ەلەم ەلدەرٸمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىنىڭ بەرەرٸ مول. قازاقستان قاشان دا سىرتقى ساياساتتا ساۋدا قارىم-قاتىناسىن دامىتۋعا وڭ كٶزقاراس تانىتادى. ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋ, ەكونوميكالىق ٶسٸمگە قول جەتكٸزۋ, ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, ينفلياتسييانى تەجەۋ ٷشٸن ساۋدا-ساتتىقتى دامىتۋ باسىم باعىتتاردىڭ بٸرٸنە جاتاتىنى تٷسٸنٸكتٸ. ٶيتكەنٸ ساۋدا – قاي ەلدٸڭ بولماسىن ەكونوميكاسىنداعى ماڭىزدى بٶلٸك.
قازاقستان تاريحىنا كٶز سالساق, ەلٸمٸز ۇلى جٸبەك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. بۇل دەگەنٸمٸز بٸرنەشە عاسىرلار بۇرىن العاشقى ساۋدا بايلانىسى قازاق توپىراعى ارقىلى ٶركەندەگەنٸن بٸلدٸرەدٸ. شىعىس پەن باتىستى بايلانىستىرعان وسىناۋ كەرۋەن جولى بٷگٸنگٸ قازاقستاننىڭ ساۋدا-ساتتىق سالاسىنداعى ديپلوماتييالىق قارىم-قاتىناستى جوعارى دەڭگەيدە اتقارا الاتىنىنا دەلەل بولىپ وتىر. ساۋدا-ساتتىقتان تٷسكەن پايدانىڭ ٶز كەزەگٸندە جالپى ٸشكٸ ٶنٸم كٶلەمٸندە دە ايتارلىقتاي ٷلەسكە يە بولاتىنى سٶزسٸز. ونىڭ ٷستٸنە نارىقتىق ەكونوميكا تۇسىندا ساۋدا-ساتتىق بايلانىستار بٷكٸل سالاعا ٶزٸندٸك ەسەرٸن تيگٸزەدٸ. ال مەملەكەتتٸڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا الداعى جىلدارعا ناقتى جوسپارلارى بولۋى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ ارتتىرىپ, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى بەكٸتە تٷسەدٸ.
بٷگٸندە ەلٸمٸز ەلەم ەلدەرٸمەن ساۋدا-ساتتىق بايلانىستى, تاۋار اينالىمى كٶلەمٸن ارتتىرىپ كەلە جاتىر. مەسەلەن, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان اراسىندا اۋقىمدى جوبالار قولعا الىنعان. سونىڭ ٸشٸندە بيىلدان باستاپ «ورتالىق ازييا – تسزيانسۋ» اتتى ورتالىق قۇرۋ جوسپارى بەكٸتٸلگەن بولاتىن.
بۇل رەتتە قىتاي-قازاقستان كومپانييالارى ٶزارا ەكٸجاقتى قۇجاتتارعا قول قويدى. كەلەشەكتە قىتايدا سالىنعان ساۋدا ورتالىعىندا قازاقستاندىق ٶنٸمدەر ساتىلىمعا قويىلادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قىتايمەن اراداعى ساۋدا اينالىمىن 100 ميلليارد دوللارعا دەيٸن جەتكٸزۋ كەرەك ەكەنٸن دە ايتقان بولاتىن. ال جوعارىدا اتالعان جوبالار ەكٸ ەل اراسىنداعى ساۋدا ھەم ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ دامۋىنا جول اشارى سٶزسٸز.
ودان بٶلەك ەلٸمٸزدە بٸرٸككەن اراب ەمٸرلەكتەرٸمەن دە ساۋدا ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ٶيتكەنٸ كەيٸنگٸ جىلدارى ەكٸ ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا تاۋار اينالىمىندا ايتارلىقتاي ٶسٸم بايقالادى. 2024 جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا بۇل كٶرسەتكٸش 71 ميلليون دوللارعا جۋىقتاعان, بىلتىرمەن سالىستىرعان ٶسٸم 60 پايىزدان اسادى.
سونىمەن قاتار, ەلەمدٸك الپاۋىت مەملەكەتتەر, ونىڭ ٸشٸندە اقش-پەن دە ساۋدا بايلانىستارى جولعا قويىلعان. اقش قازاقستان ەكونوميكاسىندا ساۋدا جاعىنان دا, ينۆەستيتسييا جاعىنان دا ماڭىزدى سەرٸكتەستەردٸڭ قاتارىنا جاتادى, سونداي-اق, ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جٶنٸندە وداقتاستاردىڭ وندىعىنا كٸرەدٸ. ەكٸ ەل اراسىندا ەكٸجاقتى تاۋار اينالىمى دا جوعارى كٶرسەتكٸشكە يە بولىپ وتىر.
بۇعان دەيٸن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ مەن شىعاناق ەلدەرٸنٸڭ قازاقستانمەن ساۋدا بايلانىسىن دامىتۋداعى ەلەۋەتٸ زور ەكەنٸن ايتقان بولاتىن. بۇل ماقساتتا ٶزارا ساۋدا نومەنكلاتۋراسىن ارتتىرۋ ماڭىزدى ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ. قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العاننان بەرٸ شىعاناق ەلدەرٸنەن 4 ميلليارد دوللارعا جۋىق ينۆەستيتسييا تارتىلعان. قازاقستان ەلەم ەلدەرٸ ٷشٸن ساۋدا الاڭدارىن قۇرۋ, شەتەلدٸك كاپيتالدى تارتۋ بويىنشا قولايلى جاعداي جاساپ كەلەدٸ. ودان بٶلەك جۋىردا كورەيا پرەزيدەنتٸنٸڭ قازاقستانعا ساپارى اياسىندا دا ەكٸ ەل اراسىنداعى ساۋدا ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋگە كٶڭٸل بٶلٸنەتٸنٸ ايتىلدى.
ەلٸمٸز ەۋروپا ەلدەرٸمەن دە تيٸمدٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرىپ كەلە جاتىر. سونىڭ ٸشٸندە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا باسا كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ. مەسەلەن, گەرمانييامەن اراداعى ساۋدا-ساتتىق قارقىندى ٶسٸپ كەلەدٸ. سونداي-اق, ساۋدا بايلانىستارى جٶنٸندە سٶز قوزعاعاندا اۋعانستانعا دا ەرەكشە توقتالۋعا بولادى. بىلتىر اۋعانستان مەن قازاقستان اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ دەڭگەيٸ 1 ميلليارد دوللارعا جەتكەن ەدٸ. اۋعانستان حالقىنىڭ سانى 40 ميلليون ادامعا جەتەتٸنٸن ەسكەرسەك, بۇل ەلمەن قازاقستاننىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستى دامىتۋىنىڭ ماڭىزى زور. ودان ٶزگە اۋعانستان پەكٸستان, ٷندٸستان, تاياۋ شىعىس ەلدەرٸنٸڭ نارىقتارىنا شىعۋعا بٸردەن-بٸر جول ەكەنٸ انىق.
كەيٸنگٸ جىلدارى ۆەتناممەن ارادا دا ساۋدا-ساتتىق بويىنشا كٸل ٶسٸم بايقالادى. بىلتىر تاۋار اينالىمى 90 پايىزعا جۋىقتاعان. ال بولاشاقتا 35-كە تارتا تاۋار تٷرٸ بويىنشا قازاقستاندىق ٶنٸمدٸ ۆەتنامعا ەكسپورتتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. وعان مۇناي جەنە حيمييا, تاماق ٶنەركەسٸبٸ, ماشينا جاساۋ سيياقتى سالالاردىڭ تاۋارلارى جاتادى. ال ەڭ باستىسى ەلٸمٸز بۇل ەلدٸڭ نارىعىنا استىق, بيداي, ماكارون سيياقتى ۇن ٶنٸمدەرٸن, ەت ٶنٸمدەرٸن, سٷت ٶنٸمدەرٸن, جالپى ساپالى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن تاسىمالداۋدى كٶزدەپ وتىر.
وسىلايشا, بٷگٸندە قازاقستان ەلەم ەلدەرٸمەن جان-جاقتى ساۋدا ىنتىماقتاستىعىن دامىتىپ كەلە جاتقانىن انىق بايقاۋعا بولادى. ال بۇل ٶز كەزەگٸندە ەل ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپٸن, ٶسٸم ەكەلٸپ وتىر.
