1994-1997 jyldary Qazaqstan úkimetin basqarǵan Qajygeldin Parlament sailaýy ádiletsiz ótti dep sanaidy. Onyń paiymdaýynsha bilik áli de bolsa Nazarbaevtyń qolynda, al Toqaev Tuńǵysh prezidenttiń qolyndaǵy qural ǵana.
1998 jyly Qazaqstandy tastap, Eýropaǵa ketken Qajygeldin sońǵy 20 jyl boiy Londonda turady. Sailaýdy syrttai baqylaǵan ol osynaý naýqandaǵy kemshilikterdi jipke tizgen eken.
"Búgingi bolyp jatqan jaǵdai úirenishti, kútilgen jait. Almatydaǵy oqiǵalar (mitingini meńzep tur, red.) halyqtyń bilikke degen narazylyǵy údep jatqanyn dáleldedi. Bul da jańalyq emes. Eń basty jańalyq, budan bylai munyń bárine Nazarbaev pen Toqaev birigip jaýap berdi.
Sailaýdaǵy soraqylyqtar Toqaevtyń saiasi biografiiasyna óshpestei bolyp tańbalandy.
Ol (Toqaev, red) osydan 19 ai buryn elge bergen ýádesin sol kúii oryndaǵan joq. Oryndai almai ótetin túri bar, sebebi osy 19 ai boiyna onyń quziretin tus-tustan shektep keldi. Sailaý óterden eki kún buryn Toqaevty taǵy da tejep tastady", – deidi Qajygeldin.
Onyń pikirinshe halyq Qazaqstannyń tarihyn óz qolymen jazýy tiis. Qyrǵyzstan, Grýziia, Ýkraina syndy memleketter erkindik úshin kúrese bildi. Qazaqstan azamattary da bilikti óz qolyna alyp, júieni ózgertýi tiis. Sebebi joǵaryda otyrǵandardyń birde-biri buǵan qulyqty emes.
"Osydan 19 ai buryn saiasi reforma júrgizem dep ant-sý ishken Toqaev sózinen taiqyp ketti. "Eldiń ýájine qulaq asatyn memleket" qaǵidasy sóz júzinde qaldy. Dál qazir eldegi ahýal qandai ekenin bilesiz be? Bilmeseńiz aitaiyn.
Birnárseni shegelep jatyp, qolyńyz taiyp ketkende aldymen saýsaǵyńyzdy jaraqattaisyz, sol kezde balǵany qabyrǵaǵa siltep qalasyz. Dál qazir Toqaev pen Úkimet Nazarbaevtyń qolyndaǵy balǵanyń rólin atqaryp otyr!
Bilik krizisti eńsere almady. Pandemiiany toqtata almady. Halyq qyrylyp jatyr. Sóz bostandyǵy, erkindik degenińiz atymen joq. Toqaevtyń úni estilmeidi. Ol tasada qaldy. Toqaev atqarýshy biliktiń basshysy emes, qatardaǵy kóp sheneýniktiń biri bolyp qaldy", – deidi ol.
Qajygeldin bul jolǵy sailaýǵa Janbolat Mamaidyń partiiasyn ótkizbei qoiǵan bilik áreketin synǵa aldy. Onyń atap ótkenindei sailaý eshbir básekesiz, súreńsiz jaǵdaida ótken. Saiasi reforma júrgizýge ýáde bergen Toqaev Mamaidyń partiiasyn tirkeýge júregi daýalamaǵan.
"Osy kúnge deiin prezident óziniń kómekshileri men keńesshileri arqyly saiasi ózgerister áne-mine bastalardai eldi elegizitip keldi. Shyntýaiynda kelgende Qazaqstannyń demokratiialyq partiiasyn tirkeýge alyp, sailaýǵa qatystyrýǵa dáti barmady. Mamaidyń partiiasy búgingi júiege naǵyz oppozitsiia edi. Eldegi eshbir partiia búgingi bilikti qulatyp, saiasi júieni aýystyrýdy kózdemeidi. Ózgeleri klondar...", – deidi eks-premer.
Qajygeldin Dempartiiadan bólek, tirkelmegen "Kóshe" partiiasyn da tilge tiek etken eken. Onyń pikirinshe bul uiymnyń sapyna ótken qazaqstandyqtar júieniń áńgirtaiaǵynan jasqanbaidy. Táýekelge bel býyp, áreket etýge ázir otyr.
"Mundai uiymdardy tirkegisi joq bilik eldegi shynaiy oppozitsiiadan úreii ushady. Jyl ótken saiyn halyqtyń protestik kóńil-kúii kúsheiip, údep keledi.
Biliktiń qolymen qurylǵan partiialar sailaýda qansha paiyz daýys jinaryn kúni buryn bilgen. Bul "Aqjol" partiiasyna da qatysty. Máselen Perýashev sailaýdyń nátijesin siz ben bizden buryn estigen. Sondyqtan mundai málimetke júregi aýyrmaidy.
Bilik qai partiiaǵa qansha úles bererin áldeqashan jazyp-syzyp qoiǵan. Ámirshil, ákimshil júieniń buiryǵymen jasalady munyń bári. Kimge qansha beredi, sonsha alady. Bul eshqandai da demokratiia emes!", – deidi Qajygeldin.
Onyń paiymdaǵanyndai bilik osylai áreket etýge ábden ádettenip alǵan. Halyq kóshege shyǵyp, narazylyq tanytpaǵanda "Nur Otanǵa" 80 paiyzdy telip jiberer edi. Sondyqtan aldymen bilikke jaqyn institýt arqyly áleýmettik saýalnama júrgizip, eldiń tamyryn basyp kórgen.
"Ekonomikalyq reformalardy júzege asyra almaǵan, indetke qarsy qaýqar tanyta almaǵan, saiasi reforma júrgizýdi erteńge shegere beretin bilik partiiasy qai betimen 70 paiyz aldy? Bul bizdiń qoǵamda bilik pen halyqtyń arasy óte-móte alshaqtap ketkenin ańǵartady. Bilik óz betimen, halyq óz betimen kún keship jatyr.
Áitse de azdaǵan úmit bar. Jańa býyn saiasatkerler ósip keledi. Olar myna júiemen ymyraǵa kelmeidi dep senemin. Sóitip kúnderdiń-kúni bilikti birjolata aýystyramyz. Qazaq oppozitsiiasy kóshede qalyptasady. Búgingi baqylaýshylar erteń eldi ózgertedi. Olar jańa tehnologiiany jetik meńgergen. Óz basym osyǵan qýanamyn", – deidi Qajygeldin.
Eks-premer Qazaqstanǵa jańa Konstitýtsiia keregin aitady. Jańa Ata zańǵa sáikes jańa prezident sailaýy ótýi kerek.
"Álbette júie ózgermei muny júzege asyra almaimyz. Buǵan qolymyz jetken kúni Qazaqstanda merziminen buryn prezident sailaýy ótedi.
Dál qazir halyqtyń Toqaev-Nazarbaev biligin qabyldaýdan ózge joly joq. Eldiń bolashaǵy osy ekeýiniń atymen bailanysyp tur. Alaida ósip kele jatqan jańa kóshbasshylar burynǵylarǵa qaraǵanda batyl, minezdi bolady", – deidi Ákejan Qajygeldin.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
https://www.youtube.com/watch?v=KdWC-3sLBGg
