1994-1997 جىلدارى قازاقستان ٷكٸمەتٸن باسقارعان قاجىگەلدين پارلامەنت سايلاۋى ەدٸلەتسٸز ٶتتٸ دەپ سانايدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا بيلٸك ەلٸ دە بولسا نازارباەۆتىڭ قولىندا, ال توقاەۆ تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ قولىنداعى قۇرال عانا.
1998 جىلى قازاقستاندى تاستاپ, ەۋروپاعا كەتكەن قاجىگەلدين سوڭعى 20 جىل بويى لوندوندا تۇرادى. سايلاۋدى سىرتتاي باقىلاعان ول وسىناۋ ناۋقانداعى كەمشٸلٸكتەردٸ جٸپكە تٸزگەن ەكەن.
"بٷگٸنگٸ بولىپ جاتقان جاعداي ٷيرەنٸشتٸ, كٷتٸلگەن جايت. الماتىداعى وقيعالار (ميتينگٸنٸ مەڭزەپ تۇر, رەد.) حالىقتىڭ بيلٸككە دەگەن نارازىلىعى ٷدەپ جاتقانىن دەلەلدەدٸ. بۇل دا جاڭالىق ەمەس. ەڭ باستى جاڭالىق, بۇدان بىلاي مۇنىڭ بەرٸنە نازارباەۆ پەن توقاەۆ بٸرٸگٸپ جاۋاپ بەردٸ.
سايلاۋداعى سوراقىلىقتار توقاەۆتىڭ ساياسي بيوگرافيياسىنا ٶشپەستەي بولىپ تاڭبالاندى.
ول (توقاەۆ, رەد) وسىدان 19 اي بۇرىن ەلگە بەرگەن ۋەدەسٸن سول كٷيٸ ورىنداعان جوق. ورىنداي الماي ٶتەتٸن تٷرٸ بار, سەبەبٸ وسى 19 اي بويىنا ونىڭ قۇزٸرەتٸن تۇس-تۇستان شەكتەپ كەلدٸ. سايلاۋ ٶتەردەن ەكٸ كٷن بۇرىن توقاەۆتى تاعى دا تەجەپ تاستادى", – دەيدٸ قاجىگەلدين.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە حالىق قازاقستاننىڭ تاريحىن ٶز قولىمەن جازۋى تيٸس. قىرعىزستان, گرۋزييا, ۋكراينا سىندى مەملەكەتتەر ەركٸندٸك ٷشٸن كٷرەسە بٸلدٸ. قازاقستان ازاماتتارى دا بيلٸكتٸ ٶز قولىنا الىپ, جٷيەنٸ ٶزگەرتۋٸ تيٸس. سەبەبٸ جوعارىدا وتىرعانداردىڭ بٸردە-بٸرٸ بۇعان قۇلىقتى ەمەس.
"وسىدان 19 اي بۇرىن ساياسي رەفورما جٷرگٸزەم دەپ انت-سۋ ٸشكەن توقاەۆ سٶزٸنەن تايقىپ كەتتٸ. "ەلدٸڭ ۋەجٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت" قاعيداسى سٶز جٷزٸندە قالدى. دەل قازٸر ەلدەگٸ احۋال قانداي ەكەنٸن بٸلەسٸز بە? بٸلمەسەڭٸز ايتايىن.
بٸرنەرسەنٸ شەگەلەپ جاتىپ, قولىڭىز تايىپ كەتكەندە الدىمەن ساۋساعىڭىزدى جاراقاتتايسىز, سول كەزدە بالعانى قابىرعاعا سٸلتەپ قالاسىز. دەل قازٸر توقاەۆ پەن ٷكٸمەت نازارباەۆتىڭ قولىنداعى بالعانىڭ رٶلٸن اتقارىپ وتىر!
بيلٸك كريزيستٸ ەڭسەرە المادى. پاندەمييانى توقتاتا المادى. حالىق قىرىلىپ جاتىر. سٶز بوستاندىعى, ەركٸندٸك دەگەنٸڭٸز اتىمەن جوق. توقاەۆتىڭ ٷنٸ ەستٸلمەيدٸ. ول تاسادا قالدى. توقاەۆ اتقارۋشى بيلٸكتٸڭ باسشىسى ەمەس, قاتارداعى كٶپ شەنەۋنٸكتٸڭ بٸرٸ بولىپ قالدى", – دەيدٸ ول.
قاجىگەلدين بۇل جولعى سايلاۋعا جانبولات مامايدىڭ پارتيياسىن ٶتكٸزبەي قويعان بيلٸك ەرەكەتٸن سىنعا الدى. ونىڭ اتاپ ٶتكەنٸندەي سايلاۋ ەشبٸر بەسەكەسٸز, سٷرەڭسٸز جاعدايدا ٶتكەن. ساياسي رەفورما جٷرگٸزۋگە ۋەدە بەرگەن توقاەۆ مامايدىڭ پارتيياسىن تٸركەۋگە جٷرەگٸ داۋالاماعان.
"وسى كٷنگە دەيٸن پرەزيدەنت ٶزٸنٸڭ كٶمەكشٸلەرٸ مەن كەڭەسشٸلەرٸ ارقىلى ساياسي ٶزگەرٸستەر ەنە-مٸنە باستالارداي ەلدٸ ەلەگٸزٸتٸپ كەلدٸ. شىنتۋايىندا كەلگەندە قازاقستاننىڭ دەموكراتييالىق پارتيياسىن تٸركەۋگە الىپ, سايلاۋعا قاتىستىرۋعا دەتٸ بارمادى. مامايدىڭ پارتيياسى بٷگٸنگٸ جٷيەگە ناعىز وپپوزيتسييا ەدٸ. ەلدەگٸ ەشبٸر پارتييا بٷگٸنگٸ بيلٸكتٸ قۇلاتىپ, ساياسي جٷيەنٸ اۋىستىرۋدى كٶزدەمەيدٸ. ٶزگەلەرٸ كلوندار...", – دەيدٸ ەكس-پرەمەر.
قاجىگەلدين دەمپارتييادان بٶلەك, تٸركەلمەگەن "كٶشە" پارتيياسىن دا تٸلگە تيەك ەتكەن ەكەن. ونىڭ پٸكٸرٸنشە بۇل ۇيىمنىڭ ساپىنا ٶتكەن قازاقستاندىقتار جٷيەنٸڭ ەڭگٸرتاياعىنان جاسقانبايدى. تەۋەكەلگە بەل بۋىپ, ەرەكەت ەتۋگە ەزٸر وتىر.
"مۇنداي ۇيىمداردى تٸركەگٸسٸ جوق بيلٸك ەلدەگٸ شىنايى وپپوزيتسييادان ٷرەيٸ ۇشادى. جىل ٶتكەن سايىن حالىقتىڭ پروتەستٸك كٶڭٸل-كٷيٸ كٷشەيٸپ, ٷدەپ كەلەدٸ.
بيلٸكتٸڭ قولىمەن قۇرىلعان پارتييالار سايلاۋدا قانشا پايىز داۋىس جينارىن كٷنٸ بۇرىن بٸلگەن. بۇل "اقجول" پارتيياسىنا دا قاتىستى. مەسەلەن پەرۋاشەۆ سايلاۋدىڭ نەتيجەسٸن سٸز بەن بٸزدەن بۇرىن ەستٸگەن. سوندىقتان مۇنداي مەلٸمەتكە جٷرەگٸ اۋىرمايدى.
بيلٸك قاي پارتيياعا قانشا ٷلەس بەرەرٸن ەلدەقاشان جازىپ-سىزىپ قويعان. ەمٸرشٸل, ەكٸمشٸل جٷيەنٸڭ بۇيرىعىمەن جاسالادى مۇنىڭ بەرٸ. كٸمگە قانشا بەرەدٸ, سونشا الادى. بۇل ەشقانداي دا دەموكراتييا ەمەس!", – دەيدٸ قاجىگەلدين.
ونىڭ پايىمداعانىنداي بيلٸك وسىلاي ەرەكەت ەتۋگە ەبدەن ەدەتتەنٸپ العان. حالىق كٶشەگە شىعىپ, نارازىلىق تانىتپاعاندا "نۇر وتانعا" 80 پايىزدى تەلٸپ جٸبەرەر ەدٸ. سوندىقتان الدىمەن بيلٸككە جاقىن ينستيتۋت ارقىلى ەلەۋمەتتٸك ساۋالناما جٷرگٸزٸپ, ەلدٸڭ تامىرىن باسىپ كٶرگەن.
"ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرا الماعان, ٸندەتكە قارسى قاۋقار تانىتا الماعان, ساياسي رەفورما جٷرگٸزۋدٸ ەرتەڭگە شەگەرە بەرەتٸن بيلٸك پارتيياسى قاي بەتٸمەن 70 پايىز الدى? بۇل بٸزدٸڭ قوعامدا بيلٸك پەن حالىقتىڭ اراسى ٶتە-مٶتە الشاقتاپ كەتكەنٸن اڭعارتادى. بيلٸك ٶز بەتٸمەن, حالىق ٶز بەتٸمەن كٷن كەشٸپ جاتىر.
ەيتسە دە ازداعان ٷمٸت بار. جاڭا بۋىن ساياساتكەرلەر ٶسٸپ كەلەدٸ. ولار مىنا جٷيەمەن ىمىراعا كەلمەيدٸ دەپ سەنەمٸن. سٶيتٸپ كٷندەردٸڭ-كٷنٸ بيلٸكتٸ بٸرجولاتا اۋىستىرامىز. قازاق وپپوزيتسيياسى كٶشەدە قالىپتاسادى. بٷگٸنگٸ باقىلاۋشىلار ەرتەڭ ەلدٸ ٶزگەرتەدٸ. ولار جاڭا تەحنولوگييانى جەتٸك مەڭگەرگەن. ٶز باسىم وسىعان قۋانامىن", – دەيدٸ قاجىگەلدين.
ەكس-پرەمەر قازاقستانعا جاڭا كونستيتۋتسييا كەرەگٸن ايتادى. جاڭا اتا زاڭعا سەيكەس جاڭا پرەزيدەنت سايلاۋى ٶتۋٸ كەرەك.
"ەلبەتتە جٷيە ٶزگەرمەي مۇنى جٷزەگە اسىرا المايمىز. بۇعان قولىمىز جەتكەن كٷنٸ قازاقستاندا مەرزٸمٸنەن بۇرىن پرەزيدەنت سايلاۋى ٶتەدٸ.
دەل قازٸر حالىقتىڭ توقاەۆ-نازارباەۆ بيلٸگٸن قابىلداۋدان ٶزگە جولى جوق. ەلدٸڭ بولاشاعى وسى ەكەۋٸنٸڭ اتىمەن بايلانىسىپ تۇر. الايدا ٶسٸپ كەلە جاتقان جاڭا كٶشباسشىلار بۇرىنعىلارعا قاراعاندا باتىل, مٸنەزدٸ بولادى", – دەيدٸ ەكەجان قاجىگەلدين.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
https://www.youtube.com/watch?v=KdWC-3sLBGg
