«تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى ەنگٸزٸلگەلٸ بەرٸ ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق سالاسىنىڭ دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە ٶتكەنٸ انىق بايقالدى. ٶيتكەنٸ سالا جۇمىسى جەڭٸلدەپ, حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسى ارتتى, تٸپتٸ كەيبٸر سالالاردا جەمقورلىقتىڭ جولى كەسٸلٸپ, اشىقتىق پەن جارييالىلىققا جول اشىلدى. ٶزگەرٸستٸڭ وڭ باعىتتا ٶربۋٸ تسيفرلىق جٷيەنٸڭ دۇرىس قادام ەكەنٸن اڭعارتادى.
و باستا اتالمىش باعدارلامانى ەنگٸزۋ كەزٸندە «بٸز تسيفرلى تەحنولوگييانى قولدانۋ ارقىلى قۇرىلاتىن جاڭا يندۋسترييالاردى ٶركەندەتەمٸز. بۇل – ماڭىزدى كەشەندٸ مٸندەت. تسيفرلاندىرۋ دەگەنٸمٸز – قازاقستاننىڭ وزىق ەل اتانۋ جو¬لىنداعى ماقساتى ەمەس, قۇرالى. بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولۋ, ٶسٸم¬دٸ ٶنٸم ٶندٸرۋدٸ ارتتىرۋ, مٸنە, وسى – ماقسات» دەلٸنگەن بولاتىن. وسى ماقساتقا جەتكەندەيمٸز. ٶيتكەنٸ ۋاقىت سۇرانىسىنان تۋىنداعان تسيفرلىق جٷيە زامان كٶشٸنەن قالماۋدىڭ دا بٸر جولى بولاتىن. وسى ورايدا جٷيەنٸڭ باستاپقى مەجەسٸنە دە توقتالا كەتسەك, تۇرعىنداردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتا وتىرىپ, بارلىق سالانى تسيفرلاندىرۋ ارقىلى 2020 جىلعا دەيٸن ينتەر¬نەت قولدانۋشىلاردىڭ سانىن 80 پايىزعا دەيٸن كٶتەرۋ ەدٸ ماقساتى بار بولاتىن. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرٸ دەرلٸك عالامتوردىڭ راحاتىن سەزٸنۋدە. عالامتور ارقىلى حات الىسىپ, حابار الىسىپ قانا قويماي, بانك قىزمەتتەرٸ ارقىلى اقشا اۋدارىپ, سوت قىزمەتٸ ارقىلى ونلاين سوت وتىرىسىنا قاتىسىپ, تٸپتٸ نەكەگە تۇرىپ, قۇجاتتارىن دا رەسٸمدەۋدە.
«تسيفرلى قازاقستاننىڭ» تاعى بٸر ماقساتى تۇرعىنداردىڭ 95 پايىزىن تسيفرلى xابار تاراتۋمەن قامتىپ, ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ كٶزدەلگەن بولاتىن. قازٸرگٸ تاڭدا تسيفرلى حابار تاراتىپ قانا قويماي, ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق مەكتەپتەرٸ 100 پايىز كومپيۋتەرمەن جابدىقتالىپ قانا قويماي, جوعارى جىلدامدىقتى عالامتور جەلٸسٸمەن, تەگٸن Wi-Fi قىزمەتٸمەن قامتىلدى. قازٸر اتا انالار ٷيدە وتىرىپ اق مەكتەپتەگٸ بالاسىنىڭ العان باعاسىن كٶرە الادى. ٷي تاپسىرماسىمەن دە تانىسىپ, تٸپتٸ, جاڭا تۋعان بالاسىن بالاباقشاعا كەزەككە قويا الادى. ياعني بۇل قىزمەتتەردٸڭ بارلىعى اۆتوماتتاندىرىلىپ, رەتكە كەلتٸرٸلدٸ. بەرٸن انىق عالامتور ارقىلى جارييالى تٷردە كٶرٸنٸپ تۇرعاندىقتان, بۇرىنعىداي بالاسىن «بارماق باستى كٶز قىستىمەن» بالاباقشاعا ورنالاستىرۋ سەكٸلدٸ لاس ەرەكەتتەردٸڭ دە جولى كەسٸلدٸ. حالىقتىڭ ٷنەمٸ بالاباقشاداعى ورىنعا تالاسى تولىق شەشٸلمەسە دە, حالىقتىڭ تيٸستٸ قۇزىرلى ورىندارعا دەگەن كٷمەنٸ سەيٸلدٸ. ياعني سالاداعى جەمقورلىق ەرەكەتتەرٸ بٸرشاما ازايدى.
بٸلٸم سالاسى عانا ەمەس, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى دا تسيفرلاندىرۋ ارقىلى جەتٸلە تٷستٸ. كەز كەلگەن ناۋقاس ٷيدە وتىرىپ دەرٸگەر قاراۋىنا جازىلىپ, ۋاقىتىن ٷنەمدەدٸ. دەرٸگەردٸ ٷيگە شاقىرۋ قىزمەتتەرٸ ونلاين تٷردە «دامۋ مەد» موبيلدٸك قوسىمشاسى ارقىلى جٷزەگە استى, پورتال الۋ قىزمەتٸن دە بۇرىنعىداي ساندالماي ٷيدە وتىرىپ رەسٸمدەي الادى. تٸپتٸ جەرگٸلٸكتٸ جەردەن الا الماعان مەديتسينالىق قىزمەتٸن ٶزٸ قالاعان ەلٸمٸزدٸڭ كەز كەلگەن قالاسىنان الۋىنا مٷمكٸندٸك اشىلدى. مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى جٷيەسٸ ارقىلى ساقتاندىرۋ قورىنداعى اقشاسىن ٶزٸ قالاعان مەديتسينالىق ورتالىعىنان كٶمەك الۋىنا بولادى. ياعني تسيفرلاندىرۋ قىزمەتٸنە ەلٸمٸزدەگٸ جٷيەلەر دە بەيٸمدەلٸپ, وڭتايلى جۇمىس ٸستەي باستادى.
تسيفرلى تەحنولوگييالاردىڭ ارقاسىندا قازٸرگٸ تاڭدا مەديتسينا, قارجى, قۇرىلىس, كوممۋنيكاتسييا, بانك جەنە ساياسي قوعامدىق سالالارعا جاساندى ينتەللەكتٸگە نەگٸزدەلگەن جٷيەلەر دە جاپپاي كٸرٸكتٸ. قازٸرگٸ تاڭدا جاساندى ينتەللەكتٸگە قوعامنىڭ سۇرانىسى مەن قىزىعۋشىلىعى دا جوعارى بولىپ وتىر. مەسەلەن ٶتكەن 2023 جىلى ينتەرنەتتەگٸ Google اقپاراتتىق ٸزدەۋ جٷيەسٸندە «جاساندى ينتەللەكتٸ» ۇعىمى قولدانۋشىلار تاراپىنان ەڭ كٶپ سۇرالعان تاقىرىپ بولۋى وسىنىڭ ايعاعى. مەملەكەت باسشىسى دا قازٸرگٸ تاڭدا ۋاقىت سۇرانىسىنا ساي بولۋ جولىندا جاساندى ينتەللەكت, تسيفرلىق دامۋ باستامالارىن تولىق قولدايتىنىن بٸلدٸرٸپ وتىر.
مەسەلەن پرەزيتەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «ەدٸلەتتٸ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاساندى ينتەللەكتٸگە نەگٸزدەلگەن تەحنولوگييالاردى وقىتاتىن فاكۋلتەتتەر اشۋ قاجەتتٸگٸن, جاقىن بولاشاقتا اتالعان تەحنولوگييانىڭ ماڭىزى ارتاتىنىن اتاپ ٶتكەن بولاتىن. ياعني جەتكەن مەجەمەن توقتاپ قالماي ەلٸ دە دامۋ جولىندا ماماندارىمىز دا ساي بولۋ كەرەك. ول ٷشٸن سۇرانىسقا ساي مامان دايىنداپ ٷلگەرۋ دە پارىز. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا مامان سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا ارنايى فاكۋلتەتتەر اشۋ دا ماقسات ەتٸلٸپ وتىر. دەمەك بۇل باعىتتاعى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا جەتٸلدٸرٸلە بەرمەك. وسى ورايدا قوعامدا جاساندى ينتەلەكتكە قاتىستى ەكٸۇداي پٸكٸر دە قالىپتاسقان. «جاساندى ينتەللەكت قانشالىقتى مامانداردى الماستىرا الادى, تٸپتٸ كەيبٸر ماماندىقتاردىڭ جويىلۋىنا دا ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن دەگەن ٷرەي بار». تاقىرىپقا وراي IT مامان الماس امانگەلدٸ پٸكٸرٸن دە بٸلگەن ەدٸك.
ول «راس, ٶزگەرٸس قاشان دا قوعامعا الدىمەن ٷرەي ەكەلەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە عالىمدار تاراپىنان جاساندى ينتەللەكت تالاي قىزمەتكەرلەردٸڭ ورنىن «تارتىپ الادى» دەگەن ٷرەي بار. بۇل تاقىرىپقا زەرتتەۋ دە جاساپ جاتقاندار بار. Goldman Sachs ينۆەستيتسييالىق بانكٸنٸڭ بايانداماسىندا: «جاساندى ينتەللەكت 300 ميلليون جۇمىس ورنىن الماستىرا الادى, سونىمەن بٸرگە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جەنە ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ» دەلٸنگەن. دٷنيەجٷزٸلٸك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا, 2025 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكت 85 ميلليون جۇمىس ورنىن جويىپ, ورنىنا 97 ميلليون جاڭا جۇمىس ورنىن اشادى دەگەن بولجام بار. ياعني دەر كەزٸندە بەيٸمدەلە بٸلسەك, تالاي جۇمىس ورنى جويىلعانىمەن, ورنىنا ودان بٸرنەشە ەسە كٶپ ماماندىق اشىلماق. قازٸردٸڭ ٶزٸندە تسيفرلاندىرۋدىڭ تالاي يگٸلٸگٸن سەزٸنٸپ وتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا بۇل مٷمكٸندٸكتەر ارتا تٷسپەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەڭزەپ وتىرعانى دا وسى. جاساندى ينتەللەكتٸ ەنگٸزۋمەن قاتار تالاي ماماندىق قاجەتتٸلٸگٸ ارتادى.
سوندىقتان سول ٶزگەرٸسكە بەيٸمدەلٸپ ٷلگەرۋٸمٸز كەرەك. سونىمەن قاتار ەسكەرەتٸن ماڭىزدى جايت, جاساندى ينتەللەكتٸگە نەگٸزدەلگەن تەحنولوگييالار تەك اقپاراتتىق تالداۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ سالاسىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەسكەري, قاۋٸپسٸزدٸك, مەديتسينا, قارجى سالالارىنا دا بەلسەندٸ تٷردە كٸرٸگۋدە. جاساندى ينتەللەكتتٸڭ رٶلٸن بىلاي تٷسٸندٸرۋگە بولادى. جاساندى ينتەللەكتٸگە نەگٸزدەلگەن تەحنولوگييالار سٸزدٸڭ جۇمىسىڭىزدى تارتىپ الماۋى مٷمكٸن, بٸراق سوڭعى تەحنولوگييانى جەتٸك مەڭگەرگەن كەلەسٸ بٸر مامان جۇمىس ورنىڭىزدى تارتىپ الۋى ەبدەن مٷمكٸن.
سوندىقتان, ەشقاشان جاڭا تەحنولوگييانى مەڭگەرۋ كەش ەمەس. قاي مامان يەسٸ بولساڭىز دا ۋاقىت سۇرانىسىنا بەيٸمدەلٸپ ٷلگەرۋ كەرەك. جالپى ۋاقىت سۇرانىسىنان تۋىنداپ جاتقان بۇل ٶزگەرٸستەردەن شوشىماۋىمىز كەرەك. قازٸرگٸ بۋىن Z ۇرپاق دەپ سانالادى. ەرەسەكتەردٸڭ ەرٸپ تانىسا دا ۇيالى تەلەفوندى يگەرۋٸنٸڭ ٶزٸ قيىنداۋ بولسا اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتٸك تەحنولوگييا ٶرٸسٸندە تسەنتەنيالدى تولقىننىڭ كەز كەلگەن نەرسەنٸ قابىلداۋ قابٸلەتٸ ٶتە جوعارى.
تۋا سالا ۇيالى تەلەفوندى قولىنا ۇستاپ الىپ, قالاعان نەرسەسٸن شۇقىلاپ تاۋىپ الاتىن بۇل ۇرپاقتىڭ بۇل ٶزگەرٸستەرگە دە تەز بەيٸمدەلەتٸنٸ انىق. كەز كەلگەن اقپاراتتى سٷزگٸدەن ٶتكٸزٸپ قابىلداۋعا قۇشتار ۇرپاق بۇرىنعىداي 90 مينۋتتىق دەرٸس تىڭداۋعا ىقىلاستى ەمەس. بۇل ۇرپاق بەرٸن ۇستاپ, كٶزبەن كٶرۋدٸ دۇرىس كٶرەدٸ. قىسقا ۋاقىتتا, تەز ارادا تٷسٸنۋگە تىرىسادى. بىلايشا ايتقاندا بۇرىن 10 مينۋتتا كەڭٸنەن قامتىپ اۋقىمدى تٷسٸندٸرەتٸن دٷنيەنٸ بۇلار 1 مينۋتتا ايتىپ جەتكٸزۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. سول سەبەپتٸ دە جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا وقۋ ٷدەرٸسٸ دە ايتارلىقتاي ٶزگەردٸ. وقۋ زالىندا ٷش ساعات دەرٸس وقىپ تٷسٸندٸرگەننەن گٶرٸ تەجٸريبە رەتٸندە زاۋىتتاردى, كەڭسەلەر مەن زەرتحانالاردى ارالاپ, ٶندٸرٸس بارىسىندا ٷيرەتكەن ەلدەقايدا اقىلعا قونىمدى. بٸز وسىنى تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك. زامان داماۋى وسىلاي ٶزگەرەدٸ. مەسەلەن شوت قاعىپ وتىرعاننان كالكۋلياتورعا قالاي تەز ٷيرەنسەك, تسيفرلى ٶزگەرٸس تە دەل سولاي ٶمٸرٸمٸزدٸ جەڭٸلدەتەدٸ. وسى ورايدا اتاپ ٶتەر جايت, سوڭعى بٸرنەشە جىل كٶلەمٸندە ەلٸمٸزدەگٸ ٶزگەرٸستەر كەيبٸر دامىعان ەلدەردە جولعا قويىلماعان. بٸر قۇجات ٷشٸن بٸرنەشە كٷنٸن جوعالتاتىن ەلدەر ەلٸ بار. بۇل باعىتتا ەلٸمٸزدٸڭ ٶزگەرٸسٸ كٶڭٸل قۋانتادى» دەيدٸ.
«تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ تٷپكٸ ماقساتى – حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸن جوعارى ساتىعا كٶتەرۋ بولاتىن. بۇل ماقساتىمىز قازٸرگٸ تاڭدا ورىندالۋ ٷستٸندە. سوندىقتان حالىق يگٸلٸگٸ ٷشٸن جاسالىپ جاتقان جۇمىستار ەل ٷمٸتٸن اقتاپ جاتىر دەپ ايتا الامىز.
