سوڭعى جىلدارى قازاقستان حالىقارالىق مەنٸ زور سپورتتىق شارالاردى ٶتكٸزٸپ, دٷنيەجٷزٸنٸڭ نازارى ەلٸمٸزگە اۋدى. قىسقى ازييا ويىندارىن جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعان قازاقستان ٶزٸنٸڭ كٷش-قۋاتىن ەلەمگە پاش ەتكەنٸ بارشاعا مەلٸم. ٶتكەن جىلى كٷزدە اۋىر اتلەتيكادان ەلەم چەمپيوناتىن جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىردىق. الدا ۋنيۆەرسيادا كەلە جاتىر. كٶپشٸلٸك قاۋىم وسى شارالار ەلٸمٸزدە بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا نەگٸز بولادى دەپ ٷمٸت ارتتى. بٸراق بۇقارالىق سپورت ٶز بيٸگٸنە شىققان جوق. وسى رەتتە قازاق سپورت جەنە تۋريزم اكادەميياسىنىڭ رەكتورى, ستۋدەنتتٸك سپورت فەدەراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قايرات زاكيريانوۆ مىرزامەن ەلٸمٸزدەگٸ بۇقارالىق سپورتتىڭ اياق الىسى, ۋنيۆەرسياداعا دايىندىق بارىسى جايىندا سۇحباتتاسۋدىڭ سەتٸ تٷستٸ.
دايىندىق دەڭگەيٸ جوعارى
– قايرات حايروللاۇلى, كٷنٸ كەشە عانا سلوۆاكييا مەن يسپانييادا جالاۋى جەلبٸرەگەن 27-شٸ قىسقى ۋنيۆەرسيداعا قاتىسىپ, بايراقتى بەسەكەنٸڭ الماتىدا ٶتكٸزۋٸ ٷشٸن ارنايى تۋدى قابىلداپ الىپ, ەلگە ەكەلدٸڭٸز. سٸز ٶز ٶمٸرٸڭٸزدە كٶپتەگەن وليمپيادالار مەن ۋنيۆەرسيادالارعا قاتىسىپ كەلەسٸز, وسى جولعى جارىستىڭ ۇيىمداستىرىلۋى قالاي بولدى? ٶز باعاڭىزدى بەرسەڭٸز?
– ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 24 قاڭتارى مەن 15 اقپانى ارالىعىندا سلوۆاكييا مەن يسپانييادا ستۋدەنتتەر 27-شٸ قىسقى ۋنيۆەرسياداسى بولىپ, قازاقستان كومانداسى جالپى ەسەپتە ٷشٸنشٸ ورىنعا يە بولدى. و باستا ايتۋلى دودا يسپانييانىڭ گرنادا قالاسىندا عانا ٶتكٸزۋدٸ جوسپارلاعان ەدٸ. بٸراق ەۋروپانى جايلاعان قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس يسپانييانىڭ جەكە-دارا حالىقارالىق جارىستى ٶتكٸزۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرمەگەن سوڭ, ۋنيۆەرسيادانىڭ بٸراز باعدارلاماسىن سلوۆاكييانىڭ شترەبسكە پلەسو قالاسىندا ٶتكٸزۋ تۋراسىندا شەشٸم قابىلدانعان بولاتىن. وسىلايشا داعدارىس كەزٸندە حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ اۋقىمدى شارالاردى ۇيىمداستىرۋ ٸسٸ دامىعان ەۋروپا ەلدەرٸنٸڭ ٶزدەرٸنە ٷلكەن قيىندىق تۋعىزعانىنا كۋە بولدىق. وسى تۇرعىدان العاندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ اۋقىمدى شارانى ٶتكٸزۋدٸ موينىنا الىپ وتىرعانىن ٷلكەن ەرلٸككە باعالاۋعا بولادى. دامۋ باعىتىنان اينىماعان ەلٸمٸز ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتارعا قاراماستان قىسقى ۋنيۆەرسيادانى ۇيىمداستىرۋعا بەل بۋىپ, بٸلەك سىبانا كٸرٸسٸپ كەتتٸ. وسىدان بٸر اي بۇرىن شاماسىندا قر ٷكٸمەتٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەردٸبەك ساپارباەۆ مىرزا الماتىعا ات باسىن بۇرىپ, ايتۋلى جارىستى ٶتكٸزۋ ٷشٸن سالىنىپ جاتقان نىسانداردى ارالاپ, قۇرىلىس جۇمىستارىمەن تانىستى. ول جۇمىس ساپارى بارىسىندا دايىندىق جۇمىستارىنىڭ بەرٸ كەستەگە ساي, جوسپارلى تٷردە جٷزەگە اسىپ جاتقانىن ٶز كٶزٸمەن كٶرٸپ, ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ. سول كەزدەسۋدە بەردٸبەك ساپارباەۆ ۋنيۆەرسيادانى جوعارى دەڭگەيدە ٶتكٸزۋدٸ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ٶزٸ باقىلاپ وتىرعانىن ايتتى. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا الماتىدا جالاۋى جەلبٸرەيتٸن ۋنيۆەرسيادا جوعارى دەڭگەيدە ٶتٸپ, ەلٸمٸزدٸڭ ابىرويىن اسقاقتاتاتىنىنا سەنٸمدٸمٸن.
– يە. 2016 جىلدىڭ تامىز ايىنا دەيٸن ۋنيۆەرسيادا ٶتەتٸن ٸرٸ ٷش نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالماقشى. ولار – الاتاۋ اۋدانىندا سالىنىپ جاتقان ون ەكٸ مىڭ ورىندىق مۇز ايدىنى, بەس مىڭ ورىندى وليمپيادا قالاشىعى جەنە ٷش مىڭ ورىندى شايبالى حوككەي ويىندارىن ٶتكٸزۋگە ارنالعان مۇز ايدىنى. يسپانييا ۋنيۆەرسيادانى ٶتكٸزۋدٸ موينىنا العاندا جاڭادان بٸردە-بٸر سپورت نىسانىن سالعان جوق. ولار سپورت نىساندارىنا جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزدٸ. ٶكٸنٸشكە وراي, ولار جٶندەۋ جۇمىستارىن ٶز دەڭگەيٸندە جٷرگٸزە الماي, سوڭىندا جارىستىڭ جارتىسىن سلوۆاكيياعا تاپسىرۋعا مەجبٷر بولدى. بۇدان كەيٸن ۇيىمداستىرۋشىلار جەدەل تٷردە باس قوسىپ, سپورتتىق باعدارلامالاردىڭ بٸراز بٶلٸگٸن سلوۆاكييانىڭ شترەبسكە پلەسو قالاسىندا ٶتكٸزۋگە شەشٸم قابىلدادى. بۇل قالادا بٸرنەشە جىل بۇرىن ۋنيۆەرسيادا ٶتكەندٸكتەن سلوۆاكييا ٷكٸمەتٸ جاڭا سپورت نىساندارىن سالىپ, ەۋرەگە تٷسپەدٸ. وسى جايتتاردى ساراپتاعان ادام قازاقستان ۋنيۆەرسيادانى ٶتكٸزۋ بارىسىندا دٷنيەجٷزٸلٸك قاۋىمداستىق الدىندا قانداي جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ موينىنا العانىن بايقايمىز. سلوۆاكييادا شاڭعىعا قاتىستى سپورت تٷرلەرٸ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. ۋنيۆەرسيادانىڭ اشىلۋىنا سلوۆاكييا پرەزيدەنتٸ اندرەي كيسكانىڭ ٶزٸ قاتىسىپ, ايرىقشا قولداۋ كٶرسەتتٸ.
بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايى قىسقى ازييا ويىندارى كەزٸندە كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتتٸ. بايراقتى بەسەكە اياقتالعاننان كەيٸن «قازسپورتينۆەست» دەگەن اكتسيونەرلٸك قوعامنىڭ قاراۋىنا تاپسىرىلدى. ولار سپورت سارايىن بٸر كٷنگە ميلليونداعان تەڭگەگە جالعا بەرەدٸ. ساراي الماتى قالاسىنداعى بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا تيتتەي دە ٷلەس قوسىپ وتىرعان جوق. قازٸر سپورت عيماراتى يتتەر مەن گٷلدەردٸڭ كٶرمەسٸ ٶتەتٸن ورىنعا اينالىپ بارادى.
– قايرات مىرزا, ۋنيۆەرسياداعا قازاقستان كومانداسىن باستاپ بارىپ, جارىستى باستان-اياق تاماشالادىڭىز. ٷشٸنشٸ ورىنعا تابان تٸرەگەن قازاقستاندىق سپورتشىلاردىڭ ويىندارى كٶڭٸلٸڭٸزدەن شىقتى ما?
– بٸردەن ايتايىن. بٸزدٸڭ كوماندا ۋنيۆەرسيادادا سەتتٸ ٶنەر كٶرسەتتٸ. جارىس باستالعان العاشقى كٷندەرٸ ەكٸنشٸ ورىندى ەشكٸمگە بەرمەدٸك. تەك سوڭعى كٷندەرٸ عانا كٷمٸس مەدالدار بويىنشا وڭتٷستٸك كورەياعا جول بەرٸپ الدىق. وسىلايشا قازاقستان بۇرىن-سوڭدى قول جەتكٸزٸپ كٶرمەگەن تاريحي كٶرسەتكٸشكە يە بولىپ, ەلٸمٸزدٸڭ كٶك بايراعىن بيٸك جەلبٸرەتٸپ قايتتى. قىسقى سپورتتىڭ 12 تٷرٸنەن باق سىنايتىن بايراقتى بەسەكەدە 7 سپورت تٷرٸنەن سپورتشىلاردى قاتىستىرعان قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ ورىننان كٶرٸنۋٸن ٷلكەن نەتيجە دەپ باعالايمىن. بٸزدەر سلوۆاكييادا ەكٸ, يسپانييادا ەكٸ التىن مەدالعا يە بولدىق. بٸزدٸڭ حوككەيشٸلەر اقتىق سىندا رەسەي كومانداسىمەن ويناپ, كٷمٸس مەدالدى مٸسە تۇتتى. 2005 جىلى اۆسترييانىڭ ينسبرۋك قالاسىندا بولعان ۋنيۆەرسيادادا قازاقستان كوماندالىق ەسەپتە جەتٸنشٸ ورىنعا تابان تٸرەگەن ەدٸ. مٸنە, سودان بەرٸ بٸزدٸڭ كوماندامىز جوعارى نەتيجە كٶرسەتٸپ, حالىقتىڭ ٷمٸتٸن اقتادى. الماتىدا ٶتەتٸن بەسەكەدە بٸزدٸڭ سپورتشىلار بۇدان دا جوعارى نەتيجە كٶرسەتەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن.
– ۋنيۆەرسيادادا توپ جارعان ساڭلاق سپورتشىلارىمىزعا لايىقتى قۇرمەت كٶرسەتٸلگەن شىعار?
– ەرينە, توپ جارعان سپورتشىلىر سىي-سيياپاتسىز قالعان جوق. وليمپيادادا التىن العان سپورتشىلارعا ٷكٸمەت 250 مىڭ دوللار كٶلەمٸندە سىياقى بەرٸپ كەلگەنٸ بەلگٸلٸ. ال ازييا ويىندارىندا التىن العاندار 10 مىڭ دوللار, ۋنيۆەرسيادادا توپ جارعان سپورتشىلار 3 مىڭ دوللار الۋشى ەدٸ. ايتۋلى جارىس باستالماي تۇرىپ, ٷكٸمەتكە ۋنيۆەرسيادادا التىن العان سپورتشىلارعا بەرٸلەتٸن سىياقى مٶلشەرٸن كٶتەرۋ تۋراسىندا ۇسىنىس جاسادىم. ٶيتكەنٸ, ۋنيۆەرسيادا ازييا ويىندارىنان دا تارتىستى ٶتەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان ٷكٸمەتكە حات جازىپ, ٶز ۇسىنىسىمدى ايتتىم. ٶز كەزەگٸندە بيلٸك ورىندارى ۇسىنىسىمدى قابىل الىپ, ۋنيۆەرسيادادا التىننان القا تاعىنعان سپورتشىلارعا 15 مىڭ دوللار كٶلەمٸندە سىياقى تاعايىندادى. بۇل تەك قانا سپورتشىنىڭ الاتىن سىياقىسى. 2015 جىلدان باستاپ دەل وسى كٶلەمدەگٸ سىياقىنى سپورتشىلاردىڭ جاتتىقتىرۋشىسى دا الاتىن بولدى. كٷمٸس مەدال العان سپورتشى 10 مىڭ دوللار, ال قولاعا قول جەتكٸزگەن جاستارىمىز 5 مىڭ دوللار سىياقىعا يە بولدى. وسى رەتتە «قالا مەن دالا» گازەتٸنٸڭ مٸنبەسٸن پايدالانىپ, ۇسىنىسىمىزدى قابىل العان ٷكٸمەت باسشىسى كەرٸم مەسٸموۆكە العىس ايتامىن. جارىسقا قاتىسقان سپورتشىلارىمىزدى استانادا ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بەردٸبەك ساپارباەۆ ارنايى قابىلداپ, ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنىڭ ىستىق ىقىلاسىن جەتكٸزدٸ.
سپورت سارايلارى ەل يگٸلٸگٸنە بەرٸلسٸن!
– قايرات مىرزا, سٸز ەلٸمٸزدەگٸ بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىن جاقتاپ, ۇدايى مەسەلە كٶتەرٸپ جٷرەسٸز. قالاي ويلايسىز, ۋنيۆەرسياداعا ارناپ سالىنعان سپورتتىق نىساندار قاراپايىم حالىقتىڭ يگٸلٸگٸنە بەرٸلە مە?
– ورىندى سۇراق. ازييادا ويىندارى كەزٸندە ەلٸمٸزدە بٸرنەشە سپورت نىساندارى سالىندى. بٷگٸندە سول جەردە قاراپايىم حالىقتىڭ سپورتپەن اينالىسۋىنا قالتاسى كٶتەرمەيدٸ. بۇل دۇرىس ەمەس. ايتالىق, بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايى قىسقى ازييا ويىندارى كەزٸندە كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتتٸ. بايراقتى بەسەكە اياقتالعاننان كەيٸن «قازسپورتينۆەست» دەگەن اكتسيونەرلٸك قوعامنىڭ قاراۋىنا تاپسىرىلدى. ولار سپورت سارايىن بٸر كٷنگە ميلليونداعان تەڭگەگە جالعا بەرەدٸ. ساراي الماتى قالاسىنداعى بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا تيتتەي دە ٷلەس قوسىپ وتىرعان جوق. قازٸر سپورت عيماراتى يتتەر مەن گٷلدەردٸڭ كٶرمەسٸ ٶتەتٸن ورىنعا اينالىپ بارادى. سوندىقتان ٸرٸ جارىستاردى ٶتكٸزۋ ٷشٸن سالىنعان نىسانداردى جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارىنىڭ قاراۋىنا بەرگەن جٶن. سول كەزدە عانا ەلٸمٸزدە بۇقارالىق سپورت داميدى. بٸزدەر وسى سپورت نىساندارىنىڭ كوممۋنالدىق قىزمەت اقىسىنا قينالىپ, بارلىق نىساندى كوممەرتسييالىق قۇرىلىمعا اينالدىرۋىمىز ٷلكەن قاتەلٸك. وسى سپورت نىساندارىنىڭ ازداعان شىعىندارىن كٶتەرٸپ, جاستاردىڭ سپورتپەن اينالىسۋىنا جاعداي جاساساق, بۇعان كەتكەن شىعىندى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بٶلٸپ وتىرعان ميللياردتاعان قارجىدان ٷنەمدەۋگە بولادى. سپورتپەن اينالىسقان ادامنىڭ دەنٸ ساۋ بولاتىنى بەلگٸلٸ. وسىنى ەسكەرٸپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندىقتاردىڭ سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن ۇستانىپ, بۇقارالىق سپورتپەن اينالىسۋىنا باسا مەن بەرٸپ كەلەدٸ. ٶكٸنٸشكە وراي, ەلدەكٸمدەر ٸسكە ورتان جولدان ارالاسىپ, سپورت نىساندارىن كوممەرتسييالىق قۇرىلىمعا اينالدىرىپ, بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ وتىرعانى ارقامىزعا ايازداي باتادى.
– قازٸر كەز كەلگەن مەملەكەت ٷشٸن لەگيونەر مەسەلەسٸ ٶزەكتٸ بولىپ تۇرعانى جاسىرىن ەمەس. جالپى, بۇل ٷردٸسكە قالاي قارايسىز?
– دٷنيەجٷزٸنٸڭ بارلىق ەلدەرٸندە لەگيونەرلەر بار. بۇل ەلەمدە سوڭعى جىلدارى قالىپتاسقان ٷردٸس قوي. سوندىقتان بۇعان باسىبٷتٸن قارسىمىن دەپ ايتا المايمىن. دەگەنمەندە, بٸزدەر بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەلٸمٸزدەگٸ جاستاردى سپورتتىڭ تٷرلٸ سالاسىنا باۋلىساق, لەگيونەرلەرگە كٷنٸمٸز قاراماس ەدٸ. شالعايدا جاتقان اۋىلدارعا بارىپ, تالانتتى بالالاردى ٸرٸكتەپ الىپ, سپورتقا تارتۋىمىز كەرەك. قازاق سپورت جەنە تۋريزم اكادەميياسى جاس جەتكٸنشەكتەردٸڭ قانداي سپورتقا بەيٸمٸ بار ەكەنٸن انىقتاپ بەرەتٸن ارنايى تەست جاساپ شىعاردى. وسى سىناقتىڭ كٶمەگٸمەن تالاي بالانىڭ تالانتىن تانىپ بٸلۋگە بولادى. 5-6 سىنىپتى وقىپ جٷرگەن جاس جەتكٸنشەكتەردٸڭ وسى سىناقتان ٶتكٸزٸپ, بەيٸمٸن انىقتاتۋعا بولادى. قازٸرگٸ تاڭدا قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسلان سارىنجٸپوۆتىڭ باستاماسىمەن قازاقستانداعى ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلار اراسىنداعى سپورتتى دامىتۋدىڭ كونتسەپتسيياسىن دايىندادىق. وسىدان بٸرشاما ۋاقىت بۇرىن اتالعان قۇجاتتى مينيسترلٸكتەگٸ مامانداردىڭ نازارىنا ۇسىنعانىمىزدا, ولار بٸرشاما ٶزگەرتۋلەر جاساۋ كەرەكتٸگٸن ەسكەرتتٸ. بٸزدەر ەسكەرتۋلەردٸ باسشىلىققا الىپ, قۇجاتقا تيٸستٸ ٶزگەرتۋلەردٸ ەنگٸزدٸك. تاياۋ كٷندەرٸ بۇل قۇجات بەكٸتٸلٸپ, جٷزەگە اسا باستايتىن بولادى. بۇل قۇجات جوو مەن مەكتەپتەردە سپورتتى دامىتۋدىڭ شام-شىراعىنا اينالاتىن كٷن دە الىس ەمەس.
سپورت – دەنساۋلىق كەپٸلٸ
– كٷنٸ كەشە عانا ٶتكەن ۋنيۆەرسيادادا قازاقستان 20 كٷن بويى كوماندالىق ەسەپتە ەكٸنشٸ ورىندا تۇردى. سول كەزدە ەلەم حالقىنىڭ «بۇل قانداي ەل» دەپ قازاقستاندى تانىپ-بٸلۋگە ۇمتىلدى. سپورت – ەلدٸ تانىتاتىن قۇرال ەكەنٸن قازٸر بەس جاسار بالا دا بٸلەدٸ. سپورت ەلٸمٸزدٸ تانىتىپ قويماي, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن كٶتەرۋگە كٶپ سەپتەسەتٸن سالا ەكەنٸ بەلگٸلٸ. دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ەسەبٸنشە مەديتسينا ارقىلى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن 10-12 پايىزعا دەيٸن كٶتەرۋگە بولادى. بۇدان ارى قاراي مەديتسيناعا ميللياردتاپ قارجى قۇيساڭىز دا جاعداي جاقسارمايدى. ال بۇقارالىق سپورت حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن 55-60 پايىزعا دەيٸن كٶتەرەتٸن مٷمكٸندٸككە يە. سوندىقتان بٸزدەر بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا قارجى اياماۋىمىز كەرەك. مۇنىڭ پايداسى وراسان زور. ەلەمدە ۋنيۆەرسيادانىڭ مۇراسى دەگەن قاعيدا قالىپتاسقان. تٶرتكٷل دٷنيە كٶز تٸككەن ٸس-شارالار مەملەكەتتٸڭ دامۋىنا پايداسىن تيگٸزەتٸنٸ تيٸس. بايراقتى بەسەكە ٶتكەننەن كەيٸن سپورتتىق نىسانداردى جاستاردىڭ پايدالانۋىنا بەرگەن جٶن. قاندايدا بٸر اكتسيونەرلٸك قوعامدار ەنشٸلەپ كەتپەۋ كەرەك. سول كەزدە بٸزدەر ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي, حالىقتىڭ 30 پايىزى بۇقارالىق سپورتپەن اينالىسۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولادى. 30 پايىز دەگەنٸڭٸز 6 ميلليون ادام. سول 6 ميلليوننىڭ 10 پايىزى سپورتپەن كەسٸبي تٷردە اينالىسسا (بۇل دەگەنٸڭٸز 600 مىڭ ادام) بٸزدەر شەتەلدەن سپورتشى شاقىرماس ەدٸك. قازٸر بٸزدەر قىتايدان بٸراز اۋىر اتلەتتەردٸ شاقىردىق. سول سيياقتى كاۆكازدان بالۋاندار كەلٸپ, ەلٸمٸزدٸڭ نامىسىن قورعاپ جٷر. بۇقارالىق سپورتتى ٶركەندەتسەك, لەگيونەرلەرگە كٷنٸمٸز قارامايدى.
لوندون وليمپياداسىندا مايا مانەزا مەن زۋلفييا چينشانلو التىن الىپ بەرگەندە باتىستىڭ باسىلىمدارى «قازاقستان التىن مەدالعا يە بولدى» دەپ سٷيٸنشٸ سۇراعان جوق. ولار «قىتاي ٶز ازاماتتارىنىڭ قازاقستانعا التىن مەدال الىپ بەرگەنٸنە نارازىلىق بٸلدٸردٸ» دەگەن ماعىنادا حابار تاراتتى. وسىنداي جايتتاردى نازارعا الساق, لەگيونەرلەر ابىرويىمىزدى بٸز ويلاعانداي اسقاقتاتپايتىنىن بايقايمىز. سوندىقتان بٸزدەر بۇقارالىق سپورتتى دامىتىپ, تالانتتى قازاقستاندىق جاستاردىڭ جارقىراي كٶرٸنۋٸنە جول اشۋىمىز كەرەك.
– ول ٷشٸن ۋنيۆەرسيادا ٷشٸن سالىنعان عيماراتتار حالىقتىڭ يگٸلٸگٸنە بەرٸلۋٸ كەرەك قوي.
– دۇرىس ايتاسىز. قازٸر بۇل باعىتتا جۇمىس ٸستەپ, ٷكٸمەتكە تيٸستٸ ۇسىنىستار جاساپ جاتىرمىز. سپورت نىساندارىن حالىقتىڭ پايدالانۋىنا بەرۋ مەسەلەسٸن الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ احمەتجان ەسٸموۆ تە ەكٸ قولىن كٶتەرٸپ قولداپ وتىر. اقىرعى شەشٸمدٸ ٷكٸمەت قابىلدايتىنى بەلگٸلٸ. ٶزٸڭٸز بٸلەسٸز توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا الماتىداعى ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ سول كەزدەگٸ رەكتورلارى جاتاقحانالاردىڭ كٶپشٸلٸگٸن ساتىپ جٸبەردٸ. سونىڭ كەسٸرٸنەن قازٸر الماتىداعى وقۋ ورىندارى اراسىندا جاتاقحانا مەسەلەسٸ ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالدى. بٸزدەر بايراقتى بەسەكە اياقتالعاننان كەيٸن ۋنيۆەرسيادا قالاشىعىن ستۋدەنت جاستارعا جاتاقحانا رەتٸندە بەرۋ تۋراسىندا ۇسىنىس جاساپ جاتىرمىز. مەنٸڭ بۇل ۇسىنىسىمدى قالا باسشىسى احمەتجان سماعۇلۇلى دا قولدادى. بٸراق و باستاعى جوسپار بويىنشا شەتەلدٸك سپورتشىلار ٷشٸن تۇرعىنجاي رەتٸندە سالىنعان ٷيلەر «قولجەتٸمدٸ باسپانا» باعدارلاماسى بويىنشا حالىققا ٷلەستٸرٸلۋٸ تيٸس ەكەن. مەنٸڭشە, ۋنيۆەرسيادا قالاشىعىن حالىققا باسپانا رەتٸندە تاراتىپ بەرۋ جٶن ەمەس. ونى ستۋدەنتتەر قالاشىعىنا اينالدىرۋىمىز كەرەك. قازٸر الماتىدا 600-700 مىڭ ستۋدەنت بار. سولاردىڭ تەك 20 پايىزى عانا جاتاقحانامەن قامتىلعان. ەگەر وسى نىسانداردى ستۋدەنتتەرگە بەرسەك, جاستارىمىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مۇنداي قامقورلىعىن جىلدار بويى ايتىپ, كٶكٸرەكتەرٸن ماقتانىش سەزٸمٸ كەرنەپ جٷرەر ەدٸ. تاياۋدا ۋنيۆەرسيادادان كەيٸن ەل ستۋدەنتتەرٸ اتىنان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنا وسى مەسەلەنٸ ايتىپ, حات جازدى. قازاقستان ستۋدەنتتەرٸ 2022 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن ەلٸمٸزدٸڭ قىسقى وليمپيادانى ٶتكٸزەتٸنٸنە سەنٸم ارتىپ وتىر. بٷگٸندە ايتۋلى جارىستى ٶتكٸزۋ ٷشٸن الماتى مەن بەيجٸڭ عانا تالاسۋدا. بٸزدٸڭ باعىمىز جاناتىنىنا سەنٸمدٸمٸن. سوندىقتان ۋنيۆەرسياداعا ارناپ سالعان نىسانداردى مەملەكەت قاراماعىندا قالدىرعان جٶن.
لوندون وليمپياداسىندا مايا مانەزا مەن زۋلفييا چينشانلو التىن الىپ بەرگەندە باتىستىڭ باسىلىمدارى «قازاقستان التىن مەدالعا يە بولدى» دەپ سٷيٸنشٸ سۇراعان جوق. ولار «قىتاي ٶز ازاماتتارىنىڭ قازاقستانعا التىن مەدال الىپ بەرگەنٸنە نارازىلىق بٸلدٸردٸ» دەگەن ماعىنادا حابار تاراتتى.
عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قاجەت
– قايرات حايروللاۇلى, بٷگٸندە ٶزٸڭٸز باسقارىپ وتىرعان قازاق سپورت جەنە تۋريزم اكادەميياسى بٸلٸكتٸ سپورتشىلار دايىنداۋمەن قاتار, سپورتتىق عىلىمدى دا دامىتۋعا ٷلەس قوسىپ كەلە جاتقانىن بٸلەمٸز. قازاقستانداعى سپورتتىق عىلىمنىڭ دامۋىنا كٶڭٸلٸڭٸز تولا ما?
– سپورتتىق عىلىم بۇل بٸزدٸڭ ەڭ وسال تۇسىمىز. قازٸرگٸ دامىعان زاماندا سپورتتىق عىلىم دامىمايىنشا سپورت ٶركەندەمەيدٸ. اتاقتى سپورتشىلارىمىزدىڭ جاتتىقتىرۋشىلارى سپورتتىق عىلىمعا تيٸستٸ دەڭگەيدە مەن بەرمەيدٸ. بۇدان كەيٸن بابىنا كەلگەن سپورتشىلار جارىس كەزٸندە سٷرٸنٸپ, جايسىز جاعدايلارعا تاپ بولىپ جاتادى. ايتالىق, سەرٸك سەپيەۆ بەيجٸڭ وليمپياداسى قارساڭىندا ول ٶز سالماعىندا توپ باستاپ تۇردى. كٶپشٸلٸگٸمٸز سەرٸكتٸڭ وليمپيادادا توپ جاراتىنىنا سەنٸمدٸ بولدىق. جالپى, سپورتشىلار بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىت ارالىعىندا بابىنا كەلەدٸ. سول باپتى ٸرٸ جارىستارعا دەيٸن ساقتاپ تۇرۋ ٷشٸن سپورتتىق عىلىمعا جٷگٸنۋ كەرەك. بەيجٸڭ وليمپياداسى قارساڭىندا سەرٸك بٸزدٸڭ اكادەمييانىڭ جانىنداعى سپورتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا كەلٸپ تەكسەرۋدەن ٶتتٸ. سول كەزدە ماماندار سەرٸكتٸڭ بابىندا ەكەنٸن ايتىپ, ٶزٸن-ٶزٸ زورىقتىرماي بابىن ساقتاۋ تۋراسىندا كەڭەس بەردٸ. ٶكٸنٸشكە وراي, سەرٸك مامانداردىڭ سٶزٸنە قۇلاق اسپاي ٷستٸ-ٷستٸنە جاتتىعۋ جاسادى. نەتيجەسٸندە ول بەيجٸڭ وليمپياداسىندا زورىعىپ, چەمپيون بولا الماي قالدى. كەيٸننەن سەرٸك ٸنٸمٸز ٶزٸنٸڭ قاتەلٸگٸن تٷسٸندٸ. لوندون وليمپياداسىندا بٸزدٸڭ ينستيتۋتتىڭ عالىمدارىمەن تىعىز جۇمىس ٸستەپ, ولاردىڭ ايتقاندارىن ەكٸ ەتپەي ورىنداپ, نەتيجەسٸندە لوندون وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى, باركەر كۋبوگٸنٸڭ يەگەرٸ اتاندى. دزيۋدويست اسحات جيتكەەۆ پەن شاڭعىشى الەكسەي پولتورانين وليمپيادا ويىندارى قارساڭىندا ماماندار كەڭەسٸنە قۇلاق, وپىق جەپ قالعانىن بٸلەمٸن. سوندىقتان بٸزدەر سپورتتىق عىلىمدى دامىتۋعا كٶڭٸل بٶلۋٸمٸز كەرەك.
– بۇل باعىتتا مەملەكەت تاراپىنان قاندايدا بٸر قولداۋ قاجەت شىعار?
– ەرينە, بٸر وقۋ ورىننىڭ كٷشٸمەن سپورتتىق عىلىمدى دامىتۋ مٷمكٸن ەمەس. مەملەكەتتٸڭ قولداۋى اۋاداي قاجەت. 2001 جىلى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان سالالىق باعدارلاماسىن» بەكٸتكەن ەدٸ. وسى باعدارلامادا قازاقستاندا بۇقارالىق سپورت پەن كەسٸبي سپورتتى دامىتۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدە عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن قۇرۋ تاپسىرىلعان ەدٸ. ٶكٸنٸشكە وراي, پرەزيدەنتتٸڭ سول تاپسىرماسى ورىندالماي قالدى. قازٸر بٸزدەر اكادەمييا جانىنان شاعىن سپورتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن قۇرىپ, جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز. شاعىن ينستيتۋت وتاندىق سپورتتىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن عىلىمي تۇرعىدان تولىقتاي زەردەلەيتٸن مٷمكٸندٸگٸ جوق. ۋنيۆەرسيادانىڭ شەڭبەرٸندە وسى مەسەلەنٸ وڭ باعىتتا شەشۋ تۋراسىندا ٷكٸمەتكە حات جازىپ, مەسەلە كٶتەرٸپ جاتىرمىز. بايراقتى بەسەكەدەن كەيٸن بوساعان عيماراتتاردىڭ بٸر بۇرىشىنان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن قۇرۋ تۋراسىندا ۇسىنىس جاسادىق. بۇل مەسەلەنٸڭ قالاي شەشٸلەتٸنٸ ۋاقىتتىڭ ەنشٸسٸندە. ەگەر ۇسىنىسىمىز ٷكٸمەت تاراپىنان قولداۋ تاپسا, بٸزدەر حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنٸپ, زامان تالابىنا ساي عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن قۇراتىن مٷمكٸندٸگٸمٸز بار. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى اكادەمييا عالىمدارى تولىقتاي يگەرٸپ كەتەتٸن مٷمكٸندٸگٸ بار.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
سۇحباتتاسقان نۇرلان جۇماحان.
