى بيومەتريكالىق سەيكەستەندٸرۋ, push-حابارلامالار جەنە Kaspi.kz سىندى superapp-تارمەن ينتەگراتسييالاۋ ارقىلى ٷزدٸكسٸز جەتٸلدٸرٸلۋدە – بۇل مەملەكەتتٸك جەنە جەكەمەنشٸك ەكوجٷيەلەر اراسىنداعى شەكارانى جويىپ وتىر.
2025 جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي پورتالدىڭ تٸركەلگەن قولدانۋشىلارىنىڭ سانى 14,7 ميلليوننان استى. سوڭعى بٸر جىلدا 215 مىڭ جاڭا قولدانۋشى قوسىلعان. بۇل – تسيفرلىق سەنٸم مەن قابىلداۋدىڭ ٶسكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
جاساندى ينتەللەكت: ستراتەگييالىق سەرپٸلٸس
2024 جىلى قازاقستان ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن بەكٸتتٸ. بۇل قۇجات 2029 جىلعا دەيٸنگٸ قۇقىقتىق جەنە ستراتەگييالىق نەگٸزدٸ قامتيدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بۇل تۇجىرىمدامانى تولىققاندى ۇلتتىق AI ستراتەگيياسىنا اينالدىرۋ جۇمىسى جٷرٸپ جاتىر. ماقسات – AI-دى دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم بەرۋ, ەنەرگەتيكا, مەملەكەتتٸك باسقارۋ جەنە عىلىم سالالارىنا ەنگٸزۋ.
باستى قادام – ورتالىق ازيياداعى ەڭ قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەردٸڭ ٸسكە قوسىلۋى, ول 2025 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە جۇمىسىن باستايدى. بۇل AI سۋپەركلاستەر تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ Tier III دەڭگەيٸندەگٸ دەرەكتەر ورتالىعىندا ورنالاسادى جەنە ۇلتتىق AI پلاتفورماسىنا بٸرٸكتٸرٸلەدٸ. وعان ۋنيۆەرسيتەتتەر, ستارتاپتار جەنە جەكە كومپانييالار قول جەتكٸزە الادى.
قازٸرگٸ تاڭدا AI تۋرالى زاڭ جوباسى ەزٸرلەنۋدە. ول جاساندى ينتەللەكتتٸ جاساۋشى جەنە قولدانۋشى مەملەكەتتٸك ورگاندار, بيزنەس جەنە جەكە تۇلعالار اراسىنداعى قۇقىقتىق قاتىناستاردى رەتتەيتٸن بولادى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنت جانىنداعى حالىقارالىق AI ساراپتامالىق كەڭەسٸن قۇرۋدا. كەڭەس ۇلتتىق ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا جەنە جاھاندىق ەرٸپتەستٸكتٸ نىعايتۋعا باعىتتالعان.
ستارتاپتار مەن كادرلىق ەلەۋەت: جاڭا نارىقتىڭ نەگٸزٸ
قازاقستاننىڭ تەحنوسەكتورداعى سەرپٸنٸ ستارتاپتار ەكوجٷيەسٸندە دە ايقىن بايقالادى. 2024 جىلى قازاقستاندىق ستارتاپتار 250 ميلليون دوللاردان استام ۆەنچۋرلٸك ينۆەستيتسييا تارتتى – بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا ٷش ەسە كٶپ. ەلدٸڭ باستى اكسەلەراتورى Astana Hub بٷگٸندە 28 ەلدەن 1 300-دەن استام ستارتاپتى بٸرٸكتٸرەدٸ. ولاردىڭ جيىنتىق تابىسى 1,2 ترلن تەڭگەدەن, ال ەكسپورت كٶلەمٸ 140 ملرد تەڭگەدەن استى.
ستارتاپتارعا سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸ, جەڭٸلدەتٸلگەن ۆيزا رەسٸمدەرٸ جەنە قارجى رەسۋرستارىنا كەڭ قولجەتٸمدٸلٸك ۇسىنىلادى. ايتا كەتەرلٸگٸ, Telegram كومپانيياسى 2025 جىلى Astana Hub رەزيدەنتٸ اتاندى, بۇل قازاقستان مەن جاھاندىق BigTech اراسىنداعى جاڭا ەرٸپتەستٸكتٸڭ باستاماسى بولدى.
ەلٸمٸزدە Codiplay, Alaqan, CITIX, CEREBRA, OGames, Parqour, ApartX سيياقتى جاھاندىق نارىقتا تانىلىپ ٷلگەرگەن ستارتاپتار پايدا بولۋدا. مەسەلەن, Codiplay – مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تسيفرلىق ساۋاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان EdTech كومپانيياسى, ول 100 ميلليون دوللارعا باعالانىپ وتىر جەنە بٷگٸندە ۇلىبريتانييا, وڭتٷستٸك كورەيا, ساۋد ارابيياسى, تٷركييا مەن ەزەربايجان سيياقتى ەلدەردەگٸ 450-دەن استام مەكتەپتە ەنگٸزٸلگەن.
قازاقستان ەندٸ ساۋد ارابيياسى, سينگاپۋر جەنە اقش-تا حالىقارالىق تەحنوحابتار اشىپ, ٸت ەكسپورت پەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتٸپ جاتىر.
2025 جىلى مەملەكەت Qazaqstan Venture Group اتتى 1 ميلليارد دوللارلىق ۆەنچۋرلٸك قور قۇردى. ول AI-عا نەگٸزدەلگەن ستارتاپتاردى قولداۋعا باعىتتالعان. بۇل باستاما Astana Hub Ventures قورىن تولىقتىرىپ وتىر. مۇنداي ينۆەستيتسييالار يننوۆاتسييانى جەدەلدەتٸپ, جاڭا تەحنولوگييالىق تولقىندى تۋدىرىپ, ەلدٸڭ ٸت-ەكوجٷيەسٸن نىعايتپاق.
تسيفرلاندىرۋ مەن ەڭبەك نارىعى
تسيفرلىق ترانسفورماتسييا ەڭبەك نارىعىن دا تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتٸپ جاتىر. 2024 جىلى ەلدە 18 000-نان استام ٸت كومپانييا جۇمىس ٸستەپ, 187 000 ادامدى جۇمىسپەن قامتىدى – بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 12%-عا ارتىق.
Tech Orda باعدارلاماسى اياسىندا 2029 جىلعا دەيٸن 20 000 جاڭا ٸت مامان دايارلاۋ كٶزدەلٸپ وتىر. بۇل تەك كودەرلەردٸ ەمەس, سونىمەن قاتار جاساندى ينتەللەكت ينجەنەرلەرٸ, دەرەكتەر تالداۋشىلارى, ٶنٸم مەنەدجەرلەرٸ مەن كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك ماماندارىن دايارلاۋدى دا قامتيدى.
بٷگٸندە قازاقستان بويىنشا 18 ايماقتىق ٸت-حاب جۇمىس ٸستەپ, تالانتتى جاستاردى تابۋ مەن قولداۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنا اينالۋدا.
الدا ەلٸ دە سىن-قاتەرلەر بار, بٸراق قارقىن بەسەڭدەگەن جوق
جەتٸستٸكتەرگە قاراماستان, قازاقستان تسيفرلاندىرۋدا بٸرقاتار قۇرىلىمدىق مەسەلەلەرگە تاپ بولىپ وتىر: فينتەح سالاسىنداعى نارىق شوعىرلانۋى, اۋىلدىق جەرلەردەگٸ ينتەرنەت ساپاسى مەن جاساندى ينتەللەكتكە تولىق دايىندىقتىڭ بولماۋى.
الايدا ٷكٸمەتتٸڭ باتىل تسيفرلىق جول كارتاسى, ينستيتۋتسيونالدىق ٷيلەسٸمدٸلٸك جەنە جەكە سەكتوردىڭ بەلسەندٸ قاتىسۋى قازاقستاننىڭ دامۋىن توقتاتپايتىنىن كٶرسەتەدٸ.
AI ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋى جەنە ستارتاپتاردىڭ جاھاندىق نارىققا شىعۋى قازاقستاندى تەك ٶزگەرتٸپ قانا قويماي, ونى ەۋرازييانىڭ تسيفرلىق بولاشاعىن قالىپتاستىرىپ جاتقان دەرجاۆاعا اينالدىرىپ وتىر.
