قازاقستانعا مەملەكەتتٸك ساپارمەن كەلگەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶراعاسى سي تسزينپين قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ورتا دەرجاۆا رەتٸندەگٸ كونسترۋكتيۆتٸ رٶلٸن قولدادى.بۇل تۋرالى كٶرشٸ ەل جەتەكشٸسٸ ەكٸ ەلدٸڭ رەسمي دەلەگاتسييالارىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتٸلگەن قۇرامدا كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋ بارىسىندا ايتتى, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتسەك, شٸلدەنٸڭ 2 كٷنٸ قازاقستانعا مەملەكەتتٸك ساپارمەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶراعاسى سي تسزينپين كەلدٸ. قازاقستاندىق ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, وسى مەملەكەتتٸك ساپارى ارقىلى سي تسزينپين قازاقستاننىڭ ابىرويىن جوعارى دەڭگەيگە كٶتەرٸپ وتىر.
«سي تسزينپينٸڭ مەملەكەت جەتەكشٸسٸ رەتٸندە الدىنا قويعان ٷلكەن ماقساتتارىنىڭ اراسىندا قازاقستانمەن جٷرگٸزٸلەتٸن ساياساتقا ەرەكشە مەن بەرٸلٸپ وتىر. جالپى ورتا ازييا مەملەكەتتەرٸنە دەگەن كٶڭٸلٸ بٸر بٶلەك, قازاقستانعا دەگەن كٶڭٸلٸ بٸر بٶلەك. سول سەبەپتەن ارنايى مەملەكەتتٸك ساپارمەن كەلٸپ, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن سامميتٸنە قاتىسىپ, وسى ارقىلى قازاقستاننىڭ ابىرويىن كٶتەرٸپ, قازاقستانمەن قارىم-قاتىناسى ەرەكشە ەكەنٸن كٶرسەتٸپ وتىر. بٸر جاعىنان مۇنى ٶز حالقىنا كٶرسەتٸپ وتىر, ەكٸنشٸ جاعىنان كٷللٸ دٷنيەجٷزٸنە. قىتاي مەن قازاقستاننىڭ قارىم-قاتىناسى وسىنداي دەڭگەيدە ەكەنٸن, ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸكتٸڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكەنٸن كٶرسەتٸپ تۇر. ول رەسەيگە دە بٸر جاعىنان بەلگٸ بەرٸپ تۇر, «قىزىم ساعان ايتام, كەلٸنٸم سەن تىڭدا» دەگەن قازاقتىڭ ماقالىنداي. ەكٸنشٸ جاعىنان, جالپى ەكٸ باسشىلار اراسىندا, ياعني بٸزدٸڭ قاسىم-جومارت توقاەۆپەن سي تسزينپيننٸڭ اراسىندا ەرەكشە, جوعارى دەڭگەيدەگٸ قارىم-قاتىناسى, بٸر-بٸرٸنە دەگەن سىي-سيياپاتىن كٶرسەتٸپ تۇر, ساياسي تۇلعا رەتٸندە بٸر-بٸرٸن جاقسى قابىلدايدى. بٸر جاعىنان بۇل ەرٸپتەستٸك, مىسالى امەريكامەن بٸر بەسەكەلەستٸككە تٷسەدٸ, ساۋدا سوعىسى جاعدايىندا ەمەس. قازاقستانمەن جاقسى ساۋدا قاتىناس جٷرگٸزەتٸن, سونداي ٷلكەن تۇلعا بولىپ كٶرٸنەدٸ. سونداي قارىم-قاتىناستى بٸزدٸڭ قاسىم-جومارت توقاەۆ بٸرنەشە اداممەن ۇستانادى, ايتىپ كەتسەم بۇل وسى سي تسزينپين جەنە تٷركييا جەتەكشٸسٸ رەدجەپ ەردوعان. ولاردىڭ قازاقستانعا دەگەن كٶزقاراسى دۇرىس, قازاقستانعا دەگەن كٶڭٸل كٷيلەرٸ دە دۇرىس. باسقا جەتەكشٸلەرمەن دە بٸزدٸڭ پرەزيدەنتتٸڭ قارىم-قاتىناسى جامان ەمەس,ەرينە, بٸراق وسى ەكٸ ەلدٸڭ باسشىلارىمەن ەرەكشە بٸر دەڭگەيدە.
بٸر جاعىنان بۇل قىتايدىڭ ٶزٸنٸڭ الدىنا قويعان ساياساتىنا, الدىنا قويعان ماقساتتارىندا قازاقستاننىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنٸن كٶرسەتٸپ تۇر, ەكٸنشٸدەن, جالپى سي تسزينپين ٶزٸنٸڭ جەكە تۇلعا رەتٸندە قازاقستانعا تالابى دۇرىس. مەن ويلايمىن ولار بارلىق دەڭگەيدە بٸر بٸرٸن قولدايدى»,- دەيدٸ ساياساتتانۋشى بٶرٸحان نۇرمۇحامەد.
مەملەكەتتٸك ساپارمەن كەلگەن سي تسزينپيندٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلوردا ەۋەجايىندا قارسى الدى. مەرتەبەلٸ قوناقتى سالتاناتپەن قارسى الۋ ٷشٸن ەۋەجايدا قۇرمەت قاراۋىلى روتاسى ساپ تٷزەپ تۇردى. سونداي-اق, قازاقستان مەن قىتاي حالىقتارىنىڭ شىنايى دوستىعىنىڭ بەلگٸسٸ رەتٸندە بالالار ەكٸ ەلدٸڭ جالاۋىن جەلبٸرەتٸپ, قوشەمەت كٶرسەتتٸ. بالالار تٶراعا سي تسزينپين باستاعان قحر دەلەگاتسيياسىنا ٸلتيپات بٸلدٸرٸپ, قىتاي تٸلٸندە ەن شىرقادى.
«سٸزدٸڭ ساپارىڭىزدىڭ مەن-ماعىناسى ٶتە زور, ەرەكشە دەپ ايتۋعا بولادى. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى – تاتۋ كٶرشٸ, ماڭىزدى ستراتەگييالىق سەرٸكتەس ەرٸ باستى وداقتاس مەملەكەتتٸڭ بٸرٸ. بەرٸك دوستىققا جەنە ٶزارا قولداۋعا نەگٸزدەلگەن قازاق-قىتاي قارىم-قاتىناسى بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتىر. مەن مۇنى ٷلكەن قۋانىشپەن اتاپ ٶتەمٸن. سٸز قازاقستان مەن قىتايدىڭ مەڭگٸلٸك جان-جاقتى ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸگٸن نىعايتۋعا زور ٷلەس قوستىڭىز. مۇنى جوعارى باعالايمىز. ەكٸ ەلدٸڭ ىنتىماقتاستىعىن حالىقتارىمىزدىڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋ قاجەت دەگەن باستاماڭىزدى تولىق قولدايمىن. بٷگٸنگٸ باسقوسۋىمىزدى وسىنىڭ ايقىن دەلەلٸ دەۋگە بولادى», – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
ٶز كەزەگٸندە سي تسزينپين قازاق جەرٸندە قۇرمەت كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن قازاقستان پرەزيدەنتٸنە العىس ايتتى.
«قۇرمەتتٸ پرەزيدەنت مىرزا, قىمباتتى دوسىم! مەنٸڭ ساپارىما مەن بەرٸپ وتىرعانىڭىزعا ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن. سٸز مەملەكەت باسشىسى قىزمەتٸنە كٸرٸسكەن سەتتەن باستاپ رەفورمالار مەن ەلدٸڭ دامۋىن بەلسەندٸ ەرٸ ماقساتتى تٷردە ٸلگەرٸلەتٸپ كەلەسٸز. ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياساتتا تيٸمدٸ شارالاردىڭ تۇتاس توپتاماسىن قابىلدادىڭىز. سونىڭ نەتيجەسٸندە ەلٸڭٸزدٸڭ جالپى قۋاتى مەن حالىقارالىق بەدەلٸ ايتارلىقتاي ارتتى. تاتۋ كٶرشٸ رەتٸندە بٸز بۇل جەتٸستٸكتەرگە شىن جٷرەكتەن قۋانامىز. بىلتىر ەكەۋٸمٸز سيان مەن بەيجٸڭدە ەكٸ رەت كەزدەسٸپ, جاڭا جوسپارلاردى بەلگٸلەدٸك. سونداي-اق «التىن وتىز جىلدىقتا» قىتاي-قازاق قاتىناستارىن قارقىندى دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن ايقىندادىق. قىتاي قازاقستانمەن اراداعى قارىم-قاتىناستى ەردايىم ستراتەگييالىق تۇرعىدان جەنە ۇزاقمەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆا دەڭگەيٸندە قاراستىراتىنىن راستاعىم كەلەدٸ. سونداي-اق كٶرشٸلەس ەلدەرگە قاتىستى ۇستاناتىن ٶزٸنٸڭ سىرتقى ساياساتىندا قازاقستانعا باسىمدىق بەرەدٸ جەنە ورتالىق ازيياداعى ماڭىزدى سەرٸكتەس ەل سانايدى. قىتاي-قازاق بايلانىستارىن قامتاماسىز ەتۋدە بٸزدٸڭ ەرٸك-جٸگەرٸمٸز بەن ۇستانىمىمىز ٶزگەرمەيدٸ جەنە كونيۋنكتۋرالىق ىقپالعا ۇشىرامايدى. قىتاي ەرقاشان قازاقستانعا سەنٸمدٸ تٸرەك بولاتىنىن مەلٸمدەيمٸن», – دەدٸ قحر تٶراعاسى.
ەكٸ ەلدٸڭ قارىم-قاتىناسىن باقىلاپ وتىرعان ساراپشىلار وسى ەكٸ مەملەكەت ٶزگە ەلدەرگە ٷلگٸ بولىپ وتىر.
«ەرينە, قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ديپلوماتييادا تەجٸريبەسٸ مول. ەكونوميكالىق جەنە ساياسي جٷيەسٸ ەرتٷرلٸ ەلدەر اراسىنداعى بەيبٸتشٸلٸك فورمۋلاسىن تابۋعا تىرىسىپ جاتقان قازٸرگٸ ساياسي جەنە گەوساياسي جاعدايدا قازاقستاننىڭ باستامالارى ٷلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. باسقا ەلدەر ٷشٸن ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتىڭ ٷلگٸسٸ بولا الاتىن قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار ەرەكشە ماڭىزدى. قازاقستان قىتاي تاراپىنان دا قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعان «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» جوباسىنا بەلسەندٸ تٷردە قاتىسۋدا. قىتايمەن دوستىق جەنە ٶزارا تيٸمدٸ قارىم-قاتىناستار بەيبٸت قاتار ٶمٸر سٷرۋدٸڭ ٷلگٸسٸ بولىپ تابىلادى»,- دەيدٸ قىرعىزستاندىق ساياساتتانۋشى باقىت بەكەتاەۆ.
قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶراعاسى سي تسزينپين استانادا ٶتەتٸن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سامميتٸ قارساڭىندا كەلدٸ. بۇل كٷندەرٸ قىتاي جەتەكشٸسٸ ٶزگە دە ەلدەردٸڭ جەتەكشٸلەرٸمەن كەزدەسەدٸ, ەكٸ جاقتى كەلٸسسٶز جٷرگٸزەدٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا رەسمي تٷردە 9 ەل مٷشە, ولار: قازاقستان, ٷندٸستان, يران, قىتاي, قىرعىزستان, پەكٸستان, رەسەي, تەجٸكستان, ٶزبەكستان. الايدا, بيىل ۇيىمنىڭ ەلوردادا ٶتەتٸن سامميتٸندە بەلارۋس شىۇ-نىڭ تولىققاندى مٷشەسٸ بولادى. وسىلايشا, مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ سانى ونعا جەتەدٸ.
«دٷنيەجٷزٸندە بٸرنەشە داعدارىس بولىپ جاتىر.بٸرٸنشٸدەن, دەموكراتييانىڭ داعدارىسى دٷنيەجٷزٸندە. دەموكراتييالىق ەلدەردٸڭ داعدارىسى بولىپ جاتىر. ولار ۋكراينادا بولعان جاعدايعا ەلٸ تولىق, جاقسى جاۋاپ بەرە المادى ەلٸ. ٶزدەرٸ بٶلٸنٸپ, ٸشتەرٸ ىدىراپ بارا جاتىر. سٶيتٸپ, بٸرنەشە كريزيس ورىن الىپ وتىر. دەموكراتييالىق داعدارىس, ەۋروپا اراسىنداعى داعدارىس, قىتايمەن باتىس اراسىنداعى داعدارىس, وعان تاياۋ شىعىستاعى داعدارىستى قوسىڭىز. سول جاعىنان قارايتىن بولساق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى بٸر تۇراقتى, بولاشاعى بار ۇيىم بولىپ تۇر. سول سەبەپتەن وسى سامميت سونى كٶرسەتٸپ تۇر. بۇل ەندٸ ەسكەري بلوك ەمەس قوي, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جولىمەن كەلە جاتقان, قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸنە كٶڭٸل بٶلەتٸن دٷنيەجٷزٸلٸك ۇيىم بولىپ تۇر. بۇل ۇيىمنىڭ ابىرويى جوعارى بولعاندىقتان كٶپ مەملەكەتتەر بۇل ۇيىمعا مٷشە بولعىسى كەلەدٸ. بۇل ۇيىمنىڭ سامميتٸ استانادا ٶتٸپ جاتقانى دا ماڭىزدى.
مەنٸڭ ويىمشا, بٸزدٸڭ پرەزيدەنتتٸڭ جالپى سىرتقى ساياساتتاعى تەرجٸريبەسٸنٸڭ كٶپتٸگٸن, ستراتەگييالىق كٶزقاراسىن كٶرسەتٸپ تۇر. جاي عانا قاتارداعى شارانى ۇيىمداستىرماي, ٷلكەن شارانى ۇيىمداستىردى, كٶتەرٸپ جاتقان مەسەلەسٸ, شەشٸلٸپ جاتقان پروبلەمالارى, ٶتكٸزٸپ جاتقان دەڭگەيٸ, قوناقتاردى كٷتٸپ الۋى, سونىڭ بارلىعى باسقا مەملەكەتتەرگە ٷلگٸ بولىپ تۇر عوي. شىن مەنٸندە ٸشكٸ ساياساتىمىزدا مەسەلەمەن پروبلەما از ەمەس, بٸراق جٷرگٸزٸپ جاتقان سىرتقى ساياساتىمىز ٶتە جوعارى », - دەيدٸ قازاقستاندىق ساياساتتانۋشى بٶرٸحان نۇرمۇحامەد.
