ەر جىلدارى اتا-انالار اراسىندا قىزۋ تالقىعا تٷسٸپ جٷرگەن 3-سىنىپقا ارنالعان “ەدەبيەتتٸك وقۋ” وقۋلىعىنداعى ەرتاي اشىقباەۆتىڭ “عالامتور تۋرالى” ٶلەڭٸ بيىل دا نازاردان تىس قالعان جوق. كەيبٸر اتا-انالار ٶلەڭ مازمۇنىن بالالارعا تەرٸس ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن دەپ سىناسا, بالالار ەدەبيەتٸنٸڭ ٶكٸلٸ, اقىن سەرٸكبول حاسان مۇنداي پٸكٸرمەن كەلٸسپەيدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ٶلەڭ بالالار ەدەبيەتٸندە بۇرىننان بار مازاقتاما جانرىنىڭ بٸر ٷلگٸسٸ جەنە تەربيەلٸك مەنٸ زور تۋىندى. بۇل تۋرالى ول Dalanews.kz اگەنتتٸگٸنە بەرگەن سۇحباتىندا مەلٸمدەدٸ.
ٶلەڭ نە تۋرالى?
اشىقباەۆتىڭ “عالامتور تۋرالى” ٶلەڭٸ عالامتورعا تەۋەلدٸ بالانىڭ اتىنان باياندالادى. وندا كەيٸپكەر ساباق پەن كٸتاپ وقۋدان باس تارتىپ, ۋاقىتىنىڭ بەرٸن تەلەفون مەن ينتەرنەتكە جۇمسايتىنىن ايتادى.
بۇل كٸتاپتى العاش بولىپ دينارا دەرمەن ەسٸمدٸ جەلٸ قولدانۋشىسى ٶز پاراقشاسىندا جارييالاعان.
وندا اتا-انالار “ماسقارا, قىزىم 3 سىنىپ وقيدى. الايدا كٸتاپتى قاراماپپىن”, “قازٸردەن وسىنداي ٶلەڭ جاتتاسا, ەرتەڭ ٶسكەندە نە ٸستەيمٸز?” دەپ تٷرلٸ پٸكٸر قالدىرعان.
بالالار اقىنى ٶلەڭگە تالداۋ جاسادى
بەلگٸلٸ بالالار اقىنى سەرٸكبول حاسان اتالعان ٶلەڭگە قاتىستى ٶز ويىن بٸلدٸردٸ.
“ەرتاي اشىقباەۆ - بالالار ەدەبيەتٸنٸڭ ٸرٸ ٶكٸلٸ, قازٸرگٸ تاڭدا بالالارعا ارنالعان مازمۇندى ەرٸ تٷسٸنٸكتٸ شىعارمالاردى تۇراقتى تٷردە جازىپ جٷرگەن قالامگەر.بۇل ٶلەڭگە قاراپ ەرتاي اعامىزدىڭ شىعارماشىلىعىنا باعا بەرۋگە بولمايدى. ٶلەڭ ٶتە جاقسى, تاعىلىمدى تۋىندى. بالالار ەدەبيەتٸن تەرەڭ تٷسٸنەتٸن ادام بۇل ٶلەڭنٸڭ مەنٸن ۇعا الادى. ٶيتكەنٸ مۇندا يرونييا مەن ساتيرا بار. بۇل – مازاقتاما جانرىنا جاتاتىن ٶلەڭ”, – دەدٸ سەرٸكبول حاسان.
اقىننىڭ ايتۋىنشا, “مازاقتاما” جانرى قازاق بالالار ەدەبيەتٸندە بۇرىننان بار. مىسالى, “جالقاۋدىڭ ارمانى” سيياقتى ٶلەڭدەر ارقىلى اۆتورلار جالقاۋلىق, بۇزاقىلىق سىندى مٸنەز-قۇلىقتى سىناپ, بالالاردى تەربيەلەۋدٸ كٶزدەگەن.
“بۇل ٶلەڭ دە سول دەستٷرمەن جازىلعان. بٸرٸنشٸ جاقتان ايتىلعاندىقتان, عالامتورعا تەۋەلدٸ بالانىڭ سٶزٸ سيياقتى ەسەر قالدىرادى. بٸراق تٷپكٸ ماعىناسى “سونداي بولما, عالامتورعا بايلانىپ قالما” دەگەن وي. دەمەك, بۇل ٶلەڭدە تەربيەلٸك مەن بار”, – دەيدٸ اقىن.
سەرٸكبول حاسان قازٸرگٸ ۋاقىتتا كەيبٸر ادامداردىڭ ەدەبي جانرلاردى اجىراتا المايتىنىن, سونىڭ سالدارىنان ٶلەڭ ماعىناسىن دۇرىس تٷسٸنبەۋ بايقالاتىنىن ايتتى.
“بٸز ەدەبيەت وقىمايمىز. سوندىقتان كەي جانرلاردى تٷسٸنبەي, دۇرىس باعالاماي جاتامىز. قازٸر ەلەم ەدەبيەتٸندە دە, بٸزدٸڭ قوعامدا دا قۇندىلىقتاردىڭ ورنى اۋىسىپ جاتىر. كەيبٸر ۇعىمدار جويىلىپ, جاڭا كٶزقاراستار قالىپتاسىپ جاتىر. سول سەبەپتٸ مازاقتاما سيياقتى جانرلاردى كەي ادامدار بالالاردى كەمسٸتۋ دەپ قابىلدايدى. بٸراق بۇل قاتە پٸكٸر. بۇل جانردىڭ تەربيەلٸك مەنٸ جوعارى, ٶلەڭ بالالارعا ارنالعان ساتيرالىق باعىتتاعى شىعارمالاردىڭ بٸرٸ”, – دەدٸ ول.
سونداي-اق اقىن اتالعان ٶلەڭنٸڭ تٷپنۇسقاسى مەن وقۋلىقتاعى نۇسقاسى اراسىندا ايىرماشىلىق بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“ينتەرنەتتەن قاراسام, ەرتاي اعانىڭ تٷپنۇسقاسىندا ٶلەڭنٸڭ تاقىرىبى “مەنٸڭ سىنىپتاسىمنىڭ عالامتورعا تەۋەلدٸلٸگٸ” دەپ اتالعان ەكەن. ال وقۋلىقتا قىسقارتىلىپ, تاقىرىبى ٶزگەرگەن. سونىڭ سالدارىنان ماعىناسى دا سەل بۇرمالانعان. وقۋلىق اۆتورلارى شىعارمالاردى ەنگٸزەر الدىندا مٸندەتتٸ تٷردە اۆتوردىڭ ٶزٸمەن اقىلداسىپ, كەلٸسۋٸ كەرەك. ٶيتكەنٸ شىعارمانى قىسقارتۋ نەمەسە اتاۋىن ٶزگەرتۋ تٷپكٸ ماعىنانى بۇزىپ جٸبەرەدٸ. بۇل - وقۋلىق قۇراستىرۋشىلاردىڭ قاتەلٸگٸ”, – دەدٸ ول.
سونداي-اق سەرٸكبول حاسان قازٸرگٸ قوعامداعى قۇندىلىقتار ٶزگەرٸپ, كەيبٸر ادامدار بۇرىننان بار ەدەبي تەسٸلدەردٸ “ديسكريميناتسييا” دەپ قابىلداي باستاعانىن ايتتى.
“قازٸر مەنٸڭ ٶزٸمنٸڭ دە كەيبٸر ٶلەڭدەرٸم وسىنداي سىنعا ۇشىراپ جاتادى. مىسالى, “مەنٸڭ باعام” دەگەن ٶلەڭٸم بار. وندا “ٷش العان بالا – وسىنداي, تٶرت العان جاقسى, بەس العان ٶتە جاقسى” دەگەن سيياقتى جولدار جازىلعان. بۇرىن بۇل قالىپتى ەدٸ, ال قازٸر مۇنى ديسكريميناتسييا دەپ قابىلدايدى. ياعني “ٷش العان بالا دا مىقتى بولۋى مٷمكٸن” دەگەن جاڭا كٶزقاراس پايدا بولدى. بۇل قوعامداعى ٶزگەرٸستەردٸڭ كٶرٸنٸسٸ. بٸراق وسىنداي ۇعىمدار ەدەبيەتتەگٸ دەستٷرلٸ جانرلاردىڭ جويىلىپ كەتۋٸنە ەكەلٸپ جاتىر”, – دەيدٸ اقىن.
