تسەلينوگراد – بۇرىنعى استانانىڭ اتاۋى. بٸر جىلدارى اقمولا بولىپ تا ٶزگەردٸ. قازٸر ەلورداسى استانا. تسەلينوگراد كٶپۇلتتى قالا بولدى. وندا نەمٸس, ورىس, كازاك, تاتار سەكٸلدٸ ونداعان ۇلت ٶكٸلٸ تۇردى. رەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا, قازاق ۇلتىنىڭ ٷلەس سالماعى تىم از بولعانى ايتىلادى.
تسەلينوگراد – ماشينا جاساۋ, تٷستٸ مەتالداردى ٶڭدەۋ, جەڭٸل ٶنەركەسٸپ, استىق ٶندٸرٸسٸ ورتالىعى بولدى. مۇندا جۇمىسسىز ادامدار كەزٸكپەيتٸن. قالا قاراپايىم دا بۇيىعى ٶمٸر سٷردٸ.
1939 جىلدىڭ قازان ايىندا كەڭەس ٶكٸمەتٸ اقمولانى وبلىس ورتالىعى ەتٸپ بەكٸتتٸ. بۇل جىلدارى قالادا 32,5 مىڭ تۇرعىن ٶمٸر سٷردٸ. اقمولا تاريحىنىڭ كەلەسٸ بٸر كەزەڭٸ – تىڭ جەرلەردٸ يگەرۋ جىلدارى. بۇل جىلدارى اقمولا وبلىسى ەلدٸڭ ەڭ ماڭىزدى استىقتى ايماعىنا, اۋىلشارۋاشىلىعى, ماشينا قۇرىلىسى ورتالىعىنا اينالدى.
1960 جىلعى 26 جەلتوقساندا تىڭ ٶلكەسٸن قۇرۋ تۋرالى جارلىق شىقتى. 1961 جىلى قالانىڭ اتى تسەلينوگراد بولىپ ٶزگەرتٸلٸپ, 1962 جىلى رەسمي تٷردە تسەلينوگراد اتاۋى بەكٸتٸلدٸ. وسى جىلدارى قازاقستاندا تىڭ ٶلكەسٸن قۇرىپ, ونىڭ استاناسىن تسەلينوگراد قالاسى جاساۋ يدەياسى بەلەڭ الدى. بٸراق ول باستامانى جەرگٸلٸكتٸ ۇلت, قازاق حالقى قولدامادى. الايدا جوبا جاسالىنىپ, سول جىلدارى قالادا تىڭ يگەرۋشٸلەر سارايى تۇرعىزىلدى. 355 ادامعا جوسپارلانعان بۇل عيمارات سالىستىرمالى تٷردە العاندا كرەملدەگٸ سەزدەر سارايىنان كەيٸنگٸ ەكٸنشٸ ورىندا تۇراتىن.
تسەلينوگراد تۋرالى ايتقاندا, 1979 جىلعى حالىق تولقۋىن ەسكە الماي كەتۋ مٷمكٸن ەمەس. وسىدان تۋرا 38 جىل بۇرىن كرەمل قازاقستاندا نەمٸس اۆتونوميياسىن قۇرۋعا تالپىنىپ, ارنايى شەشٸم شىعاردى. بۇعان ەڭ الدىمەن تسەلينوگراد تۇرعىندارى قارسى شىقتى. ولار قازاقستان جەرٸن بٶلشەكتەۋگە, اۆتونومييا قۇرۋعا مٷلدەم بولمايتىنىن ەسكەرتٸپ, ارنايى شەرۋ ۇيىمداستىردى. بۇل حالىق نارازىلىعىن كٸمنٸڭ ۇيىمداستىرعانى ەلٸ كٷنگە دەيٸن بەلگٸسٸز.
1990 جىلداردىڭ باسىندا بولاشاق ەلوردامىز اقمولا قالاسى بولىپ بەكٸتٸلگەننەن كەيٸن ارقا تٶسٸنە ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن تۇرعىندار كٶشە باستادى. سوندا ەلدەن بۇرىن مەملەكەتتٸك قىزمەتپەن بارعان بٸر اعامىز قالاداعى قازاقتاردىڭ بار-جوعى 10 پايىزعا دا جەتپەگەنٸن, قازاق مەكتەبٸ, بالاباقشاسى مٷلدەم بولماعانىن ەسكە الادى.
استانا قالاسى
ەلٸمٸزدٸڭ ەلورداسى استانانىڭ قۇرىلعانىنا كەلەر جىلى 7 شٸلدەدە 20 جىل تولادى. بۇرىنعى تسەلينوگراد – اقمولا قالاسىن يەمدەنگەن شاعىن قالا قازٸر قازاقستاننىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق ورتالىعى – استانا.
قازاقستان ورتالىعىن ارقا تٶسٸنە كٶشٸرۋ يدەياسىنىڭ اۆتورى – پرەزيدەنت ن. نازارباەۆ. ول تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارى-اق مەملەكەت استاناسىن اۋىستىرۋ بەكٸمٸنە كەلدٸ. 1998 جىلى 10 ماۋسىم كٷنٸ قالانىڭ ەل ورتالىعى – استانا بولۋ مەرەكەسٸ رەسمي تٷردە اتالىپ ٶتتٸ.
استانا وسى جىلدار ٸشٸندە ادام تانىماستاي ٶزگەردٸ. ول – شىعىس پەن باتىستىڭ ارحيتەكتۋرالىق جاڭالىقتارىن, تاريحي بايلانىسىن, زاماناۋي جەتٸستٸكتەردٸ, فيلوسوفييالىق مازمۇنعا باي مەنەردٸ بويىنا سٸڭٸرگەن ەڭ جاس استانالاردىڭ بٸرٸ.
قازٸر استانادا 1 ميلليوننان ارتىق حالىق تۇرادى. ونىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ ەلٸمٸزدٸڭ ەر جەرٸنەن كەلگەن مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر, ۇلتتىق جەنە جەكە كومپانييالاردىڭ ٶكٸلدەرٸ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشٸلەرٸ, ستۋدەنتتەر مەن قاراپايىم جۇمىسشىلار. استاناعا بٷگٸندەرٸ مەنساپ قۋىپ باراتىندارمەن سالىستىرعاندا, جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن, بيزنەس باستاۋ ٷشٸن باراتىنداردىڭ سانى مولايعانى بايقالادى.
استانا – حالىقارالىق ماڭىزدى جيىنداردىڭ, سيمپوزيۋمدار مەن فورۋمداردىڭ ورداسىنا اينالدى. 2011 جىلى استانا تٶرٸندە ەقىۇ-نىڭ بٸرەگەي سامميتٸ ٶتتٸ. بىلتىر ەكسپو-2017 كٶرمەسٸ اشىلىپ, ٷش اي بويى «بولاشاقتىڭ ەنەرگيياسى» تاقىرىبىندا حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كٶرمە ەل نازارىن ٶزٸنە اۋداردى.
استانا – سەۋلەتٸ مەن دەۋلەتٸ جىل ساناپ كەمەلدەنٸپ كەلە جاتقان قالا. استانا ماڭىنا «جاسىل بەلدەۋ» جوباسى اياسىندا ٷلكەن ورمان باعى ٶسٸرٸلۋدە. وندا ەلەمنٸڭ ەر ەلٸنەن ەكەلٸنگەن اعاشتار وتىرعىزىلىپ, استانا ماڭىز جاسىل جەلەككە بٶلەۋ جوسپارلانعان.
استانا – ەلٸمٸز ەكونوميكاسىن ٶرگە سٷيرەپ وتىرعان لوكوموتيۆ. بولاشاقتا ەكسپو قالاشىعىن ەلەمدٸك ەكونوميكالىق ورتالىققا اينالدىرۋ جوسپارى بار. ەلٸمٸزدٸڭ دامۋ بارىسىنا كٶز جٸبەرگەندەر بۇل قالانىڭ ەل دامۋىنا قوسقان ٷلەسٸ زور ەكەنٸن ايتادى. ٶيتكەنٸ, وڭتٷستٸكتەگٸ ساۋدا, قىزمەت كٶرسەتۋ, ٶندٸرٸس وشاعىن اشۋ قىزمەت تٷرلەرٸ سولتٷستٸككە جىلجىدى. ينفراقۇرىلىم, حالىقارالىق قاتىناس جولدارى, اۆتوجول مەن تەمٸر جول سالىنىپ, ەلٸشٸلٸك بارىس-كەلٸس نىعايدى. بۇل ٷردٸس ەلٸ دە توقتاعان جوق.
